Futbol tarihinin en cesur penaltı tekniklerinden biri olan “Panenka”, 50’nci yılını doldurdu. Çekoslovak futbolcu Antonín Panenka, 1976 Avrupa Şampiyonası finalinde Batı Almanya kalecisi Sepp Maier’in bir köşeye hareketlenmesini beklemiş, ardından topu kalenin ortasına doğru yumuşak bir vuruşla göndermişti. Çekoslovakya’ya kupayı kazandıran bu penaltı, ilerleyen yıllarda oyuncunun adıyla anılmaya başladı.
The Guardian, vuruşun 50’nci yılı dolayısıyla futbol tarihinin en ünlü ve en kötü 50 Panenka denemesini bir araya getirdi.
“PANENKA” ADI HEMEN YAYGINLAŞMADI
Habere göre bu penaltı tekniği, 1976’daki finalin hemen ardından dünya çapında “Panenka” olarak anılmaya başlanmadı.
İngiliz basınında uzun süre “şımarık aşırtma” veya “küstah dokunuş” gibi ifadeler kullanılan vuruş, Francesco Totti’nin EURO 2000 yarı finalinde Hollanda’ya karşı attığı penaltının ardından yeni kuşaklar tarafından yeniden keşfedildi.
“Panenka” ifadesinin yaygın bir futbol terimine dönüşmesi ise yaklaşık bir on yıl daha sürdü. Tekniğe ilişkin bağımsız Wikipedia sayfası da ancak 2014 yılında oluşturuldu.
İLK VE EN ÖNEMLİSİ: ANTONÍN PANENKA
Listenin ilk sırasında doğal olarak vuruşa adını veren Antonín Panenka yer aldı.
Çekoslovakya ile Batı Almanya arasında oynanan 1976 Avrupa Şampiyonası finali 2-2 tamamlanmış, şampiyonu belirlemek için penaltı atışlarına geçilmişti. Panenka, takımının son penaltısında topu kalenin ortasına aşırarak Çekoslovakya’yı şampiyonluğa taşıdı.
Panenka, üç yıl sonra Fransa karşısındaki Avrupa Şampiyonası eleme maçında da aynı yöntemi kullanarak kaleci Dominique Dropsy’yi mağlup etti.
TOTTİ, PANENKA’YI İNTERNET KUŞAĞIYLA TANIŞTIRDI
İtalya’nın EURO 2000 yarı finalinde Hollanda’yı penaltılarla elediği karşılaşma, tekniğin yeniden popülerleştiği anlardan biri oldu.
Francesco Totti, Edwin van der Sar’ın koruduğu kaleye topu son derece yumuşak bir dokunuşla gönderdi. Totti’nin vuruşu, The Guardian tarafından Panenka’yı 21’inci yüzyıla taşıyan penaltı olarak değerlendirildi.
ZİDANE, DÜNYA KUPASI FİNALİNDE RİSK ALDI
Panenka tarihinin en cesur örneklerinden biri, 2006 Dünya Kupası finalinde yaşandı.
Zinedine Zidane, Fransa’nın İtalya ile karşılaştığı finalde Gianluigi Buffon’a karşı topu kalenin ortasına aşırdı. Top üst direğe çarparak çizgiyi geçti.
Zidane’ın profesyonel kariyerindeki son maçında ve Dünya Kupası finalinde böyle bir vuruşu tercih etmesi, penaltıyı futbol tarihinin en unutulmaz anlarından birine dönüştürdü. Ancak finalin ilerleyen dakikalarında Marco Materazzi’ye kafa atan Zidane kırmızı kartla oyundan atıldı, kupayı ise İtalya kazandı.
PİRLO, JOE HART’IN PSİKOLOJİK OYUNUNU BOZDU
EURO 2012 çeyrek finalinde İtalya ile İngiltere arasındaki maçın penaltı atışlarında Andrea Pirlo sahneye çıktı.
İngiltere kalecisi Joe Hart, vuruş öncesinde hareketleriyle Pirlo’nun dikkatini dağıtmaya çalıştı. Pirlo ise topu sakin biçimde kalenin ortasına gönderirken Hart bir köşeye uzandı.
