Vatandaşa ceza patrona kazanç

Vatandaşa ceza patrona kazanç

Özel şirketlerin işlettiği otoyol ve köprülerdeki HGS ödemelerinde skandal... ‘Sistem hatası’ yüzünden yazılan geçiş cezaları vatandaşlara tebligat yapılmadan şirketin anlaştığı hukuk bürolarına devrediliyor. 150 liralık ceza icra aşamasında 26 bin liraya çıkarken paranın tamamı 2018’de kanun maddesinde yapılan değişiklikle patronun cebine giriyor.

Hükümet iki boğaz köprüsü dahil 12 devasa ulaşım projesini 30 yıllığına satmayı değerlendirirken özel şirketlerin elinde bulunan otoyollarda yaşanan skandal büyük tepki çekti. ‘Vatandaşa tuzak’ olarak adlandırılan süreç, HGS ücretinin tahsil edilememesiyle başlıyor. Sürücünün hesabında yeterli bakiye bulunmasına rağmen gişelerde okuma hatası yaşanıyor. Yasal cezasız ödeme süresi olan ilk 15 gün içinde SMS gönderilmiyor, borç e-Devlet’te de görünmüyor. Borç dört kat artınca şirketin anlaşmalı hukuk bürolarına devrediliyor ve 100-150 liralık ücret için icra işlemi başlıyor.

55 LİRALIK BORCA 26 BİN LİRALIK İCRA

Küçük miktarlardaki cezalar faiz, dosya masrafı ve avukat ücretiyle katlanıyor. Sürücülerin 54,5 liralık geçiş ihlali yüzde 3.857 artışla 2 bin 157 liraya, icrada yüzde 974,8 artışla 26 bin 495 liraya çıkıyor. 2018’e kadar şirketin topladığı her yüz liralık cezanın altmışı Hazine’ye giderken bu paranın tamamı kanundan ilgili maddenin çıkarılmasıyla işletmeci patronun cebine girmeye başladı. Vatandaşların ‘Gişe yerine avukat geldi, ceza şirkete gelir oldu’ tepkileri artınca Ulaştırma Bakanlığı işletmeci şirketlerin ödemeleri anlık görebileceği sistemin kurulacağını açıkladı.

2011krt01a-tum.jpg

KÖPRÜ VE OTOYOLLARDA HGS İHLALLERİ MİLYARLIK ALACAĞA DÖNÜŞTÜ: BORÇ KÜÇÜK RANT BÜYÜK

KÖİ modeliyle işletilen otoyollarda son 5 yılda yaklaşık 800 bin araçtan geçiş ücreti tahsil edilemedi. 150 liralık geçiş ücretinin 6 bin liraya çıktığı varsayımıyla yapılan hesapta 800 bin araçtan, ilk 15 günde yüzde 20’sinin cezasız ödeme yaptığı durumda toplam tahsilat 3 milyar 864 milyon liraya ulaşıyor. Gecikme bedeli, faiz ve vekâlet ücretlerinin kimlere aktarıldığı ise yanıt bekliyor.

Köprü ve otoyollardaki HGS ihlalli geçişleri, milyarlarca liralık alacak tartışmasını beraberinde getirdi. Karayolları Genel Müdürlüğü’nün (KGM) TBMM’ye verdiği bilgiye göre, Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) modeliyle işletilen otoyollarda son 5 yılda yaklaşık 800 bin araçtan geçiş ücreti tahsil edilemedi. Ceza tutarlarıyla birlikte hesaplanan alacak 1,4 milyar liraya yaklaştı. Yalnızca 2024 yılında 157 bin araç için yaklaşık 500 milyon liralık tahsilat yapılamadı. Söz konusu beş yıllık dönemde KÖİ modeliyle işletilen otoyollarda yaklaşık 18 milyon 250 bin araç geçiş yaptı. Verilere göere her 100 araç geçişinin yaklaşık 4,4’ünde ise tahsilat sorunu yaşandı. Bu oran, sistemin tahsilat ve bilgilendirme süreçlerinin ne ölçüde etkin yürütüldüğüne ilişkin soruları da beraberinde getirdi. Açıklanan rakamlar, ihlalli geçişlerin vatandaşlar üzerindeki mali yükünü de yeniden gündeme taşırken, tahsil edilemeyen asıl geçiş ücretleri ile ceza ve diğer ek bedellerin dağılımına ilişkin soruları da artırdı. HGS uygulamasındaki mali yükün boyutunu ortaya koymak için 800 bin araç üzerinden örnek bir hesaplama yapıldığında dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor. Araç başına 150 liralık geçiş ücreti bulunduğu, araçların yüzde 20’sinin ilk 15 gün içinde cezasız ödeme yaptığı, kalan yüzde 80’inin ise gecikme ve diğer maliyetlerle birlikte 6 bin lira ödediği varsayımıyla yaptığımız hesaplamada 160 bin araçtan 24 milyon lira, kalan 640 bin araçtan ise 3 milyar 840 milyon lira tahsilat ortaya çıkıyor. Böylece toplam tutar 3 milyar 864 milyon liraya ulaşıyor.

