Türkiye'de sermaye hareketlerinin yönüne ilişkin dikkat çeken bir gelişme yaşandı. Eski Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başekonomisti ve Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kara'nın paylaştığı verilere göre, yılın ilk altı ayında net doğrudan yabancı yatırımlar ilk kez eksiye düştü.
Kara, gelişmeyi, “Beyin göçüne alışmıştık ama net sermaye göçü yeni bir şey” sözleriyle değerlendirdi.
YURT DIŞINA YAPILAN YATIRIMLAR TÜRKİYE'YE GELEN YATIRIMLARI GEÇTİ
Kara'nın paylaştığı grafik, 2001'den bu yana yılların ilk altı aylık dönemlerinde gerçekleşen net doğrudan yabancı yatırımları (DYY) karşılaştırıyor. Grafiğe göre önceki yıllarda pozitif bölgede kalan net doğrudan yabancı yatırım göstergesi, 2026'nın ilk yarısında ilk kez sıfırın altına indi.
Kara, bunun ne anlama geldiğini şöyle açıkladı:
“Bu yıl tarihte ilk kez negatif olması, yurt içi yerleşiklerin yurt dışına yaptığı yatırımların, yabancıların yurt içine yaptığı yatırımları ilk kez aştığı anlamına geliyor.”
Başka bir ifadeyle Türkiye'ye doğrudan yatırım amacıyla giren yabancı sermayeden daha fazla tutarda sermaye, Türkiye'de yerleşik kişi ve şirketlerin yurt dışındaki doğrudan yatırımlarına yöneldi.
ZİRVE 2000'Lİ YILLARIN İKİNCİ YARISINDA GÖRÜLMÜŞTÜ
Kara'nın TCMB verilerinden hazırladığı grafikte, net doğrudan yatırımların özellikle 2000'li yılların ikinci yarısında hızla yükseldiği görülüyor.
İlk altı aylık dönemler karşılaştırıldığında net DYY'nin bir dönem 10 milyar doların üzerine çıktığı, sonraki yıllarda ise dalgalı ancak genel olarak daha düşük bir seyir izlediği dikkat çekiyor.
Son yıllarda birkaç milyar dolar seviyesine gerileyen gösterge, 2026'nın ilk yarısında ise negatif bölgeye geçmiş durumda.
‘NEGATİF OLMASI HER ZAMAN KÖTÜ DEĞİL’
Hakan Kara, net doğrudan yatırımın negatif olmasının tek başına ekonomik açıdan olumsuz yorumlanmaması gerektiğine de dikkat çekti.
Bazı ülkelerde yerleşik şirketlerin küresel ölçekte güçlü yatırımlar gerçekleştirmesi nedeniyle net doğrudan yatırımın uzun süre negatif kalabildiğini belirten Kara, Güney Kore'yi örnek gösterdi.
Kara, “Net DYY'nin eksi olması her zaman kötü bir şey değil” ifadelerini kullandı.
Buradaki kritik ayrım ise negatifleşmenin nedeninde yatıyor. Yerli şirketlerin küresel ölçekte büyümesi ve yurt dışında yeni yatırımlara yönelmesi de sermaye çıkışını artırabilirken, ülkenin yabancı yatırım çekme kapasitesindeki zayıflama da aynı göstergeyi aşağı çekebiliyor.
PORTFÖY YATIRIMLARI DAHİL DEĞİL
Paylaşılan grafik yalnızca doğrudan yatırımları kapsıyor. Hisse senedi, tahvil ve benzeri finansal araçlara yönelik portföy yatırımları ile kısa vadeli sermaye hareketleri bu hesaplamaya dahil edilmiyor.
Bu nedenle gösterge, kısa vadeli finansal sermaye giriş-çıkışından ziyade şirket satın almaları, ortaklıklar, yeni tesisler ve yurt dışındaki kalıcı yatırımlar gibi daha uzun vadeli sermaye hareketlerinin yönünü ortaya koyuyor.
