Dünyanın önemli üreticilerinden biri olan İran’da yaşanan çatışmalar, tarım ve gıda tedarik zincirini doğrudan etkiledi. Bloomberg’in aktardığı bilgilere göre, zaten sınırlı olan fıstık arzı, bölgedeki gelişmeler nedeniyle daha da daraldı ve küresel piyasalarda fiyatları yukarı taşıdı.
Türkiye’de de yaygın tüketilen Antep fıstığı, hem gıda sanayinde hem de ihracatta kritik bir ürün olarak öne çıkıyor. Ancak mevcut koşullar, piyasada hızlı bir fiyat artışını beraberinde getirdi.
SAVAŞ ÖNCESİNDE DE KIRILGAN YAPI
Analistlere göre İran’ın fıstık ticareti, çatışmalardan önce de yaptırımlar ve siyasi gerilimler nedeniyle zor bir süreçten geçiyordu. Expana Markets analisti Nick Moss, 2025 mahsulünün beklentilerin altında kaldığını ve yıl başındaki iletişim sorunlarının da ihracatı yavaşlattığını belirtiyor. Bu durum, arz tarafındaki kırılganlığı daha da artırdı.
TALEP ARTIŞI BASKIYI GÜÇLENDİRİYOR
Arz daralmasına karşılık küresel talep tarafında artış dikkat çekiyor. Özellikle sosyal medyada popülerleşen fıstıklı ürünler ve büyük gıda markalarının çeşitliliği artırması, tüketimi hızlandırdı. Bu gelişmelerin, son iki yılda fıstık fiyatlarında yaklaşık yüzde 30’luk artışa katkı sağladığı ifade ediliyor.
ÜRETİMDE İKİ BÜYÜK OYUNCU
ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre İran, küresel fıstık üretiminin yaklaşık yüzde 20’sini ve ihracatın üçte birini karşılıyor. ABD ise üretimin yaklaşık yüzde 40’ını ve ihracatın yarısını gerçekleştirerek piyasada belirleyici rol oynuyor.
ABD merkezli Crown Point Ltd. yetkilisi Gyana Ranjan Das, savaş sonrası dönemde bazı nakliye hatlarının Orta Doğu’ya yönelik sevkiyat rezervasyonlarını iptal ettiğini ve bunun Hindistan gibi büyük ithalatçıları da etkilediğini aktardı.
FİYATLAR ZİRVEDE, RİSKLER DEVAM EDİYOR
Bloomberg’te yer alan habere göre, Mart ayında Antep fıstığının pound fiyatı 4,57 dolara çıkarak Mayıs 2018’den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Uzmanlar, çatışmaların uzaması halinde küresel arzın daha da daralabileceğini ve fiyatların yüksek kalmaya devam edebileceğini belirtiyor.
MALİYET BASKISI VE OLASI SONUÇLAR
Arz sıkıntısının sürmesi halinde üreticilerin maliyet artışlarını fiyatlara yansıtması bekleniyor. Alternatif ürünlere yönelim ihtimali bulunsa da, Antep fıstığının yoğun kullanıldığı gıda ürünlerinde ikame seçeneklerinin sınırlı olması dikkat çekiyor. Bu nedenle özellikle yaz döneminde bazı ürünlerde fıstık oranının düşebileceği ya da tadın daha hafif hissedilebileceği öngörülüyor.
