Danimarka'nın Odense kentinde kesintisiz mesai yapan yüz binlerce sunucu, tükettiği şebeke elektriğinin yaklaşık yüzde 90'lık bölümünü atık ısıya dönüştürerek doğrudan kentin ısınma hattına aktarıyor.
Yapay zeka sistemlerini beslemek adına kurulan devasa tesislerin enerji altyapısına bindirdiği aşırı yük ve oluşturduğu çevresel tahribat, dünya genelinde kamuoyunun sert tepkisini çekmeye devam ediyor.
Özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) yaşayanlar, elektrik faturalarını ve su kaynaklarını tehdit eden devasa tesislere karşı adeta topyekun bir mücadele yürütüyor.
İskandinavya'dan gelen son somut uygulama ise yüksek tüketimli sunucu tarlalarının yerel topluluklar için yıkıcı bir yük olmaktan çıkarılıp faydalı bir kamu hizmetine dönüştürülebileceğini somut biçimde kanıtladı.
Günün 24 saati durmaksızın çalışan bu dev merkezler, yalnızca çektikleri devasa elektrikle değil, açığa çıkardıkları muazzam ısıl yükle de şehir şebekelerini zorluyor.
Tesis içinde çalışan donanımların ürettiği ısının mevcut sıcaklık seviyesi konutlarda doğrudan dolaşıma uygun olmadığından, bu devasa enerji şimdiye kadar soğutma kuleleri aracılığıyla doğrudan atmosfere salınıyordu.
Sosyal medya devi Meta'nın Odense'deki veri merkezi ise yıllardır havaya savrulan bu atıl potansiyeli geri kazanarak 11 bin evin ısınma ihtiyacını karşılıyor.
ATIK ISISININ YÜZDE 90'I ATMOSFER YERİNE ŞEBEKEYE AKIYOR
Sunuculardan yükselen havanın sıcaklığı konut radyatörlerini doğrudan ısıtmaya yetmediği için Odense'deki tesiste yenilikçi bir ısı transfer mekanizması devreye sokuldu.
Kentin bölgesel ısıtma ağındaki mevcut su dolaşımı, doğrudan veri merkezinin soğutma ünitelerinin içine yönlendirildi.
Sunucu raflarından yayılan düşük sıcaklıktaki atık enerji bu temas esnasında hızla şebeke suyuna aktarıldı.
Ön ısıtmadan geçen su, veri merkezinin bitişiğinde yer alan özel tesisteki amonyak bazlı ısı pompalarına sevk edildi.
Söz konusu amonyaklı endüstriyel pompalar, suyun sıcaklığını evlerdeki ısıtma tesisatına uygun olan 70 ila 75 santigrat derece seviyesine kadar yükseltti.
İstenen termal dereceye kavuşan sıcak su, kentin bölgesel altyapısına pompalanarak konutların radyatör vanalarına kadar ulaştırıldı.
Bölgesel ısıtma kuruluşu Fjernvarme Fyn için hayata geçirilen bu mühendislik tasarımını uluslararası danışmanlık firması Ramboll üstlendi.
AMONYAK BAZLI ISI POMPALARI SUYU 75 DERECEYE ÇIKARIYOR
Odense'de atık ısının evlere ulaştırılma süreci şu teknik adımlarla işliyor:
— Şehirdeki bölgesel ısıtma ağından temin edilen su, veri merkezinin soğutma ünitelerinden geçiriliyor.
— Sunuculardan yayılan düşük sıcaklıktaki atık enerji bu temasla doğrudan suya aktarılıyor.
— Isınan su, tesisin hemen yakınında konumlanan amonyak bazlı ısı pompalarına sevk ediliyor.
— Isı pompaları suyun sıcaklığını 70 ila 75 derece Celsius seviyesine yükseltiyor.
— İstenen sıcaklığa ulaşan su, kentin bölgesel ısıtma hattına basılarak konutlardaki radyatörlere ulaştırılıyor.