İngiltere sonraki iki penaltısını kaçırdı ve İtalya yarı finale yükseldi. Pirlo, maçın ardından Hart’ın fazla hareketli olduğunu gördüğü için bu vuruşu tercih ettiğini anlattı.
BENZEMA’NIN MANCHESTER’DAKİ SOĞUKKANLILIĞI
Karim Benzema’nın 2022 Şampiyonlar Ligi yarı finalinde Manchester City’ye karşı kullandığı penaltı da listenin öne çıkanları arasında yer aldı.
Real Madrid’in deplasmanda 4-3 kaybettiği yüksek tempolu maçın son bölümünde Benzema, baskıya rağmen topu kalenin ortasına aşırdı.
Fransız oyuncu sekiz gün sonra rövanşta daha klasik bir penaltıyla Real Madrid’i finale taşıdı. İspanyol ekibi sezon sonunda Şampiyonlar Ligi şampiyonu oldu.
MESSİ’NİN 700’ÜNCÜ GOLÜ PANENKA’YLA GELDİ
Lionel Messi, kariyerindeki 700’üncü golünü Haziran 2020’de Barcelona formasıyla Atlético Madrid’e karşı kaydetti.
Pandemi nedeniyle büyük ölçüde boş tribünler önünde oynanan karşılaşmada Messi, kaleciyi ters köşeye yatırarak topu kalenin ortasına gönderdi. Bu gol de Guardian’ın 50 penaltılık seçkisinde yer aldı.
SÁNCHEZ, ŞİLİ’YE İLK COPA AMÉRİCA KUPASINI GETİRDİ
Alexis Sánchez’in 2015 Copa América finalinde Arjantin’e karşı kullandığı son penaltı da tekniğin tarihsel açıdan en önemli uygulamalarından biri olarak gösterildi.
Sánchez’in yumuşak dokunuşu, Şili’ye tarihindeki ilk Copa América şampiyonluğunu kazandırdı. Üstelik turnuva Şili’de düzenlenmişti ve gol, ev sahibi ülkede büyük bir kutlamaya dönüştü.
HAKİMİ, FAS’I TARİHÎ ÇEYREK FİNALE TAŞIDI
Achraf Hakimi, 2022 Dünya Kupası son 16 turunda İspanya’ya karşı yapılan penaltı atışlarının son vuruşunda Panenka’yı tercih etti.
Fas’ın İspanya’yı elemesini sağlayan penaltı, ülkeyi tarihinde ilk kez Dünya Kupası çeyrek finaline taşıdı. Fas daha sonra yarı finale kadar yükseldi.
SALAH, 2026 DÜNYA KUPASI’NDAKİ TEK PANENKA’YI ATTI
Listenin son sırasında Mohamed Salah’ın 2026 Dünya Kupası’nda Avustralya’ya karşı kullandığı penaltı bulunuyor.
Turnuvada toplam 61 penaltı kullanılmasına rağmen Panenka yöntemini tercih eden tek oyuncu Salah oldu. Mısırlı futbolcu, penaltı atışlarında topu kalenin ortasına gönderirken Mısır turu geçen taraf oldu.
The Guardian, bu örneğin tekniğin 50 yıl sonra artık futbolun ana akımının bir parçasına dönüştüğünü gösterdiğini belirtti.
BAŞARISIZ DENEMELER DE TARİHE GEÇTİ
Panenka’nın başarısı, büyük ölçüde kalecinin erken hareket etmesine bağlı. Kaleci yerinde kalırsa veya vuruş yeterince yüksek ve hassas yapılmazsa sonuç ağır bir hayal kırıklığı olabiliyor.
Listenin başarısız örnekleri arasında çok sayıda yıldız futbolcu bulunuyor.
CANTONA’NIN TOPU RÜZGÂRDA KALDI
Eric Cantona, 1989’da Bordeaux formasıyla Beauvais’ye karşı oynanan kupa maçının penaltı atışlarında Panenka denedi.
