İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Ilıcak tarafından hazırlanan iki değişkenli (bivariant) iklim haritaları, Türkiye’nin son 60 yılda geçirdiği iklimsel dönüşümü bölgesel ölçekte ortaya koydu. 1960-1970 dönemi iklim ortalamaları ile 2015-2025 dönemine ait verilerin karşılaştırıldığı çalışmada, ülke genelinde sıcaklık artışının hızlandığı ve kuraklaşmanın etkili olduğu alanların belirgin biçimde genişlediği görüldü.
Haritalara göre özellikle İç Anadolu ve çevresindeki geniş alanlarda önemli bir sınıf değişimi yaşandı. Daha önce “orta sıcaklık-düşük yağış” kategorisinde yer alan çok sayıda bölge, güncel dönemde “yüksek sıcaklık-düşük yağış” kategorisine geçti. Bunun yanında en sıcak kategoride bulunan bazı kıyı alanlarının da bir alt basamağa düşerek daha kuru bir iklim karakteri kazandığı saptandı.
Ege ve Marmara bölgelerinde ise geniş alanların yüzde 3,1’inin bir alt sıcaklık grubundan bir üst sıcaklık grubuna geçtiği belirlendi. Bu değişim, bölgesel ölçekte belirgin bir ısınma eğilimine işaret ederken, Türkiye genelinde sıcaklık artışının güçlendiğini ve bazı bölgelerde kuraklaşmanın daha baskın hale geldiğini ortaya koydu.
“SICAK VE KURAK İKLİM KUŞAĞININ KUZEYE DOĞRU İLERLEDİĞİNİ AÇIK BİÇİMDE GÖSTERİYOR”
Prof. Dr. Mehmet Ilıcak, hazırlanan haritaların Türkiye’nin iklim yapısındaki uzun dönemli dönüşümü açık biçimde yansıttığını belirtti. Son 60 yılda özellikle sıcaklık artışı ve kuraklaşmanın ülkenin geniş bir bölümünde belirginleştiğine dikkat çeken Ilıcak, şu değerlendirmeyi yaptı:
"1960-1970 dönemi iklim ortalamaları ile 2015-2025 dönemi verilerinin karşılaştırıldığı haritalar, sıcak ve kurak iklim kuşağının kuzeye doğru ilerlediğini açık biçimde gösteriyor. 1960'lı yıllarda yüksek sıcaklık ve düşük yağışın hakim olduğu bölgeler büyük ölçüde Güneydoğu Anadolu ve Ege'nin güney kesimleriyle sınırlıydı. Güncel haritalarda ise bu iklim tipi kuzeye doğru genişleyerek İç Anadolu Platosu'na ve Ege kıyılarının önemli bir bölümüne yayılmış durumda. Daha önce orta sıcaklık ve düşük yağış kategorisinde yer alan birçok bölge artık en sıcak ve kurak sınıfa geçmiş görünüyor."
Bu bulgular, geçmişte daha sınırlı alanlarda görülen sıcak ve kurak iklim özelliklerinin artık daha kuzey enlemlerde ve daha geniş coğrafyalarda etkili olduğunu gösterdi.
SERİN VE NEMLİ BÖLGELER DARALIYOR
Çalışma, yalnızca sıcak ve kurak bölgelerdeki genişlemeyi değil, geçmişte daha serin ve nemli özellikler gösteren alanlardaki daralmayı da ortaya koydu. Özellikle Karadeniz kıyıları ile Kuzeydoğu Anadolu’nun yüksek rakımlı kesimlerinde dikkat çekici bir dönüşüm gözlendi.
Ilıcak, Doğu Karadeniz kıyıları ile Erzurum-Kars platosu gibi alanların geçmişte daha düşük sıcaklık ve yüksek yağış kategorisinde yer aldığını, ancak güncel verilerde bu bölgelerin sıcaklık basamaklarında yukarı çıktığını belirtti. Bu değişim, daha önce serin karakteriyle öne çıkan alanlarda dahi ısınma eğiliminin belirginleştiğini gösterdi.
MARMARA VE EGE’DE BELİRGİN İKLİM DÖNÜŞÜMÜ
Haritalarda Marmara ve Batı Anadolu’da da belirgin bir renk değişimi ve buna bağlı iklim sınıfı kayması gözlendi. Ilıcak, bu dönüşümün Akdeniz Havzası genelinde gözlenen klasik iklim değişikliği sinyallerinden biri olduğuna işaret ederek şu ifadeyi kullandı:
"Bu bölgelerde sıcaklık artışı o kadar baskın hale geliyor ki yağışta önemli bir değişim olmasa bile iklim sınıfları daha sıcak kategorilere kayıyor."
Bu değerlendirme, yağış miktarındaki değişim sınırlı kalsa bile sıcaklık artışının tek başına bölgesel iklim karakterini dönüştürmeye başladığını ortaya koyuyor.
AKDENİZ KIYILARINDA ISINMA, İÇ ANADOLU’DA KURAKLAŞMA ÖNE ÇIKIYOR
Haritalar, Antalya’dan Mersin’e uzanan Akdeniz kıyı şeridinde sıcaklık basamaklarının üst seviyelere çıktığını gösterdi. Bölgenin artık daha sık şekilde en yüksek sıcaklık kategorilerinde yer aldığı belirtildi.
İç Anadolu ise çalışmada en dikkat çekici değişim alanlarından biri olarak öne çıktı. Bölgenin önemli bir kısmının orta sıcaklık ve düşük yağış kategorisinden yüksek sıcaklık ve düşük yağış kategorisine geçtiği belirlendi. Ilıcak bu değişimi şu sözlerle ifade etti:
"Bu durum İç Anadolu'da belirgin bir kuraklaşma eğilimini işaret ediyor."
Bu sonuç, özellikle tarım, su kaynakları ve kırsal üretim açısından kritik kabul edilen İç Anadolu’da kuraklık baskısının giderek arttığını gösteren önemli bir iklim göstergesi olarak değerlendirildi.
KIYI BÖLGELERİNDE DENİZ ETKİSİYLE SICAKLIK SINIFLARI YÜKSELİYOR
Prof. Dr. Mehmet Ilıcak, Türkiye genelinde gözlenen sıcaklık artışının yalnızca karasal alanlarla sınırlı olmadığını, kıyı kuşaklarında da belirginleştiğini vurguladı. Haritaların, Türkiye’nin bulunduğu yarımada genelinde güçlü bir termal şiddetlenmeye işaret ettiğini belirten Ilıcak, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Bu karasal değişimler, deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki artışlarla da paralel ilerliyor. Özellikle kıyı bölgelerinde iklim sınıflarının daha sıcak kategorilere kaydığını görüyoruz."
Bu paralellik, kara ve deniz yüzeyi sıcaklıkları arasındaki eş zamanlı yükselişin özellikle kıyı şeridindeki iklim sınıflarını daha üst sıcaklık basamaklarına taşıdığını ortaya koydu.
DENİZ YÜZEYİ SICAKLIKLARIYLA PARALEL DEĞİŞİM
Türkiye’de gözlenen karasal iklim değişimlerinin Karadeniz ve çevre denizlerde ölçülen deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki artışla paralellik gösterdiğini belirten Ilıcak, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:
"Türkiye'deki bu karasal iklim değişimleri, Karadeniz ve çevre denizlerde gözlenen deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki artışla da paralellik gösteriyor. Bu durum özellikle kıyı şeridinde sıcaklık kategorilerinin daha üst basamaklara çıkmasına neden oluyor."
