Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü'nün 2 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı "Sincan Uygur Özerk Bölgesi Hükûmet Bursu" duyurusu, Uygur hakları savunucularının tepkisine neden oldu. Çin yönetiminin 2027-2028 akademik yılı için Türk öğrencilere sunduğu lisans, yüksek lisans ve doktora burslarının MEB'in resmi internet sitesinde tanıtılması, Doğu Türkistan'da yaşanan insan hakları ihlalleri nedeniyle eleştirildi.
Tepkilerde, Çin yönetiminin Uygur Türklerine yönelik politikaları hatırlatılarak Türkiye'nin resmi kurumlarının Pekin yönetiminin bölgedeki uygulamalarını meşrulaştıran faaliyetlere katkı sağlamaması gerektiği savunuldu.
MEB YEDİ ÜNİVERSİTE İÇİN BURS DUYURUSU YAPTI
Bakanlığın açıklamasına göre Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi yönetimi, Türk öğrencilere 2027-2028 akademik yılında eğitim görmeleri için burs tahsis etti.
Program kapsamında Sincan Üniversitesi, Sincan Tarım Üniversitesi, Sincan Normal Üniversitesi, Sincan Finans ve Ekonomi Üniversitesi, Kaşgar Üniversitesi, Sincan Tıp Üniversitesi ve Shihezi Üniversitesi olmak üzere yedi yükseköğretim kurumu gösterildi.
????Sincan Uygur Özerk Bölgesi Hükûmeti tarafından 2027-2028 akademik yılı için Türk öğrencilere yönelik lisans, yüksek lisans ve doktora alanlarında burs tahsis edilmiştir. ???????? https://t.co/sLfX1RYLh3 @tcmeb #eğitimdiplomasisi https://t.co/c13Jh0YsLh
— T.C. MEB AB ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü (@mebabdigm) November 2, 2026
Öğrencilerden üniversitelere doğrudan başvurmaları istenirken lisans adayları için Çin Akademik Değerlendirmesi sınavından geçerli puan, lisansüstü adaylar için ise en az HSK 4 düzeyinde Çince yeterliliği şartı getirildi.
Bursun Çin'in bölgesel yönetimi tarafından sağlandığı belirtilirken, duyuruda toplam kontenjan ve son başvuru tarihine ilişkin bilgiye yer verilmedi.
DOĞU TÜRKİSTAN YENİ NESİL HAREKETİ: DUYURU KALDIRILSIN
Doğu Türkistan Yeni Nesil Hareketi temsilcisi Abdullah Kaşgarlı, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'e seslenerek duyurunun resmi kanallardan kaldırılmasını istedi. Kaşgarlı, Çin yönetiminin Uygurlara yönelik baskı politikalarını hatırlatarak Türkiye'deki kamu kurumlarının bu burs programını tanıtmasının ciddi soru işaretleri doğurduğunu savundu.
Açıklamada, Türkiye'nin Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı başta olmak üzere uluslararası öğrencilere yönelik çok sayıda burs programı bulunduğu hatırlatılarak Çin'in Türkiye'deki bu programların tanıtımına benzer bir katkı sağlayıp sağlamadığı soruldu.
Kaşgarlı, Uygur Türklerinin ana dilde eğitim haklarının kısıtlandığını, öğretmenlerin ve akademisyenlerin hapsedildiğini belirterek Çin yönetiminin sunduğu bursların hangi koşullarda değerlendirildiğinin sorgulanması gerektiğini ifade etti.
Türkiye'nin resmi kurumlarının Çin yönetiminin propaganda faaliyetlerine araç olmaması gerektiğini savunan açıklamada, MEB'e duyurunun arka planını araştırma ve resmi kanallardan kaldırma çağrısı yapıldı.
"AYNI ÜNİVERSİTENİN İKİ AKADEMİSYENİ CEZAEVİNDE"
Tepki açıklamasında burs listesinde bulunan Sincan Üniversitesi'nin eski rektörü Prof. Dr. Taşpolat Teyip ile aynı üniversitede görev yapan Uygur bilim insanı Prof. Dr. Rahile Dawut'un durumu da gündeme getirildi.
