Dünya akaryakıt piyasası, Rusya-Ukrayna savaşı ile Ortadoğu’daki enerji hatlarına yönelik saldırıların aynı anda yoğunlaşmasıyla yeni bir arz şokuyla karşı karşıya kaldı. Bir tarafta Ukrayna, Rusya’nın büyük rafinerilerinden Syzran’ı hedef alırken diğer tarafta Suudi Arabistan’ın Basra Körfezi’ni Kızıldeniz’e bağlayan kritik Doğu-Batı petrol boru hattı saldırıların ardından devre dışı kaldı.
Reuters’a konuşan kaynaklara göre Riyad, Avrupalı müşterilerine eylül ayının son bölümündeki bazı ham petrol kargolarının iptal edileceğini bildirmeye başladı. Yanbu limanındaki petrol yüklemeleri de askıya alındı.
SUUDİ ARABİSTAN’IN AVRUPA’YA PETROL SEVKİYATINDA İPTAL
Suudi Arabistan’ın Avrupa’ya yönelik sevkiyat kararının arkasında, ülkenin en kritik enerji altyapılarından biri olan Doğu-Batı boru hattının saldırı sonucu kapanması bulunuyor.
Yaklaşık 1200 kilometrelik hat, Suudi petrolünü ülkenin doğusundaki üretim bölgelerinden Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu terminaline taşıyor. Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiğinin savaş nedeniyle keskin biçimde azalmasından bu yana hat, Suudi Arabistan’ın petrolünü dünya pazarlarına ulaştırmasının en önemli alternatiflerinden biri haline gelmişti. Hat üzerinden günde yaklaşık 4 milyon varil, yani dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 4’üne denk gelen miktar Yanbu’ya yönlendiriliyordu.
YANBU’DA SADECE 5-7 GÜNLÜK PETROL KALMIŞTI
Sektör kaynakları hafta sonunda Yanbu’daki mevcut stokların ihracatı yalnızca 5 ila 7 gün sürdürebileceğini belirtmişti. Yanbu’nun yaklaşık 35 milyon varillik depolama kapasitesi bulunmasına rağmen tankların tam dolu olmadığı bildirildi. Suudi Arabistan’ın Mısır’daki Ayn Sokhna ve Sidi Kerir terminallerinde de bir miktar stok bulunuyor ancak kaynaklar, boru hattı yeniden çalıştırılamazsa bu rezervlerin de tükenmesinin kaçınılmaz olduğunu belirtiyor.
Riyad’ın şimdiden eylül sonundaki bazı kargoları iptal etmeye başlaması, piyasalarda Doğu-Batı hattının Yanbu stokları tükenmeden önce yeniden devreye alınamayabileceği endişesini güçlendirdi.
HUSİLERİN İLERLEYİŞİ KIZILDENİZ’DEKİ İKİNCİ RİSK
Krizi büyüten bir başka gelişme ise Yemen’de yaşanıyor. Husiler, Yemen’in Kızıldeniz kıyısında hızlı ilerleyerek yeni bölgeleri ve stratejik adaları kontrol altına alırken Bab el-Mendeb Boğazı üzerindeki baskılarını artırdı. Reuters’a göre son çatışmalar 100 binden fazla kişinin yerinden edilmesine yol açtı.
Bu durum Suudi Arabistan açısından çift yönlü bir risk oluşturuyor: Hürmüz üzerinden sevkiyat zaten ciddi biçimde daralmışken, petrolün Kızıldeniz üzerinden çıkarıldığı alternatif koridor da hem boru hattı saldırısı hem de Husilerin ilerleyişi nedeniyle tehdit altında.
YANBU’DAKİ RAFİNERİ DE GÜNDEMDE
Yanbu’daki enerji altyapısına yönelik tehdit bununla da sınırlı değil. Bölgeden gelen ilk bilgiler, Suudi Aramco ile Çinli Sinopec’in ortak girişimi olan YASREF rafinerisinin de yeni saldırı dalgasının hedeflerinden biri olabileceğine işaret ediyor. YASREF, günlük yaklaşık 400 bin varil ağır ham petrol işleyerek dizel ve diğer ulaştırma yakıtlarını üretiyor. Rafinerinin saldırıdan etkilenip etkilenmediğine ilişkin resmi ayrıntılar ise henüz netleşmiş değil.
AYNI GÜN UKRAYNA RUSYA’NIN SYZRAN RAFİNERİSİNİ VURDU
Ortadoğu’daki arz sorunu büyürken küresel yakıt piyasasına ikinci darbe Rusya’dan geldi.
Ukrayna, Rusya’nın Samara bölgesindeki Syzran petrol rafinerisini vurdu. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy saldırıyı doğrularken Rus yetkililer bölgede bir sanayi tesisinin hedef alındığını bildirdi.
Saldırı, ABD Başkanı Donald Trump’ın Rusya ve Ukrayna’nın enerji tesislerine yönelik saldırıları durdurmayı kabul ettiğini açıklamasından yalnızca saatler sonra gerçekleşti. Rusya da aynı gece Kiev’de akaryakıt istasyonlarını ve Ukrayna’nın başka bölgelerindeki enerji ve liman altyapısını hedef aldı.
RUSYA’NIN DİZEL ÜRETİMİNDE DE ALARM
Reuters’ın piyasa verilerinden yaptığı hesaplamaya göre Rusya’nın en büyük altı dizel üreticisi rafinerisinden üçü, eylül ayında insansız hava aracı saldırılarında aldıkları hasar nedeniyle üretimi önemli ölçüde azaltmak veya tamamen durdurmak zorunda kaldı.
Bu nedenle son Syzran saldırısı yalnızca ham petrol piyasası açısından değil, doğrudan dizel ve benzin arzı açısından da kritik görülüyor.
DİZEL YÜZDE 5,9’DAN FAZLA SIÇRADI
Arka arkaya gelen gelişmeler fiyatlara hızla yansıdı. Reuters’ın son verilerine göre Brent petrol yaklaşık 3 dolar yükselerek 108,49 dolara, ABD tipi WTI ise 104,68 dolara çıktı. Her iki gösterge de yaklaşık dört ayın en yüksek seviyelerine yöneldi.
ABD dizel vadeli kontratları ise Rusya ve Ortadoğu’daki enerji altyapısına yönelik saldırıların ardından yüzde 5,9’dan fazla yükseldi.
BRENT İÇİN 120-130 DOLAR SENARYOSU
Piyasanın en büyük endişesi, yaşananların geçici bir kesintiden kalıcı bir arz problemine dönüşmesi. Goldman Sachs, Suudi Arabistan’daki kesintilerin uzaması halinde Brent petrolün 120 doların üzerine çıkabileceği senaryolar üzerinde dururken, Capital Economics birkaç hafta sürecek bir Doğu-Batı hattı kesintisinin, Hürmüz’den petrol akışının da artmaması halinde Brent’i 130 dolara doğru taşıyabileceğini değerlendiriyor.
Böylece küresel akaryakıt piyasası aynı anda üç cepheden baskı altına girmiş durumda: Rus rafinerilerindeki üretim kayıpları, Suudi Arabistan’ın alternatif ihracat hattının devre dışı kalması ve Kızıldeniz-Bab el-Mendeb güzergâhında artan güvenlik riski.
Bu tablo devam ederse petrol fiyatlarındaki yükselişin kısa sürede rafineri ürünlerine, özellikle motorin ve benzine daha güçlü şekilde yansıması bekleniyor.
