Milli İstihbarat Teşkilatının “Özel Koleksiyon” arşivine eklediği belge, Cumhuriyet’in ilk yıllarında gizli haberleşmenin takibi için kullanılan yöntemleri ortaya koydu. 27 Ağustos 1933 tarihini taşıyan belge, MİT’in öncülü olan Millî Emniyet Hizmeti Riyasetine bağlı D Şubesi tarafından İstanbul B Amirliğine gönderildi. “Bizzat açılacaktır” başlıklı yazıda, bir posta kutusundan alınan mektubun kimyasal işlemden geçirilerek incelendiği anlatıldı.
MEKTUBUN İLK SAYFASINDAKİ YAZILAR KISMEN KAYBOLDU
Belgeye göre 2030 numaralı posta kutusuna gelen ve incelenmek üzere merkeze gönderilen iki sayfalık mektup, D Şubesinin bildirdiği yöntemle açıldı.
Mektubun ilk sayfası üzerinde yapılan deneme sırasında bazı yazıların kaybolduğu belirtildi. Okunabilen kelimelerin anlamları ile ikinci sayfanın tercümesinin İstanbul’daki birime gönderildiği kaydedildi.
Yazıda, mektubun altında “Lüsi” imzasının bulunduğu ve gönderen kişinin “Lucci Vidman” olabileceğinin değerlendirildiği ifade edildi.
GİZLİ YAZI İÇİN KİMYASAL FORMÜL
Belgenin not bölümünde, aynı posta kutusundan gelecek mektuplarda gizli yazı bulunması durumunda kullanılacak kimyasal yöntem de tarif edildi.
Buna göre 10 gram “perchlorür de fer”, yani demir klorür ile 90 gram “mâ-i mukattar”, yani damıtılmış suyun karıştırılması öngörülüyordu. Hazırlanan çözeltinin bir küvete konulması ve mektup kâğıdının fotoğraf kâğıdı gibi bu sıvının içinde banyo edilmesi isteniyordu.
Belgede, karışımın kâğıda fırçayla sürülmesinin iyi sonuç vermediği özellikle belirtilerek şu talimata yer verildi:
“Elde edilen mahlül bir küvete konularak kâğıt aynen fotoğraf kâğıdı gibi bunda banyo edilmelidir. Fırça ile sürmek iyi netice vermez.”
GÖRÜNMEZ MÜREKKEPLİ YAZIŞMALAR TAKİP EDİLİYORDU
Belgedeki işlem, klasik anlamda bir şifrenin matematiksel olarak çözülmesinden çok, görünmez mürekkeple yazılan metnin kimyasal müdahaleyle görünür hâle getirilmesini anlatıyor.
MİT’in İstihbarat Sözlüğü’nde “gizli yazı”, özel kimyasal maddelerle hazırlanan ve yalnızca belirli işlemlerden geçirildikten sonra görünür duruma gelen haberleşme yöntemi olarak tanımlanıyor.
Dönemin teknik istihbarat birimlerinin yalnızca mektupların içeriğini tercüme etmekle kalmadığı; zarf açma-kapama, görünmez yazıyı ortaya çıkarma ve gönderen kişiyi tespit etme çalışmaları da yürüttüğü anlaşılıyor.
CUMHURİYET’İN İLK YILLARINDA TEKNİK İSTİHBARAT
MİT’in tarih kayıtlarına göre kurumun öncülü olan teşkilatta kriptografi, gizli anlaşmalar, propaganda ve istihbarat görevlilerine yönelik eğitim materyallerinin hazırlanmasına 1928’de başlanmıştı. Altı kitaptan oluşan ilk eğitim külliyatı 1929’un sonlarına doğru tamamlanmıştı.
1933 tarihli belge de Cumhuriyet’in ilk yıllarında teknik istihbarat kapasitesinin geliştirilmesi, gizli haberleşme yöntemlerinin takip edilmesi ve elde edilen bilgilerin merkez ile taşra birimleri arasında paylaşılması bakımından dikkat çekici bir örnek oluşturuyor.
