Kopenhag, Leiden ve Göteborg üniversitelerinden uluslararası bir araştırma ekibi, 4 Kasım'da Nature dergisinde yayımlanan iki kapsamlı çalışmada 712 antik insanın deoksiribonükleik asit (DNA) dizilimini ilk kez çıkardı.
Bilim insanları, yeni elde ettikleri bu genetik verileri daha önce literatüre giren 4 bini aşkın antik genomla birleştirerek Avrupa'da farklı dönemlerde yaşamış toplam 4 bin 700'den fazla bireyin kalıtımsal haritasını analiz etti.
Genetik bulguların arkeolojik kalıntılar ve tarihsel dilbilim verileriyle çapraz incelenmesi, kıtadaki büyük nüfus hareketlerinin kesin zamanını ve yönünü ortaya çıkardı.
KELT DİLLERİNİN KÖKENİ ORTA AVRUPA'DA ORTAYA ÇIKTI
Günümüzde ağırlıklı olarak İrlanda, İskoçya, Galler ve Fransa'nın Bretonya bölgesinde konuşulan Kelt dilleri, bundan yaklaşık 2 bin 500 yıl önce Avrupa'nın çok daha geniş bir coğrafyasına yayıldı.
Bilim dünyası, bu dillerin ilk kez Atlas Okyanusu kıyılarında mı yoksa kıtanın iç kesimlerinde mi doğduğunu uzun yıllar boyunca tartıştı.
Nature dergisindeki veriler, günümüzden yaklaşık 3 bin 200 ila 2 bin 800 yıl önce Orta Avrupa'nın doğusundan batıya doğru büyük bir nüfus dalgasının hareket ettiğini kanıtladı.
Bu göç dalgasının genetik izleri şu bölgelerdeki antik topluluklarda tespit edildi:
— Fransa
— Britanya Adaları
— İber Yarımadası'nın kuzeydoğusu
— İtalya
Araştırma ekibi, söz konusu batıya yönelimin Kelt dillerinin Avrupa genelinde yayılmasını açıklayan en güçlü bilimsel senaryo olduğunu vurguladı.
GEÇ TUNÇ ÇAĞI KÜLTÜRLERİ DİL HARİTASINI ŞEKİLLENDİRDİ
Genetik analizler, Kelt dillerinin yayılımıyla örtüşen bu nüfus hareketlerinin Geç Tunç Çağı'ndaki Urnfield kültürüyle doğrudan bağlantılı olduğunu gösterdi.
Orta Avrupa'da filizlenen Urnfield kültürü, dönemin Avrupa toplumlarını dönüştüren şu temel özelliklerle öne çıkıyor:
— Yeni cenaze gelenekleri
— Gelişmiş metal işçiliği
— Tahkim edilmiş yerleşim alanları
— Savaş yöntemlerindeki köklü değişimler
Uzmanlar, bu topluluklara ait genetik imzaların ilerleyen dönemlerde Hallstatt ve La Tene kültürlerinin hakim olduğu bölgelerde de varlığını sürdürdüğünü saptadı.
Göteborg Üniversitesi Arkeoloji Profesörü Johan Ling, daha önce büyük ölçüde arkeolojik buluntular üzerinden yorumlanan nüfus hareketlerinin antik DNA sayesinde somut kanıtlara kavuştuğunu belirtti.
Ling, elde edilen verilerin Geç Tunç Çağı'nda Avrupa'nın siyasi ve kültürel mimarisini kuran değişimleri anlamaya doğrudan katkı sağladığını ifade etti.
KUZEY ALMANYA GÖÇÜ VİKİNG DİLİNİN TEMELİNİ ATTI
Çalışmanın İskandinavya'ya odaklanan ayağında, günümüzden yaklaşık 1600 yıl önce Kuzey Almanya topraklarından Danimarka ve Güney İsveç'e uzanan kitlesel bir göç hareketi belirlendi.
Viking Çağı başlamadan birkaç yüzyıl önce gerçekleşen bu büyük yer değiştirme, Vikinglerin konuştuğu Eski Nors dilinin doğuşuyla birebir aynı döneme rastladı.
Göteborg Üniversitesi Arkeoloji Profesörü Kristian Kristiansen, araştırmanın bu çarpıcı sonucunu şu sözlerle değerlendirdi:
"En büyük sürpriz yaklaşık 1600 yıl önce, İskandinavya'da Eski Nors dilinin ortaya çıktığı dönemde yaşandı.
Kuzey Almanya'dan gelen insanlar Danimarka ve Güney İsveç'teki yerel nüfusun büyük ölçüde yerini aldı."
Kristiansen, göçmen toplulukların baş tanrısı Odin olan yeni bir inanç sistemini ve Hun kültüründen izler taşıyan maddi kültür ögelerini de İskandinavya'ya getirdiğini aktardı.
Veriler ayrıca bu toplulukların Britanya'daki Anglo-Saksonlarla yakın akrabalık bağları taşıdığını göstererek Viking ve Anglo-Sakson kültürleri arasındaki dilsel ve sanatsal benzerlikleri açıklığa kavuşturdu.
CERMEN DİLLERİ İSKANDİNAVYA'YA 4 BİN YIL ÖNCE ULAŞTI
Araştırmacılar, Cermen dillerinin kökenine ışık tutan daha eski bir göç dalgasını da gün yüzüne çıkardı.
Yaklaşık 4 bin yıl önce Baltık Denizi çevresinden İsveç'e göç eden ve arkeolojik kayıtlarda daha önce belirgin biçimde tanımlanamayan bir topluluğun genetik izleri tespit edildi.
Zamanla tüm İskandinavya'ya yayılan bu nüfusun, Cermen dillerinin erken biçimlerini bölgeye taşıdığı değerlendirildi.
Bu bulgu; İngilizce, Almanca, Felemenkçe ve İskandinav dillerinin ortak atasının bölgeye önceki tahminlerden yaklaşık 800 yıl daha geç ulaştığına işaret etti.
Söz konusu topluluğa ait genetik özelliklerin sonraki yüzyıllarda Orta ve Batı Avrupa'nın yanı sıra Britanya Adaları ve Güney Avrupa'ya kadar yayıldığı da belirlendi.
ANTİK DNA TEK BAŞINA KONUŞULAN DİLİ GÖSTERMİYOR
Çalışmanın kıdemli yazarlarından Kopenhag Üniversitesi Profesörü Eske Willerslev, genetik verilerin tek başına insanların hangi dili konuştuğunu doğrudan kanıtlayamayacağı uyarısında bulundu.
Willerslev, antik DNA bulgularının dilbilim ve arkeoloji disiplinleriyle birlikte ele alınması sayesinde dillerin binlerce yıllık yayılım serüveninin netleştiğini vurguladı.
Araştırmacılar, Kelt dillerinin Orta Avrupa'nın doğusundan yayıldığı modelin mevcut genetik verilerle en uyumlu açıklama olduğunu ancak dilin kesin doğum yerinin belirlendiği anlamına gelmediğini kaydetti.
Ekip benzer şekilde Kuzey Almanya'dan İskandinavya'ya uzanan göçün tüm Vikinglerin tek bir merkezden türediğini göstermediğini, Viking Çağı öncesinde İskandinav toplumlarını şekillendiren kritik bir nüfus hareketine işaret ettiğini bildirdi.
