Dünyanın dört bir yanındaki ikinci el kitapçıların alışılmadık büyüklükte siparişlerle karşılaşması ve kitapların uzak depolara gönderilmesi, yeni bir tartışmaya yol açtı. Teknoloji şirketlerinin yapay zekâ modellerini eğitmek için milyonlarca fiziksel ve ikinci el kitabı toplu olarak satın alıp taraması, telif tartışmaları yaratması nedeniyle sektörü derinden etkiliyor. BBC Türkçe’nin haberine göre, İngiltere’nin Northumberland bölgesindeki Barter Books’un sahibi Stuart Manley, normal bir haftada 2-3 bin kitap satıyor. Ancak kısa süre önce Kanadalı bir şirketten, mağazanın bir haftada satmasını beklediği kadar kitabı kapsayan tek bir toplu sipariş aldı. İkinci el kitap sektöründe 30 yıldır çalışan Manley “Böyle bir şeyle daha önce hiç karşılaşmadım” derken, benzer siparişlerin dünyanın farklı yerlerindeki bağımsız kitapçılara da ulaştığı belirtildi. Kitapların nereye gönderildiği ise bilinmiyor. Ancak kitapçıların tahmini, kitapların yapay zekâ modellerinin eğitimi için satın alındığı yönünde.
KİTAPLAR ÜZERİNDE HUKUK MÜCADELESİ
Tartışmanın arka planında, ABD’de 2025’te verilen bir mahkeme kararı bulunuyor. Yargıç William Alsup, üç yazarın Anthropic’e açtığı davada, şirketin yazarların kitaplarını yapay zekâ eğitimi için kullanmasının “son derece dönüştürücü” olduğunu ve telif hakkı yasaları kapsamında buna izin verildiğini hükme bağladı. Geçen ay açıklanan mahkeme belgelerinde, Anthropic’in Claude adlı yapay zekâ sohbet robotunun eğitimi sırasında kitapların imha edildiği de ortaya çıktı. Şirket ise Claude’un kamuya açık internet verileri, ticari yollarla edinilen veri kümeleri ve kendi ürettiği verilerle eğitildiğini, kitap tedarikinin sektör genelinde yaygın olduğunu belirtti. Anthropic, nadir veya antika kitapları satın alıp imha etmediklerini savundu.
‘PANAMA PROJESİ’
Mahkeme belgelerinde, eski kitapların dijitalleştirilmesi projesinin şirket içinde ‘Panama Projesi’ olarak adlandırıldığı ve hedefin “dünyadaki bütün kitapları parçalayarak taramak” olduğu görüldü. Bu yöntemde kitapların sırtı kesilerek sayfaları hızlı biçimde taranıyor, ardından geriye kalan parçalar geri dönüştürülüyor. Kuzey Londra’daki Walden Books’un sahibi David Tobin, yıllardır satılmayan kitapların alıcı bulmasının sevindirici olduğunu ancak sonunda imha edilmelerinin üzücü olacağını söylüyor. Oxford Üniversitesi fikrî mülkiyet uzmanı Profesör Emily Hudson ise İngiltere’de eğitim için kopyalama da dahil tüm bu işlemlerde telif hakkı sahibinin izninin gerektiğini belirtiyor.
‘ARTIK DA VINCI ŞİFRESİ’NİN 5 MİLYON NÜSHASINA İHTİYAÇ YOK’
Edinburgh’daki McNaughtan’s kitapçısının sahibi Derek Walker da özellikle nadir eserler konusunda endişeli. Yalnızca 100 adet basılmış bir kitabın bir nüshasının imha edilmesinin büyük kayıp olmayabileceğini belirten Walker “18’inci yüzyıldan kalma bir baskının bilinen tek örneğinin imha edilmesi çok daha ciddi bir sorun olur” diyor. Manley ise yıllardır satılmayan kitapların yeniden alıcı bulmasını olumlu karşılıyor: “Dünyanın artık Da Vinci Şifresi’nin beş milyon nüshasına ihtiyacı yok. İnternette 20 yıldır satışta olan ve hiç satılmamış kitaplarım şimdi alıcı buldu.”
