BÜŞRA CEBECİ
Türkiye’de bir yandan 1 Ocak itibariyle zamlar yağmur gibi gelirken diğer yandan vatandaşın ucuz ürüne ulaşmasını engelleyecek adımlar atılıyor. Yurt dışı internet alışverişlerinde uygulanan vergi muafiyeti 1 Şubat’ta kalkıyor. Karar vatandaşın ucuz ürüne ulaşmasını engellerken aynı ürünü dışarıdan alıp üç-dört katına satan ithalatçının işine geliyor. Benzer adımlar seyahat alanında da atılmaya başlandı. Dünyanın en büyük seyahat sitesi Booking’den sonra aralarında Airbnb’in de olduğu 10 seyahat sitesine erişim engeli getirilmesi için TÜRSAB dava açtı.
OTEL AYNI FİYAT ÇOK FARKLI
irbnb, Expedia, Getyourguide, Viator, Isango, Toursbylocals, Agoda, Trip.com, Hotels.com ve Musement hakkında talepte bulunan TÜRSAB, bu platformların mevzuata aykırı hizmet verdiğini iddia etti. Bu konuda tek yetkilinin kendi üyeleri olduğunu savundu. Açıklamada ‘Bunu tüketiciler mağdur olmasın diye yapıyoruz’ denilse de ücretler bunun aksini gösterdi. Sosyal medyada söz konusu platformlarda konaklamanın daha ucuz olduğu paylaşıldı. Aynı otelin Booking sitesindeki fiyatı 53 bin 757, ETS Tur’da ise 81 bin 16 lira olduğu görüldü.
Vatandasa ucuz tatil de yasak
Alım gücünün hızla düştüğü Türkiye’de vatandaşın yöneldiği ucuz alternatiflere bir kısıtlama daha gündemde. E-ticarette yurt dışından uygun fiyatlı ürün alımının önüne getirilen engellerin ve elektronik ürünlerde IMEI kayıt ücretlerindeki fahiş artışın ardından, bu kez ucuz rezervasyon ve tatil imkânı sunan yurt dışı merkezli turizm platformları hedefte. TÜRSAB’ın aralarında Airbnb’nin de bulunduğu 10 platform için açtığı erişim engeli davası, ‘ucuz olana erişimin’ turizm alanında da sınırlandırılacağı tartışmalarını beraberinde getirdi.
Türkiye’de alım gücünün hızla düşmesiyle birlikte vatandaşın yöneldiği ‘daha ucuz’ alternatifler birer birer devre dışı bırakılırken, bu kez hedefte turizm ve seyahat platformları var. Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB), aralarında Airbnb’nin de bulunduğu yurt dışı merkezli 10 çevrim içi seyahat ve rezervasyon platformu hakkında erişim engeli talebiyle dava açtı. TÜRSAB, söz konusu platformların Türkiye’de mevzuata aykırı şekilde faaliyet yürüttüğünü savunurken, açılan dava; son yıllarda “ucuz olan her şeye erişimin” kısıtlanması yönünde atılan adımların turizm sektörüne yansıması olarak değerlendiriliyor. Birlik, 1618 sayılı kanun uyarınca Türkiye’de satış, pazarlama, tanıtım ve rezervasyon hizmetlerinin yalnızca TÜRSAB üyesi seyahat acentaları tarafından yapılabileceğini vurguluyor. Ancak artan enflasyon, düşen gelirler ve hızla yükselen turizm fiyatları nedeniyle son yıllarda özellikle Airbnb ve Booking gibi platformlar, yerli turist için daha ulaşılabilir seçenekler sunan başlıca alternatifler haline gelmişti. Açık fiyatlar, kullanıcı yorumları, esnek iptal koşulları ve aracısız erişim imkânı, bu platformları cazip kılan başlıca unsurlar oldu. TÜRSAB’ın açtığı dava ise “Türkiye’de ucuz tatil de mi lüks hale geliyor?” sorusunu yeniden gündeme taşıdı.
