Hazine ve Maliye Bakanlığı, kayıt dışı ekonomi ve sahte fatura (naylon fatura) ile mücadelede teknolojik bir uygulama başlattı. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) Teknoloji birimi ile TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü tarafından ortaklaşa geliştirilen yapay zeka tabanlı "KAŞİF" uygulaması devreye alındı. Makine öğrenmesi teknolojisiyle donatılan sistem, her gün milyonlarca mükellefi tarayarak riskli işlemleri anında raporluyor.
KURAL TANIMAYAN ANALİZ: DAVRANIŞ DEĞİŞİKLİKLERİ İZLENİYOR
Geleneksel yöntemlerin aksine KAŞİF, önceden tanımlanmış katı kurallara bağlı kalmaksızın çalışıyor. Onlarca terabaytlık "büyük veri" (big data) platformları üzerinde işlem yapan uygulama, mükelleflerin beyanname, fatura, tahsilat, ithalat, ihracat ve çalışan sayısı gibi verilerini günlük olarak analiz ediyor.
Sistemin en dikkat çekici özelliği, mükelleflerin ticari davranışlarındaki olağan dışı değişiklikleri kendiliğinden algılayabilmesi. Herhangi bir ön tanım olmaksızın, işletme kapasitesi ile düzenlenen fatura tutarı arasındaki tutarsızlıkları veya üretim gücü olmayan şirketlerin yüksek hacimli işlemlerini anında saptayabiliyor.
TEK GÜNDE MİLYARLARCA LİRALIK VURGUN ENGELLENDİ
KAŞİF, kullanıma sunulur sunulmaz sahte belge düzenleme riski taşıyan çok sayıda mükellefi tespit etti. Uygulamanın radarına takılan bazı çarpıcı örnekler şunlar oldu:
Hızlı Düzenleme: Hiçbir mal alımı yapmadan mükellefiyet açtığı gün 3 ayrı fatura kesen bir toptancı tespit edildi.
5 Günde 50 Milyon TL: Kuruluşunun henüz 5. gününde, yüksek riskli farklı mükelleflere toplam 50 milyon liralık 5 sahte fatura düzenleyen bir işletme belirlendi.
Paravan Şirketler: Bir ücretli çalışan adına farklı vergi dairelerinde açılan 7 şirketten 6'sının sahte belge amaçlı olduğu ve bu yapılar üzerinden 246 milyon liralık fatura düzenlendiği saptandı.
Büyük Veri Taraması: Son 3 ayda kurulan ve hiçbir faaliyeti olmamasına rağmen toplam 276 milyar lira tutarında fatura kesen 2 bin 550 mükellef riskli olarak işaretlendi.
Haksız İade: Beyannamesinde 7,7 milyon lira KDV iadesi talep eden bir mükellefin talebinin haksız olduğu sistem tarafından ortaya çıkarıldı.
SÜREÇ NASIL İŞLİYOR?
KAŞİF tarafından riskli bulunan mükellefler için iki koldan işlem başlatılıyor:
Vergi İncelemesi: Detaylı denetim yapılması amacıyla vergi incelemesi dosyaları Vergi Denetim Kurulu’na iletiliyor.
Saha Denetimi ve Kapatma: Riskli mükellefler bağlı bulundukları vergi dairelerine bildiriliyor. Ekipler ilgili iş yerlerinde yoklama yapıyor ve komisyon kararıyla, sahte belge amacıyla kurulduğu kesinleşen işletmelerin kayıtları tamamen kapatılıyor.
BAKAN ŞİMŞEK: ANINDA TESPİT EDİYORUZ
Konuya ilişkin açıklamalarda bulunan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir safhaya geçildiğini vurguladı. Bakan Şimşek, şu ifadeleri kullandı:
"Yapay zeka ve makine öğrenmesi gibi yeni teknolojilerle artık kayıt dışı tüm faaliyetleri anında tespit ediyor ve işlem yapıyoruz. Bu uygulamalarla hem kayıt dışı ekonomiyle etkin şekilde mücadele etmeye hem de rekabet eşitsizliği meydana getiren uyumsuzlukları önlemeye devam edeceğiz. Tüm mükelleflerimizi kayıt içinde kalmaya davet ediyorum."
GİB’in teknolojik altyapısını güçlendiren bu hamleyle, Sahte Belge Risk Analiz Programı (SARP) ve Riskli İade Takip ve Analiz Programı (RİTAP) gibi mevcut kural tabanlı sistemlerin üzerine daha gelişmiş bir denetim mekanizması inşa edilmiş oldu.
