Küresel büyük şirketler vergiden nasıl kaçınıyor? Aslında sorunun iki ayrı yönü var: Vergi kaçırmak ile vergiden kaçınmak çok çok ayrı olaylar.
Vergi kaçırmak: Doğrudan vergi yükümlülüğünü ödememek olarak tanımlanabilir. Bir verginiz var ve yasa dışına çıkarak vergi ödemiyorsunuz. Mesela makbuz kesme yükümlülüğünüze karşı makbuz kesmeyip vergi kaçırıyorsunuz.
Vergiden kaçınmak:Vergi kaçırmak ile vergiden kaçınmak arasında dağlar kadar fark var. Vergiden kaçınmak, vergi doğuracak işlemleri yapmamak veya vergiyi başka bir yere kaydırmak olarak açıklanabilir. Mesela A malını satarak yüksek vergi ödemek yerine daha düşük oranlı B malını satmak vergiden kaçınmanın bir yoludur.
Küresel şirketler düşük vergili ülkelere karlarını kaydırıyor
Vergi Hukuku Platformu (VEHUP)-İK Dönem Başkanı Prof. Dr. Funda Başaran Yavaşlar, "Çok uluslu işletmeler, kurumlar vergisi oranının yüksek olduğu ülkelerde vergi matrahlarını aşındırıp, oranın düşük olduğu ülkelere ise karı kaydırarak devletlerin kurumlar vergisi gelirini azaltmaktadırlar" dedi.
İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) ev sahipliğinde düzenlenen "VEHUP 1. Yıllık Kongresi"nde konuşan Yavaşlar, iyi bir vergi sisteminin olmazsa olmazlarının, adil ve basit yasalar, o yasaları hukuka uygun şekilde aktaracak yürütme ve herkesin hukuka uygun davranmasını sağlayacak, tarafsız ve bağımsız bir yargı olduğunu söyledi.
Yavaşlar, ayrıca vergi hukukunu ileri götürmek, mevcut sorunları doğru teşhis etmek, bunların çözümleri için adil ve rasyonel bir düzen geliştirmek üzere vergi hukuku alanında dayanışma içinde çalışılmasını sağlayacak sivil toplum örgütlerinin gerekliliğine işaret etti.
Vergi alanında boşlukları kapatmak için kurulan ekip
VEHUP'un işlevinin bunlar olduğunu vurgulayan Yavaşlar, platformu, vergi hukuku alanındaki bu boşluğu doldurmak üzere 17 Mart 2015'te dört kişiyle kurduklarını dile getirdi.
Yavaşlar, VEHUP'un, kısa süre içinde Türkiye'de akademisyen, yargıç, avukat ya da mali müşavir olarak bu alanda çalışan önde gelen isimleri çatısı altında topladığını belirterek, varlığını aktif şekilde daha iki hafta önce kamuoyuyla paylaşmasına karşın, hali hazırda üye sayısının 100'e yaklaştığını aktardı.
Yavaşlar, VEHUP'un, amaçlarına uygun şekilde, ilk yıllık kongresinin konusunu "Uluslararası Vergi Hukukunda Güncel Gelişmeler ve Türkiye'ye Etkileri" şeklinde seçtiğini vurguladı.
Vergiden kaçınmanın 2 yolu:
Devletlerin vergi gelirlerini en fazla etkileyen konuların başında BEPS'in (Matrah Aşındırma ve Kar Aktarım Önleme Projesi) geldiğini anlatan Yavaşlar, "Çok uluslu işletmeler, kurumlar vergisi oranının yüksek olduğu ülkelerde vergi matrahlarını aşındırıp, oranın düşük olduğu ülkelere ise karı kaydırarak devletlerin kurumlar vergisi gelirini azaltmaktadırlar.
Google'ın lisans haklarını Bermuda, Hollanda ve İrlanda'daki yavru şirketleri arasında uygun şekilde dağıtarak kazancını vergi dışı bırakması buna örnek verilebilir" değerlendirmesinde bulundu.
Yavaşlar, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütünün (OECD) 2015 BEPS eylem planına göre, bu tür durumların yıllık 100-240 milyar dolarlık kurumlar vergisi kaybına yol açtığının altını çizdi.
Bazı çok uluslu işletmelerin agresif vergi planlamaları, vergi daireleri arasındaki şeffaflık ve koordinasyon eksikliği, bazı ülkelerdeki sınırlı icra araçları ve zararlı vergi uygulamalarının OECD tarafından bu kaybın nedenleri olarak gösterildiğine dikkati çeken Yavaşlar, bugünkü toplantının ilk oturumunda BEPS'e yol açan araçlardan hukuki form, transfer fiyatlandırmasında emsal fiyat ve dış finansmanın ele alınacağını da belirtti.
Küresel sermayenin kalkınmaya katkısı için vergi ilk şart
İKV Genel Sekreteri Doç. Dr. Çiğdem Nas da vakfın, Türkiye'nin AB ilişkilerinin takipçisi olduğunu vurgulayarak, şunları kaydetti:
"Uluslararası ekonomik ilişkiler önemli çalışma alanlarımızdan biri. Özellikle küreselleşmenin etkileriyle de sermaye hareketlerinin giderek kolaylaştığı, sınırların bir anlam ifade etmediği bir döneme girdik. Türkiye de bu liberalleşme sürecinden tabi ki nasibini aldı.
Bu sürecin mümkün olduğu kadar Türkiye'nin kalkınmasına katkı sağlayacak şekilde olması için çalışmalarımıza devam ettik.
Uluslararası sermaye hareketlerinin, ülkelerin kalkınmasına katkıda bulunabilmesi için vergi adaleti sorununun muhakkak çözülmesi gerekiyor. Biz de özellikle eşitsizliğin ortadan kalkması, gelişen ülkelerin bu sorundan mağdur olmaması için ne gibi önlemler alınabileceğini, özellikle OECD çerçevesindeki eylem planıyla bağlantılı ele almaya çalıştık. G20 liderlerini bu konuda daha hassas olmaya ve uluslararası vergi kurallarını güçlendirmeye davet ettik."
İstanbul/AA