10 PLATFORMA ERİŞİM ENGELİ
Turizmdeki bu adım, son yıllarda farklı alanlarda atılan benzer düzenlemelerin devamı olarak değerlendiriliyor. E-ticarette yurt dışından uygun fiyatlı alışverişi mümkün kılan uygulamalar önce 30 avroluk muafiyetin kaldırılmasıyla sınırlandırıldı. Ardından Temu gibi platformların doğrudan yurt dışından satış modelleri kısıtlandı. Elektronikte ise yurt dışından getirilen telefonlar için ödenen IMEI kayıt ücreti yıllar içinde binlerce kat artarak fiilen erişilemez hale geldi. 2017’de 150 lira olan kayıt ücreti 2026’ya geldiğinde 50 bin liraları aştı. TÜRSAB’ın hedef aldığı platformlar yalnızca konaklama sunmuyor. Expedia, Agoda, Hotels.com ve Trip.com gibi siteler otel, uçak bileti ve araç kiralama hizmetleri sağlarken, GetYourGuide ve Viator gibi platformlar etkinlik ve deneyim satışları yapıyor. Birlik, bu faaliyetlerin belge, vergi ve denetim yükümlülüğü olmadan yürütüldüğünü ve haksız rekabet yarattığını savunuyor. Ancak tüketici cephesinde tablo farklı: Artan fiyatlar karşısında daha uygun seçeneklere erişim giderek zorlaşıyor. Türkiye’de çevrim içi rezervasyon platformlarına yönelik müdahaleler yeni değil. 2017’de Booking.com’un Türkiye’deki kullanıcılara kapatılması, aynı yıl şu anki Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un şirketi ETS Tur çatısı altında “Odamax” adında, Booking.com benzeri bir platformun açılması dikkat çekmişti.
22 YILLIK SEYAHAT ACENTESİ TATİL SEPETİ SATILDI
Bu gelişmelerin ardından Türkiye’nin popüler turizm markalarından Tatil Sepeti’nin satıldığı haberinin gelmesi dikkat çekti. Tera Yatırım Teknoloji Holding, turizm sektörünün bilinen markalarından Tatil Sepeti’nin devralma sürecini tamamladı. Kamuyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) yapılan açıklamada, satın almaya ilişkin tüm aşamaların başarıyla sonuçlandığı bildirildi. 2002 yılında kurulan ve 2004’te faaliyetlerine başlayan Tatil Sepeti, yıllar içinde ulaştığı 27 milyonu tekil olmak üzere toplamda 67 milyonun üzerindeki ziyaretçi sayısıyla Türkiye’nin önde gelen turizm portalları arasında yer aldı. Şirket, sürecin tamamlanmasıyla birlikte resmi olarak el değiştirmiş oldu. Şirket tarafından paylaşılan bilgilere göre, Tatil Sepeti’nin yüzde 100 hissesinin devri için toplam 70 milyon euro ödeme yapıldı. Bu tutarın güncel döviz kuru üzerinden yaklaşık 3,7 milyar liraya karşılık geldiği belirtildi.
ÖNCE BELGE VERDİ ŞİMDİ SİTEYİ KAPATIYOR
2023’te Airbnb ve benzeri platformlar için “Turizm Amaçlı Kiralanan Konut İzin Belgesi” zorunluluğu getirildi. Belgesiz kiralamalara yüz bin lira ile 1 milyon lira arasında değişen cezalar öngörüldü. Maliye’nin bu kiralamaları ticari kazanç sayarak geriye dönük vergi ve KDV tarhiyatı yapması ise Danıştay’dan döndü. Yüksek Mahkeme, ek hizmet sunulmayan kısa süreli kiralamaların ticari faaliyet sayılamayacağına hükmetti. Ancak yargı kararından kısa süre sonra Airbnb’nin bu kez TÜRSAB’ın açtığı erişim engeli davasıyla yeniden gündeme gelmesi, “önce belge aldır, sonra vergilendir, en son kapat” eleştirilerini beraberinde getirdi.
TÜKETİCİ DE İŞLETMECİ DE MAĞDUR
Uygulamalar yalnızca konaklayanları değil, bu alanda yatırım yapan binlerce ev sahibini de etkiliyor. Airbnb üzerinden kiralama yapmak için evini düzenleyen, belge alan ve borçlanan işletmeciler, platformların kapatılma ihtimali nedeniyle belirsizlik yaşıyor. Tüketiciler ise Booking’in devre dışı kalmasıyla başlayan süreçte şeffaf fiyat ve yorum sistemlerinden uzak, daha pahalı seçeneklere yönelmek zorunda kaldıklarını belirtiyor. Gelinen noktada, e-ticarette ucuz ürüne, elektronikte yurt dışı telefona getirilen kısıtlamaların ardından, turizmde de Airbnb ve Booking gibi platformlara erişimin tartışmaya açılması, Türkiye’de “ucuz olan her şeye” yönelik sınırların giderek daraldığı bir tabloyu ortaya koyuyor. Bu tablo, ucuz tatilin artık bir ayrıcalık mı haline geldiği sorusunu hem tüketiciler hem de sektörde geçimini bu alandan sağlayan binlerce kişi için daha yüksek sesle sorduruyor.