Oysa 800 bin aracın 150 liralık asıl geçiş ücreti üzerinden toplam borcu 120 milyon lira. İki tutar arasındaki fark 3 milyar 744 milyon lirayı buluyor. Bu hesap gerçekleşmiş tahsilat değil. Kamuoyunda yanıt bekleyen ve sıkça tartışılan konulara ışık tutmak adına yaptığımız en basit haldeki bir hesaplama, verilen varsayımlar üzerinden oluşturulan örnek bir senaryo. Bu hesabı yaparken kamuoyunda iddia edilen 150 bin liralık borcun 6 bin liraya çıktı ifadesinden yola çıkılarak yaptığımız kaba bir hesaplama.
HUKUK BÜROLARININ PAYI ÖNEMLİ: Tartışmanın önemli başlıklarından birini de icra takiplerini yürüten avukatlar ve hukuk bürolarına ödenen ücretler oluşturuyor. İhlalli geçiş nedeniyle başlayan takiplerde, yasal koşullara göre gecikme bedeli, faiz, vekâlet ücreti ve icra giderleri vatandaşın karşısına çıkabiliyor. Ancak tahsil edilen tutarların ne kadarının otoyol işletmecisi şirketlere, ne kadarının hukuk bürolarına aktarıldığına ilişkin ayrıntılı bir tablo henüz ortaya konulmuş değil. Asıl geçiş ücretleri, gecikme bedelleri, faiz ve vekâlet ücretlerinin ayrı ayrı açıklanması isteniyor. İstanbul Milletvekili A. Sibel Yanıkömeroğlu, 6 Ekim 2026 tarihinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’na yönelttiği 7/50411 esas numaralı yazılı soru önergesinde son beş yılın icra ve tahsilat bilançosunu gündeme getirdi. Önergede kaç araç sahibi hakkında icra takibi başlatıldığı, geçiş ücretleri dışında ne kadar gecikme bedeli, faiz ve vekâlet ücreti tahsil edildiği soruldu. Ayrıca bu tutarların ne kadarının işletmeci şirketlere, ne kadarının tahsilat sürecinde görev alan hukuk bürolarına aktarıldığının açıklanması istendi. Ancak henüz bu sorulara yanıt verilmedi. Vatandaşın ödediği toplam tutarın hangi kalemlerden oluştuğu ve tahsilatın kimler arasında paylaşıldığı, HGS tartışmasının yanıt bekleyen temel başlıkları arasında yer alıyor.

KÖİ CEZALARINDA PAYLAŞIM DEĞİŞTİ

KÖİ modeliyle işletilen otoyollarda ihlalli geçiş cezalarının gelir paylaşımı son 15 yılda değişti. 2010 yılında ceza gelirinin yüzde 60’ının Hazineye aktarılması öngörülürken, 2018’de bu pay kaldırıldı ve ceza gelirinin tamamının görevli şirketlere kalmasının önü açıldı. Aynı yıl ihlalli geçiş cezası 10 kattan 4 kata indirildi. 2025’te ise yabancı plakalı araçların gümrük kapılarında tahsil edilen ihlalli geçiş borçları için yeni bir model getirildi. KGM’nin TBMM’ye verdiği bilgiye göre tahsilatın yüzde 60’ı genel bütçeye, yüzde 40’ı görevli şirketlere aktarılıyor. Ancak bu oranlar icra ve avukatlık masraflarını kapsamıyor. Araç sahiplerinden tahsil edilen icra giderleri, vekâlet ücretleri ve faizlerin toplam tutarı ile bunların hangi taraflara aktarıldığı konusunda kamuoyuna ayrıntılı bir mali döküm sunulmuş değil.

YORUMLAR
YORUM YAZ
İÇERİK VE ONAY KURALLARI: KARAR Gazetesi yorum sütunları ifade hürriyetinin kullanımı için vardır. Sayfalarımız, temel insan haklarına, hukuka, inanca ve farklı fikirlere saygı temelinde ve demokratik değerler çerçevesinde yazılan yorumlara açıktır. Yorumların içerik ve imla kalitesi gazete kadar okurların da sorumluluğundadır. Hakaret, küfür, rencide edici cümleler veya imalar, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır. Özensizce belirlenmiş kullanıcı adlarıyla gönderilen veya haber ve yazının bağlamının dışında yazılan yorumlar da içeriğine bakılmaksızın onaylanmamaktadır.
Diğer Haberler
Son Dakika Haberleri
KARAR.COM’DAN