Türkiye'nin önemli kültürel ihracat alanlarından biri haline gelen dizi sektöründe ekonomik dengeler değişiyor. Reklam gelirlerinin dijital platformlara ve sosyal medyaya kayması, yurt dışı satışlarından elde edilen kazancın azalması ve yükselen yapım maliyetleri, televizyon kanallarını ve yapım şirketlerini yeni çözüm arayışlarına yöneltti. DW Türkçe'ye konuşan sektör temsilcileri, yaşanan krizin nedenlerini ve Türk dizilerini bekleyen geleceği değerlendirdi.
YAPIMCILAR OYUNCULARDAN ÜCRET İNDİRİMİ İSTİYOR
Televizyon dizilerine verilen reklam sayılarının azalması, çözüm arayışındaki yapımcıları oyunculardan ücret indirimi talep etmeye kadar götürdü. Ancak oyuncular bu talebe soğuk bakıyor.
Dizi oyuncuları, kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda sorunun böyle bir ödünle çözülemeyecek boyutta olduğunu söylüyor.
Peki son yıllarda yurt dışına ihraç ettiği yapımlarla dünya genelinde yüz milyonlarca izleyiciye ulaşan Türkiye'de dizi sektörü nasıl ve neden bu noktaya geldi? Krizin çözümü mümkün mü? Dizi sektörünü nasıl bir gelecek bekliyor?
"BU KRİZ TÜRKİYE'NİN KRİZİ DEĞİL, DÜNYANIN KRİZİ"
MEDYAPIM'ın sahibi Fatih Aksoy, DW Türkçe'den Cengiz Özbek'e yaptığı açıklamada dizi sektöründeki krizin küresel olduğuna işaret ediyor:
"Bu kriz Türkiye'nin krizi değil, dünyanın krizi. Dünya genelinde bütün açık kanallarda, sadece bu yıl değil, yıllardır önemli ölçülere varan reklam kaybı var. Bunun gerekçesi ise başka mecraların ortaya çıkması. Yani sosyal medyadaki influencer'ların, çeşitli platformların reklam pastasından ciddi paylar almaya başlaması. Türkiye aslında bunu biraz daha geç yaşadı. Çünkü bugüne kadar bizi koruyan yurt dışı satışlardı."
Ancak diğer ülkelerdeki TV kanallarının reklam gelirlerinin düşmesiyle Türk dizilerinin yurt dışına satışından elde edilen kazancın da azaldığını belirten Aksoy, "Tabii bu (krizin) kadar hızlı ve ani biçimde ortaya çıkmasında Türkiye'nin yaşadığı finansal krizin de bir etkisi vardır" diye ekledi.
BÖLÜM BAŞINA 600-700 BİN DOLARLIK MALİYET
Bu sorunu çözebilmek için dizi maliyetlerini, "ülkenin ekonomisine uygun hâle getirmek" gerektiğini vurgulayan Aksoy, "Bunu dengelememiz gerekiyor. Bunlar arasında oyuncu ücretleri de var, mekân kiraları da var, her türlü ücret var. Ama tabii ki bu ücretleri, isteyen oyuncu kabul eder, isteyen etmez. Nihayetinde o rakamlara oynamak isteyen oyuncularla çalışılır" dedi.
"Daha uygun bütçeli oyuncular, uygun bütçeli yönetmen, uygun bütçeli kameraman, uygun bütçeli mekân, uygun bütçeli her şey. Sadece oyuncular değil" vurgusu yapan Aksoy, dizilerin bölüm başı 600-700 bin dolarlık maliyetlerinin sürdürülebilir olmadığının altını çizdi.
"KANALLARIN DA YAPIMCILARIN DA KÂR MARJI KALMADI"
Avşar Film'in sahibi yapımcı Şükrü Avşar da şu an televizyon kanallarının reklam gelirlerinin çok düşük olduğunu belirterek "Çünkü bazı reklam gelirlerini dijital kanallara kaptırdılar. Reklam pastası çok bölününce kanalların gelirleri düştü" ifadelerini kullandı. DW Türkçe'ye konuşan Avşar, "Kanalların da yapımcıların da kâr marjı kalmadı. Dolayısıyla şimdi indirim istiyorlar" dedi.