Mühendislik firması Ramboll tarafından paylaşılan teknik verilere göre, kurulu sistem, Odense'nin bölgesel şebekesine kesintisiz olarak yaklaşık 45 megavat (MW) gücünde termal kapasite sağlıyor.
Yıllık bazda yaklaşık 215 bin megavatsaat (MWh) enerjinin geri kazanılması sayesinde 12 binden fazla konutun kış aylarındaki ısınma gereksinimi güvence altına alınıyor.
Meta'nın projenin başlangıç evresinde sunduğu ilk kayıtlar, 6 bin 900 konuta yetecek seviyede ve yıllık 100 bin megavatsaat (MWh) kapasiteli bir geri kazanıma işaret ediyordu.
Veri merkezinin fiziksel olarak genişletilmesi ve ısı geri kazanım ünitesinin büyütülmesiyle birlikte bu hacim 165 bin megavatsaat (MWh) düzeyine ve 11 bin konuta ulaştı.
Tesisin sunucu kapasitesi arttıkça kente aktarılan temiz ısıl enerjinin miktarı da eş zamanlı olarak katlanıyor.
Danimarka Veri Merkezi Endüstrisi tarafından yayımlanan sektörel veriler ise ülkedeki veri merkezlerinin yüzde 63'ünün açığa çıkan fazla enerjiyi bölgesel ağlara aktarmayı planladığını gösteriyor.
YILLIK 215 BİN MEGAVATSAAT ENERJİ ŞEHİR ŞEBEKESİNE VERİLECEK
Projenin en can alıcı noktalarından birini, kullanılan teknolojik bileşenlerin aslında piyasada uzun yıllardır var olan bilindik araçlardan oluşması teşkil ediyor.
Sanayide ve konutlarda uzun zamandır tercih edilen ısı pompaları ile sunucu sıcaklığını yakalamakta kullanılan ısı eşanjörleri yeni bir icat niteliği taşımıyor.
Meta Enerji Uzmanı Lauren Edelman, kurulan mekanizmanın özgün tarafını şu sözlerle açıkladı:
"Isı pompaları yeni bir buluş olmadığı gibi ısıyı yakalayan serpantinler de bilinmeyen bir teknoloji değil.
Sistemdeki asıl yenilik, münferit parçalardan ziyade bu teknolojilerin devasa ölçekte bir araya getirilmesinden kaynaklanıyor."
Odense projesini benzerlerinden ayıran temel unsur, tesisin doğrudan gelişmiş bir bölgesel ısıtma şebekesinin merkezine konumlandırılmış olması olarak öne çıkıyor.
Veri merkezinden çıkan yüksek hacimli ısıyı anında tüketecek binlerce konut ve bu binalara uzanan hazır boru altyapısı bölgede halihazırda bulunuyor.
Altyapının hazır olması sayesinde elde edilen ısıl enerjinin kilometrelerce uzağa taşınması gerekmiyor ve iletim hatlarındaki ısı kaybı en alt düzeye iniyor.
Danimarka genelinde yaygın biçimde kullanılan merkezi bölgesel ısıtma ağı, bu tür yüksek tüketimli tesislerin entegrasyonunda benzersiz bir avantaj yaratıyor.
TEKNOLOJİ YENİ DEĞİL DEVASA ÖLÇEKTE BİR ARAYA GELMESİ YENİLİK
Söz konusu modelin mevcut altyapı eksiklikleri nedeniyle dünyanın her bölgesinde aynı hızla uygulanması beklenmiyor.
Buna karşılık Odense örneğinde olduğu gibi yeni inşa edilecek tesislerin bölgesel şebekelerin yakınına ya da doğrudan içine konumlandırılması, küresel ölçekte çok daha yüksek verimlilik standartlarının kapısını aralayacak.
Böylece enerji şebekelerini çökme noktasına getiren sunucu tarlaları, doğru şehir planlamasıyla fosil yakıt tüketimini azaltan stratejik birer ısı santraline dönüşebilecek.
Yapay zeka sayesinde daha az çalışacaklarını zannedenlere şok: İş yükü arttı