2017 yılında gözaltına alınan eski rektör Taşpolat Teyip'in ertelenmiş ölüm cezasına çarptırıldığına ilişkin haberler, uluslararası insan hakları kuruluşlarının daha önceki raporlarına da yansımıştı. Çin makamları ise Birleşmiş Milletler uzmanlarına Teyip'in ölüm cezasına çarptırılmadığını bildirmişti. Akademisyenin nerede tutulduğu kamuoyuna açıklanmadı.
Uygur kültürü ve folkloru üzerine çalışan Rahile Dawut da 2017 yılında ortadan kaybolmuştu. Dawut'un 2018 yılında gizli bir yargılamada ömür boyu hapis cezasına çarptırıldığı, 2023 yılında kamuoyuna yansımıştı.
Kaşgarlı, iki akademisyenin yaşadıklarının Doğu Türkistan'daki baskı ortamını gösterdiğini belirterek böylesi bir ortamda üniversite burslarının tanıtılmasını eleştirdi.
İNSAN HAKLARI ARAŞTIRMACISI YALKUN ULUYOL: DİPLOMATİK BİR HATA
İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün (Human Rights Watch) Çin araştırmacılarından Yalkun Uluyol da burs duyurusuna tepki gösterdi. Uluyol, Uygur Türklerinin etnik ve dini kimliklerinin hedef alındığını, Türkiye'de eğitim gördükleri gerekçesiyle bazı Uygurların Çin'de kamplara ve cezaevlerine gönderildiğini belirtti.
Bu koşullar altında Çin'in bölgesel yönetimi tarafından sağlanan burslarla Türkiye'den öğrenci gönderilmesinin eğitim diplomasisi olarak değerlendirilemeyeceğini savunan Uluyol, söz konusu adımı diplomatik hata olarak nitelendirdi.
Çin'de ömür boyu hapse mahkum edilmişti: Uygur bilim insanı Rahile Dawut'a Almanya'dan cesaret ödülü
"TÜRKİYE'NİN YÜZÜNE ATILMIŞ BİR TOKAT GİBİ"
Hacettepe Üniversitesi'nde Türkoloji doktorası yapan Uygur araştırmacı Rabigul Haji Muhemmet de burs programına ilişkin tepkisini dile getirdi. 2024 yılına kadar Türkiye'de yaşayan ve Polonya'daki Jagiellonian Üniversitesi'nde araştırmacı olarak çalışmalarını sürdüren Muhemmet, burs duyurusunu gördüğünde büyük şaşkınlık yaşadığını söyledi.
Muhemmet, açıklamayı bir eğitim fırsatı olarak değerlendirmeden önce Türkiye'nin yüzüne atılmış bir tokat gibi hissettiğini ifade etti.
Türkiye burslarıyla eğitim gören Uygurların yıllardır ailelerinden ayrı kaldığına dikkat çeken araştırmacı, Ankara'nın bu öğrencilerin aileleriyle görüşememesi konusunda Çin yönetimine yeterince açık sorular yöneltmediğini savundu.
Çinli insan hakları hukukçusu Teng Biao ise uluslararası öğrencilere yönelik bursların Pekin yönetiminin dış kamuoyundaki imajını güçlendirme politikasının parçası olduğunu öne sürdü.
Biao, burs programının Çin yönetiminin Doğu Türkistan'daki uygulamalarını uluslararası alanda daha olumlu gösterme amacı taşıdığını ileri sürdü.
BM, UYGURLARA YÖNELİK UYGULAMALARIN İNSANLIĞA KARŞI SUÇ OLUŞTURABİLECEĞİNİ AÇIKLAMIŞTI
Çin'in Doğu Türkistan'daki uygulamaları uzun süredir uluslararası insan hakları kuruluşlarının gündeminde bulunuyor.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği'nin 2022 yılında yayımladığı raporda, Uygurlar ve diğer Müslüman topluluklara yönelik keyfi ve ayrımcı gözaltı uygulamalarının insanlığa karşı suç teşkil edebileceği değerlendirmesine yer verilmişti.
Çin yönetimi ise bölgedeki uygulamalarına yönelik suçlamaları reddediyor ve yürütülen politikaların terörle ve aşırılıkla mücadele ile mesleki eğitim amacı taşıdığını savunuyor.