Oyuncuların ücret indiriminin gündeme geldiği "Haysiyet" dizisinin yapımcısı olan Süreç Film'in sahibi İsmail Gündoğdu ise DW Türkçe'ye yaptığı açıklamada, "Sektörde genel olarak reklamlardan dolayı bir ekonomik kriz var. Bazı indirimler istendi. Devam eden bir işimizden biz de indirim istedik" dedi.
Başka yapım şirketlerinin de oyunculardan benzer taleplerde bulunduğu duyumunu paylaşan Gündoğdu, "İnşallah geçici olur ve herkesin işleri iyi olur diye umuyoruz" ifadelerini kullandı. Gündoğdu, "Bu tabii sadece oyunculara mal edilecek bir sorun değil. Ayrıca sadece oyuncuların indirim yapması hâlinde düzelecek bir durum değil" diye ekledi.
BİR BÖLÜMÜN MALİYETİ 35 MİLYON LİRAYI BULUYOR
Yapımcılar, Türkiye'de televizyon dizilerinin bölüm başı ortalama maliyetlerinin 30-35 milyon TL olduğunu belirtiyor. Bu maliyetin yaklaşık üçte birini oyuncu ücretleri, üçte birini set ekibi, geri kalanını ise diğer prodüksiyon giderleri oluşturuyor.
Bu giderlere mekân masrafları, sokak çekimleri için belediyelere ödenen bedeller ve menajerlik ücretleri gibi harcamaları örnek gösteren yapımcı Avşar, "Maliyetler çok şişti. Özellikle mekân ücretleri aldı başını gitti. Şu an bir mekânın günlük maliyeti 200-300 bin liradan başlıyor" diyor.
Gündoğdu gibi Avşar da "Bu sadece (oyuncu ücretlerindeki) indirimle çözülecek bir sorun değil" diyor ve ekliyor:
"Kimse aldığı paranın altına düşmek istemez. Ayrıca konuşulan yüzde 20'lik indirim kimi kurtaracak? Kimseyi kurtarmaz."
DİZİ SAYISI AZALDI, BÖLÜM SÜRELERİ UZADI
Türkiye'de televizyon kanallarında geçen sezon (2025-2026) yayınlanan toplam dizi sayısı bir önceki sezona kıyasla yüzde 20'ye yakın düştü. Yayınlanan toplam bölüm sayısı da benzer oranda azaldı.
Kanallar bu yıl, geleneksel olarak yüksek reytinglere ulaşılan ekim ayında bile reklam kotalarını dolduramadığı için özel günlerde ve TRT'de Avrupa kupası maçlarının olduğu akşamlarda dizilerin yeni bölümlerini yayınlamamaya başladı.
Giderek azalan yapım sayılarına karşın dizilerin bölüm süreleri her geçen yıl daha da arttı. Şu an ortalama bölüm süresi 140 dakika civarında. Bu denli uzun sürelerin yarattığı sorunlara değinen Avşar, "140 dakikalık bir bölüm için çift ekip çalışması gerekiyor. Gerçekten çok zor şartlarda çalışıyor insanlar. Üstelik maliyetler de çok yükseliyor. Ve genellikle oyuncular 140 dakikalık dizide oynamak yerine 45 dakikalık dijital diziyi tercih edebiliyor" yorumunda bulunuyor.
"Dünyanın hiçbir ülkesinde 140 dakikalık bir format yok. Süreler en fazla 70-80 dakika olmalı" diyen Avşar, Türkiye'deki televizyon kanallarının daha fazla reklam alabilmek için bu kadar uzun süreli bölümlere yöneldiğini belirtiyor:
"Akşamı tek bir dizi ve özet hariç dört kuşak reklam geliriyle kapatmak istiyorlar. Şimdiye kadar bu kuşaklara reklam bulunabiliyordu ama dijitaller Türkiye'ye tamamen girince işleri zorlaştı."
