ABD Başkanı Donald Trump, Yüksek Mahkeme kararıyla önemli bölümü geçersiz hale gelen tarife politikasını farklı bir hukuki zeminde yeniden kurdu. ABD Ticaret Temsilciliği, zorla çalıştırılarak üretilen malların ithalatının engellenmediği veya ilgili yasakların etkili biçimde uygulanmadığı gerekçesiyle 60 ekonomi hakkında yürüttüğü soruşturmayı tamamladı. Soruşturma sonucunda bu ekonomilerden yapılacak ithalata yüzde 10 veya yüzde 12,5 oranında yeni vergi uygulanmasına karar verildi.
Yeni uygulama, ABD ithalatının yüzde 99,4’ünü kapsayan en büyük 60 ticaret ortağını hedef alıyor. Mevcut yüzde 10’luk geçici küresel tarifenin süresinin dolmasıyla yeni vergiler 24 Temmuz Cuma günü devreye girecek.
TÜRKİYE’YE YÜZDE 12,5 VERGİ
Beyaz Saray memorandumunda yüzde 10 vergi uygulanacak ülkeler tek tek sıralandı. Türkiye bu grupta veya Avrupa Birliği, Tayvan, Japonya, Güney Kore ve İsviçre için oluşturulan özel tarife düzenlemesinde yer almadı.
Kararda, bu grupların dışında kalan bütün soruşturma kapsamındaki ekonomilere yüzde 12,5 tarife uygulanacağı belirtildi. Buna göre Türkiye’den ABD’ye gönderilecek ve muafiyet kapsamına alınmayan ürünler yüzde 12,5 oranındaki ilave gümrük vergisine tabi olacak.
YENİ TARİFELER ÜÇ GRUBA AYRILDI
YÜZDE 10 TARİFE UYGULANACAK 17 ÜLKE
Arjantin, Bangladeş, Kamboçya, Kanada, Ekvador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Hindistan, Endonezya, Ürdün, Malezya, Meksika, Pakistan, Sri Lanka, Birleşik Krallık ile Trinidad ve Tobago.
TOPLAM VERGİNİN YÜZDE 10 VEYA YÜZDE 12,5’LE SINIRLANDIRILACAĞI EKONOMİLER
Avrupa Birliği ve Tayvan’dan gelen ürünlerde mevcut “en çok kayrılan ülke” vergisiyle yeni tarifenin toplamı yüzde 10’a tamamlanacak.
Japonya, Güney Kore ve İsviçre için ise mevcut vergiyle yeni tarifenin toplamı yüzde 12,5’i geçmeyecek. Bir ürünün mevcut tarifesi belirlenen orana zaten ulaşmışsa ayrıca 301’inci madde vergisi uygulanmayacak.
YÜZDE 12,5 TARİFE UYGULANACAK 38 EKONOMİ
Cezayir, Angola, Avustralya, Bahamalar, Bahreyn, Brezilya, Şili, Çin, Kolombiya, Kosta Rika, Dominik Cumhuriyeti, Mısır, Guyana, Hong Kong, Irak, İsrail, Kazakistan, Kuveyt, Libya, Fas, Yeni Zelanda, Nikaragua, Nijerya, Norveç, Umman, Peru, Filipinler, Katar, Rusya, Suudi Arabistan, Singapur, Güney Afrika, Tayland, Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Uruguay, Venezuela ve Vietnam.
ABD’nin resmî listesinde Avrupa Birliği tek bir “ekonomi” olarak sayıldığı için açıklamada “60 ülke” yerine “60 ekonomi” ifadesi kullanıldı. Hong Kong ve Tayvan da ayrı ekonomiler olarak listelendi.
PETROL, GAZ VE BAZI TEMEL ÜRÜNLER MUAF
Yeni vergiler bütün ürünlere aynı şekilde uygulanmayacak. ABD’de yeterli miktarda üretilemeyen ham maddeler, tarife uygulanması halinde ekonomi genelinde aksamalara yol açabilecek ürünler ve başka ticaret tedbirlerine tabi bazı mallar kapsam dışında tutulacak.
Petrol, doğal gaz ve gübre gibi bazı enerji ve temel girdi ürünlerinin yanı sıra ulusal güvenlik gerekçesiyle farklı tarifelere tabi ürünler için de muafiyetler getirildi.
Bangladeş, Kamboçya, Endonezya ve Malezya için belirli tekstil ve hazır giyim ürünlerinin vergisiz girebileceği tarife kotası mekanizması da kurulacak. Bu ülkelerin ABD’den pamuk ve tekstil girdisi almasının teşvik edilmesi amaçlanıyor.
YÜKSEK MAHKEME TARİFELERİ İPTAL ETMİŞTİ
Trump yönetimi, Nisan 2025’te ilan edilen “Kurtuluş Günü” tarifelerini olağanüstü hâl yetkilerine dayandırmıştı. ABD Yüksek Mahkemesi bu tarifelerin hukuki dayanağını geçersiz sayınca Washington geçici yüzde 10’luk küresel tarife uygulamasına geçmişti.
Yeni sistemde ise 1974 Ticaret Yasası’nın 301’inci maddesi kullanıldı. Bu madde, ABD ticaretini olumsuz etkilediği düşünülen yabancı devlet uygulamalarına karşı vergi ve başka ticari önlemler alınmasına izin veriyor.
“ZORLA ÇALIŞTIRMA GEREKÇESİ İNANDIRICI DEĞİL” TEPKİSİ
Trump yönetimi, tarifelerin küresel tedarik zincirlerindeki zorla çalıştırmayı azaltacağını ve ABD’li işçilerin haksız rekabete karşı korunmasını sağlayacağını savundu.
Temsilciler Meclisinin ticaretten sorumlu komitesindeki kıdemli Demokrat Richard Neal ise uygulamanın zamanlamasına dikkat çekerek zorla çalıştırma gerekçesinin, süresi dolan küresel tarifelerin yerine yenisini koymak için kullanıldığını ileri sürdü.
Japonya, Avustralya ve Singapur yönetimleri de karara tepki gösterdi. Japonya uygulamayı “üzücü” olarak nitelendirirken Avustralya tarifelerin iki ülke arasındaki serbest ticaret anlaşmasıyla bağdaşmadığını, Singapur ise ülkesine vergi uygulanmasının ekonomik veya teknik bir temeli bulunmadığını savundu.
