ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Grönland’ın “ulusal güvenlik” gerekçesiyle ABD’nin kontrolüne girmesi gerektiğini savunurken, askeri seçenek ihtimalini de dışlamıyor. Danimarka ise bu talebi kesin bir dille reddediyor. Oysa benzer bir gerilim, 20. yüzyılın başlarında Danimarka’ya ait başka bir bölge için yaşanmıştı.
BBC Türkçe’de yer alan habere göre ABD, yaklaşık 100 yıl önce Danimarka Krallığı’na ait Karayipler’deki Batı Hint Adaları’nı satın aldı. Bu anlaşmayla adaların adı değişti ve bölge, ABD Virgin Adaları olarak anılmaya başlandı.
Virgin Adaları, Porto Riko’nun doğusunda, Karayipler’de yer alıyor. 40’tan fazla küçük adadan oluşan bölgede yaklaşık 83 bin kişi yaşıyor. Ada sakinlerinin büyük bölümü ABD vatandaşı olsa da, bölge federal sisteme tam olarak entegre değil. Bu nedenle Virgin Adaları’nda yaşayanlar, bir ABD eyaletinde ikamet etmedikleri sürece başkanlık seçimlerinde oy kullanamıyor. ABD Anayasası da bölgede yalnızca sınırlı ölçüde geçerli.
Trump'tan NATO hamlesi: Rutte ile görüştü, Grönland için Davos'ta 'kritik zirve' kararı
DANİMARKA’NIN KOLONYAL GEÇMİŞİ
Virgin Adaları, yüzyıllar boyunca Danimarka kolonisi olarak yönetildi. 17. yüzyılda Karayipler, Avrupa güçleri arasında yoğun bir rekabet alanıydı. Danimarka, önce Saint John’u ardından Saint Thomas’ı ele geçirerek bölgede hâkimiyet kurdu.
Bu dönemde adalarda büyük şeker kamışı plantasyonları kuruldu ve transatlantik köle ticareti kapsamında Afrika’dan getirilen köleleştirilmiş insanlar ağır koşullarda çalıştırıldı. Bugünkü nüfusun büyük kısmı bu insanların torunlarından oluşuyor.
ABD’NİN STRATEJİK HESAPLARI
19. Yüzyılın sonlarına gelindiğinde, Danimarka küresel etkisini kaybederken ABD yükselen bir güç haline gelmişti. Washington, Avrupa’nın Amerika kıtasındaki etkisini azaltmak istiyordu. Özellikle Saint Thomas limanı, Karayipler’i kontrol etmek için stratejik bir üs olarak görülüyordu. Aynı dönemde şeker fiyatlarının düşmesi, Danimarka’da adaların ekonomik yük oluşturduğu görüşünü güçlendirdi.
İLK ANLAŞMA NEDEN GERÇEKLEŞMEDİ?
1867’de iki ülke, adaların 7,5 milyon dolar altın karşılığında satışı konusunda anlaşmaya vardı. Ancak ABD Kongresi bu anlaşmayı onaylamadı. Aynı dönemde Alaska’nın Rusya’dan satın alınması, Washington’daki tartışmaları başka bir yöne çekti ve Virgin Adaları anlaşması rafa kaldırıldı.
DÜNYA SAVAŞI SATIŞI HIZLANDIRDI
Birinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle dengeler değişti. Almanya’nın Karayipler’de stratejik üstünlük sağlayabileceği endişesi, ABD’yi harekete geçirdi. Danimarka Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü’nden Astrid Andersen’e göre, Washington adaların Almanların eline geçmesinden ciddi şekilde korkuyordu. Panama Kanalı’nın açılması da bölgenin önemini daha da artırdı.
“YA SATARSINIZ YA KAYBEDERSİNİZ” MESAJI
ABD Dışişleri Bakanlığı kayıtlarına göre, Danimarka’ya adaların satılmaması halinde işgal riskiyle karşı karşıya kalabileceği mesajı verildi. Andersen, bu yaklaşımın günümüzde Trump’ın Grönland söylemleriyle benzerlik taşıdığına dikkat çekiyor.
Arktik bölgesinde hareketlilik: ABD savaş uçakları Grönland yolcusu
1916 ANLAŞMASI VE GRÖNLAND MADDESİ
Ağustos 1916’da iki ülke, adaların 25 milyon dolar altın karşılığında satışı konusunda uzlaştı. Bugünkü değeriyle bu miktar yaklaşık 630 milyon dolara denk geliyor. Anlaşmayla birlikte ABD, Danimarka’nın Grönland üzerindeki egemenliğini tanıdı ve bu bölgedeki siyasi ve ekonomik çıkarlarına itiraz etmeyeceğini taahhüt etti.
HALKIN ONAYI ALINDI, YEREL SESLER DUYULMADI
Bu kez anlaşma hem ABD hem Danimarka parlamentolarından geçti. Danimarka’da yapılan referandumda halk satışa büyük çoğunlukla destek verdi. Ancak tarihçi Andersen, ne Virgin Adaları’nın satışında ne de bugün Grönland tartışmalarında, yerel halkın görüşüne başvurulmadığını hatırlatıyor.