140 DAKİKALIK DİZİ DÖNEMİ SONA MI ERİYOR?
Türkiye'de kanunlara göre, televizyon kanalları saat başına azami 12 dakika reklam yayınlayabiliyor.
Yapımcı Aksoy da dizilerin 140 dakikaya uzatılmasına ilişkin "Dizilerde bu dakikalara çıkılmasının nedeni, gece saat 12'deki reklam kuşağının da kullanılmak istenmesiydi. Böylece saat 8'deki özetle birlikte beş reklam kuşağı kullanılıyordu. Ama artık TV kanalları bu reklamsızlıkta saat 12'deki reklam kuşağını kullanamayacağını bildirdiği için 135-140 dakika dizi üretmenin bir gerekçesi de kalmadı. Kanallar üç reklam kuşağı yayınlayacakları için 95 dakika, 100 dakika, 110 dakikalık bölüm üretmeniz yeterli olacak" değerlendirmesinde bulundu.
Bu yüzden dizi sürelerinin kaçınılmaz olarak kısalacağını belirten Aksoy, "Dizi süreleri biraz kısalınca ve bundan sonraki işlerde, sadece oyuncuları kastetmeden söylüyorum, tüm ücretler Türkiye ekonomisine uygun hâle geldiğinde daha kaldırılabilir maliyetlerin ortaya çıkacağını düşünüyorum" dedi.
Süreç Film'in sahibi Gündoğdu ise dizilerin sürelerinin kısalması konusunda "Ekonomik olarak fayda sağlayacağından emin değilim ama bu kadar uzun olmazsa içerik olarak kalite biraz daha yükselir diye düşünüyorum" yorumunda bulundu.
TÜRKİYE DİZİ İHRACATINDA ÜÇÜNCÜ SIRAYA GERİLEDİ
Türkiye, 140 dakikaya ulaşan bölüm süreleriyle bu bakımdan dünya genelinde istisnai bir konumda bulunuyor. Süre açısından Türkiye'ye en yakın ülke Güney Kore. Bu ülkede bölüm süreleri 70-80 dakikaya çıkabiliyor.
Diğer ülkelerde ise bu sürenin genellikle bir saat ve altında olduğu görülüyor. Söz konusu ülkeler, ithal ettikleri Türk dizilerini de iki ya da üç parçaya bölüp yayınlıyor. Türkiye bir dönem ABD'nin ardından dünyanın en büyük ikinci dizi ihracatçısı olarak gösterilirken uluslararası sektör araştırmalarına göre son yıllarda ABD ve İngiltere'nin ardından üçüncü sıraya geriledi.
DÖRT SAATİ BULAN DİZİ YAYINLARINA ELEŞTİRİ
Sinema ve televizyon eleştirmeni Murat Tolga Şen ise rekor uzunluktaki bölüm sürelerine farklı bir açıdan yaklaşıyor. Şen, kanallarda bir önceki bölüm özeti ve reklamlarla birlikte dört saati bulan diziler yayınlanmasındaki amacın, "insanları saatlerce televizyon karşısında uyuşmuş, edilgen bir şekilde tutmak" olduğunu savunuyor.
DW Türkçe'ye konuşan Şen, "Seyirci açısından düşününce böyle. Oyuncu açısından düşününce de belki toplumu uyandırma yolunda işler verecek, eserler üretecek yaratıcı insanları, ekonomik bir kalkınma fırsatı sunan ama aslında bir kölelik düzeni olan dizilerde kullanarak iki tarafı da sömürüyor" diye ekliyor.
