Namık Kemal’in 150 sene önce sürgün yıllarında Ziya Paşa ile birlikte Avrupa’da çıkardıkları gazete ‘Hürriyet’, Türkiye’de ilk kez okurla buluşturuldu. İki cilt halinde yayımlanan ‘Sürgünde Muhalefet: Namık Kemal’in Hürriyet Gazetesi’nde modernleşme tarihimize notlar düşülüyor. Kitaplar, 1860’ların sonunda dönemin aydınlarını etkilemekle kalmayıp Anadolu insanının da fikirlerine yön veren gazetenin 100 sayılık tüm koleksiyonunu içeriyor.
Yeni Osmanlılar hareketi, 1860’ların ortalarından itibaren etkin faaliyetler yürüttü. Namık Kemal, Ziya Paşa, Ali Suavi ve Şinasi gibi fikir adamlarının bulunduğu bu harekete göre Tanzimat reformları yeterli bulunmaz; demokratik açılımlar desteklenir, modernleşmenin önemine dikkat çekilirdi. Yeni Osmanlılar, Tanzimat Fermanı’nın hakkıyla icrasını istiyordu. Onları önceki nesilden esas ayıran husus, İslam’ı referans alarak yalnızca askeri, ekonomik ve idari pratikleri değil; farklı bir siyasi rejimi talep etmeleri olarak gösteriliyor. Gazetede Kemal ve Ali Suavi dört halife dönemini olağanüstü bir demokrasi anlayışı olarak tanımlıyor, etkilenilen Batılı düşünce yapıları hiç çekinmeden eleştiriliyordu. Benimseyecekleri taraflar konusunda seçici davranan Yeni Osmanlılar, İslam’ın kesin yargılarından asla ayrılmıyordu.
Bu isimler fikirlerini önce Londra, ardından da Cenevre’de basılan ‘Hürriyet’ isimli gazetede aktarıyordu. Gazete 100 sayıya kadar ulaştı. 1868 ve 1869 yıllarında editörlüğü Namık Kemal yaparken, 64’üncü sayıdan itibaren bu görevi Ziya Paşa üstlendi.
VakıfBank Kültür Yayınları’nın iki cilt halinde yayımladığı kitaplarda, Yeni Osmanlıların fikirleri orijinal gazete sayfalarıyla birlikte okura ulaşıyor. Çalışmayı yayına hazırlayan akademisyen Alp Eren Topal “Yeni Osmanlılar 10 seneyi aşan muhalefetlerinde 10 kadar farklı gazete çıkarmış olmalarına rağmen bunların hiçbirisi Hürriyet kadar sürekli, kalıcı ve gür bir sedaya sahip olamadı. 11’inci sayıya kadar dört sayfa yayımlanan Hürriyet, İstanbul’daki taraftarların maddi ve manevi desteği kaynak gösterilerek sekiz sayfa çıkarılmaya başlandı.
