Toplum Çalışmaları Enstitüsü (TÇE), Türkiye'nin teknoloji politikaları açısından tarihi bir virajı temsil eden TBMM Yapay Zekâ Araştırma Komisyonu Raporu’na ilişkin "Küresel Perspektifte Analiz ve Politika Önerileri" başlıklı dikkat çekici bir değerlendirme raporu yayımladı. Enstitü Genel Sekreteri Çiğdem Gizem Okkaoğlu tarafından kaleme alınan çalışmada, TBMM'nin Mart 2026'da kamuoyuyla paylaştığı 100 politika önerisi barındıran dev raporunun güçlü yönleri ve yapısal eksiklikleri tüm çıplaklığıyla ortaya konuldu.
Analizde, yapay zekânın artık sadece ekonomik bir araç değil; ulusal güvenlik, dijital egemenlik ve jeopolitik güç dengelerinin merkezinde bir "silah ve kalkınma aracı" olduğuna vurgu yapıldı. ABD'nin "piyasa merkezli", Çin'in "devlet yönlendirmeli" ve Avrupa Birliği'nin "hak ve regülasyon temelli" yaklaşımları arasında Türkiye'nin acilen kendi melez modelini inşa etmesi gerektiği belirtildi.
EN BÜYÜK KOZUMUZ: SAVUNMA SANAYİİ VE DİJİTAL SAĞLIK VERİSİ
TÇE'nin analizine göre, TBMM raporunun ortaya koyduğu en somut gerçek, Türkiye’nin belirli sektörlerde muazzam bir rekabet avantajına sahip olması. Özellikle Baykar, ASELSAN ve HAVELSAN gibi şirketlerin sırtladığı savunma sanayii; otonom sistemler, hedef tespiti ve karar destek mekanizmalarıyla Türkiye'yi yapay zekâda küresel ölçekte görünür kılıyor.
Bir diğer büyük fırsat ise sağlık alanı. Türkiye’nin e-Nabız ve MEDULA gibi sistemler üzerinden oluşturduğu bütünleşik büyük sağlık verisi, yapay zekâ destekli tanı ve ilaç geliştirme çalışmaları için dünyada çok az ülkenin sahip olduğu bir maden niteliğinde. Ancak bu verilerin araştırmacıların ve girişimcilerin kullanımına anonimleştirilerek güvenle açılamaması "verinin varlığı ile veriye erişilebilirlik" arasındaki en büyük uçurum olarak nitelendiriliyor.
STRATEJİK TEHDİTLER: BEYİN GÖÇÜ VE DONANIM BAĞIMLILIĞI
Rapor, Türkiye'nin yapay zekâ yolculuğundaki yumuşak karınlarına da mercek tutuyor. Hazırlanan analizde öne çıkan başlıca riskler şunlar:
Beyin Göçü: Türkiye her yıl binlerce mühendis mezun etse de, temel model geliştirebilen ve ileri düzey yapay zekâ algoritmaları yazabilen üst düzey araştırmacı sayımız yetersiz. Yetişen kısıtlı insan kaynağının önemli bir kısmı ise küresel teknoloji devlerine (beyin göçü) kaptırılıyor.
Donanım ve Çip Bağımlılığı: Yapay zekâ rekabeti artık bir "hesaplama gücü" rekabetine dönüşmüş durumda. Türkiye'nin GPU (grafik işlemci), FPGA çözümleri, ileri yarı iletken teknolojileri ve yüksek yoğunluklu veri merkezlerinde tamamen dışa bağımlı olması sadece ekonomik değil, ciddi bir ulusal güvenlik riski oluşturuyor.
KRİTİK UYARI: "ACİLEN TÜRK YAPAY ZEKÂ KANUNU ÇIKARILMALI"
Çiğdem Gizem Okkaoğlu'nun hazırladığı TÇE raporundaki en acil uyarılardan biri hukuki altyapıya yönelik. Gümrük Birliği ve Avrupa Birliği ile olan derin ticari entegrasyon nedeniyle, yürürlüğe giren Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü (EU AI Act) Türkiye için görmezden gelinemez bir standartlar bütünü.
Türk şirketlerinin, özellikle yüksek riskli yapay zekâ sistemleri, otomotiv, tıbbi cihaz ve savunma sanayii ürünlerini Avrupa pazarına satabilmesi için bu standartlara uyum sağlaması zorunlu. Bu nedenle "Türk Yapay Zekâ Kanunu"nun inovasyonu boğmayacak, esnek ve risk temelli bir yaklaşımla acilen TBMM gündemine alınması gerektiği vurgulanıyor.
ÇÖZÜM: GÜÇLÜ KURUMSAL YÖNETİŞİM
TÇE analizinde kısa, orta ve uzun vadeli çözüm önerileri de sunuldu. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Siber Güvenlik Başkanlığı bünyesinde kurulan "Kamu Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü"nün, idari bir birim olmanın ötesine geçerek kamu kurumlarına standart belirleyen uzman bir merkeze dönüşmesi gerektiği belirtildi. Ayrıca, Türkiye'nin kendi kültürel hafızasını ve dijital egemenliğini koruyabilmesi için Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ile ortaklaşa "Türkçe Büyük Dil Modelleri" geliştirilmesinin stratejik bir zorunluluk olduğunun altı çizildi.