SEYİRCİNİN ALIM GÜCÜNDEKİ DÜŞÜŞ REKLAM VERENLERİ DE ETKİLİYOR
Şen'in dizi sektöründeki krizin nedenine ilişkin tezi ise şöyle:
"Bir şeyi çok fazla üretip, sanki bir bebeğe zorla mama yedirircesine, ağzından içeri kaşıkla tıkmaya çalışırcasına seyirciye verdiğinizde, bir süre sonra bu bir doyma, hatta bir noktada tiksinme duygusu yaratmaya başlıyor. Seyirci de ne olduğunun aslında farkına vardı. Çünkü dizilerdeki hayatla Türkiye toplumundaki insanların dışarıda yaşadığı hayat aynı değil."
İki hayat arasındaki "zıtlığın" toplumda bir "bıkkınlık ve umursamazlık" yarattığını ifade eden Şen, insanların dijital platformlarda veya sosyal medyada alternatif içerikler bulabilmesini de belirleyici faktörler arasında sayıyor.
Hâlâ TV dizisi izleyen seyircinin ise alım gücü olmadığına dikkat çeken Şen, "Ülkedeki ekonomik sıkıntılar öyle bir duruma geldi ki televizyon izleyen insanlar maalesef toplumun ekonomik olarak en zayıf halkası. Yani markete en az gidebilen, tatile çıkamayan, kıyafet alamayan, bir parfüm değiştiremeyen ya da araba modelini yenileyemeyen insanlar. Ve deterjan reklamlarıyla ne yazık ki bu çark artık dönmüyor. Dolayısıyla reklam veren dizilere ilgisini büyük bir hızla kaybediyor. Ve bu artık geri döndürülebilir bir şey değil" diyor.
DİZİ SEKTÖRÜNE DEVLET DESTEĞİ ÇAĞRISI
Yapımcı Aksoy dizi sürelerinin kısalması ve ücret maliyetlerinin düşmesinin sektördeki krizin aşılmasına yetmeyeceğini, bunlara ek devlet desteğinin de şart olduğunu belirtiyor:
"Şu anda dünyada bir marka olan Türk dizilerinin üretilmeye devam etmesi lazım. Bunun için de çok acil biçimde, diğer bütün Avrupa ülkelerinde ve pek çok ülkesinde olduğu gibi, devletin bu sektöre destek vermesi lazım. Avrupa'da pek çok yerde dizi ve film üretiminde maliyetlerin yüzde 30-40'larına varan devlet desteği var. Türk televizyonları bugüne dek hiçbir destek olmadan ayakta durdu."
TELEVİZYON KANALLARI DÜŞÜK BÜTÇELİ YAPIMLARA MI YÖNELECEK?
Avşar ise önümüzdeki dönemde kanalların "kaçınılmaz olarak daha düşük bütçeli işlere yöneleceğini" ifade ediyor. "Muhtemelen stüdyoda çekilen sit-com'lara ve yarışma programlarına geçecekler" diye ekleyen Avşar, "Daha önce de Körfez Savaşı döneminde böyle kötü zamanlar geçirdik. Kanallar iç yapımlara döndü, diziler yayından kaldırıldı, düşük bütçeli programlar yapıldı. Geçmiş tekerrür edebilir" öngörüsünde bulunuyor.
"BİZİM DİZİLERİMİZİN DÜNYAYA SATILMASI DA YAKINDA SONA ERECEK"
Sinema eleştirmeni Şen çok daha karamsar bir tablo çiziyor. Birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de ulusal kanallardaki dizilerin yakın zamanda tarihe karışacağını iddia eden Şen, televizyonun ancak daha ucuz yapım modellerine yönelerek hayatta kalabileceğini savundu.
"Bizim dizilerimizin dünyaya satılması da yakında sona erecek" tahmininde bulunan ve Türkiye'nin dizi ihracatında ABD ile İngiltere'nin ardından üçüncü sıraya düşmesinin sürpriz olmadığını belirten Şen, "Diğer ülkelerdeki insanlar da artık Türk dizilerini izlemekten biraz sıkılmış durumda. Onlar da yeni hikâyeler, yeni konular, yeni karakterler bekliyor" ifadelerini kullandı.