Ancak top rüzgârın etkisiyle hızını kaybetti ve kalenin önündeki su birikintisine düştü. Yanlış köşeye giden kaleci geri dönerek topu rahatça aldı ve Bordeaux elendi.
Cantona, 1994’te Manchester United formasıyla Newcastle’a karşı aynı yöntemi yeniden denedi. Bu kez top üstten auta çıktı.
LİNEKER’İN REKOR ŞANSI KALECİNİN ELLERİNDE KALDI
Gary Lineker, 1992’de İngiltere formasıyla Brezilya’ya karşı kullandığı penaltıda topu kalenin ortasına gönderdi.
Ancak Brezilya kalecisi Carlos yerinde kalarak topu kolayca tuttu. Lineker bu penaltıyı gole çevirmesi halinde Bobby Charlton’ın İngiltere Milli Takımı’ndaki gol rekoruna ortak olacaktı.
CROUCH’UN DENEMESİ FARKLI SONUÇLANDI
Peter Crouch, 2006 Dünya Kupası öncesinde İngiltere’nin Jamaika’yı 6-0 yendiği hazırlık maçında hat-trick yapma fırsatı yakaladı.
Crouch’un Panenka denemesi üstten auta çıkarken dönemin İngiltere Teknik Direktörü Sven-Göran Eriksson, oyuncusunu penaltıyı ciddiye almamakla eleştirdi.
AGÜERO ŞAMPİYONLUĞU İLAN ETME FIRSATINI KAÇIRDI
Sergio Agüero, 2021’de Manchester City’nin Chelsea karşısında şampiyonluğunu ilan edebileceği maçta Panenka denedi.
Chelsea kalecisi Édouard Mendy önce bir köşeye hareketlendi ancak vuruşun zayıf kalması üzerine geri dönerek topu kontrol etti. Chelsea maçı 2-1 kazandı, Agüero ise daha sonra kamuoyundan özür diledi.
BRAHİM DÍAZ KAHRAMAN OLMA FIRSATINI KAÇIRDI
Guardian’ın seçkisindeki en yeni başarısız örneklerden biri Brahim Díaz’a ait.
Faslı futbolcu, 2026 Afrika Uluslar Kupası finalinde Senegal’e karşı uzatma anlarında ülkesine 50 yıl sonra kupayı getirebilecek penaltıyı kullandı. Ancak protestolar nedeniyle yaşanan 16 dakikalık gecikmenin ardından gerçekleştirdiği Panenka denemesi, kaleci Édouard Mendy’nin ellerinde kaldı.
KADIN FUTBOLUNDAN MARTA VE PUTELLAS DA LİSTEDE
Listede kadın futbolunun önde gelen isimlerine de yer verildi.
Brezilyalı yıldız Marta, 2022’de Fransa’ya karşı ve 2025’te Orlando Pride formasıyla San Diego Wave’e karşı Panenka golleri attı. 2025’teki pozisyonda ilk penaltısı rakibin ihlali nedeniyle tekrarlanmış, Marta ikinci vuruşta daha da büyük bir risk alarak topu aşırtmıştı.
Alexia Putellas ise 2025’te Barcelona’nın Roma’yı yendiği Şampiyonlar Ligi maçında Panenka denemesini üstten auta gönderdi. İspanyol yıldız, maçın ilerleyen bölümünde kazandığı bir başka penaltıyı bu kez köşeye vurarak gole çevirdi.
PANENKA: USTALIK İLE REZALET ARASINDAKİ İNCE ÇİZGİ
The Guardian’ın seçkisi, Panenka’nın yalnızca teknik bir vuruş olmadığını; cesaret, zamanlama ve psikolojik üstünlük gerektirdiğini ortaya koyuyor.
Başarılı olduğunda futbolcuyu Totti, Zidane, Pirlo ve Benzema gibi tarihe geçirebilen bu yöntem, başarısız olduğunda ise aynı oyuncuyu yıllarca unutulmayacak bir hatanın başrolüne dönüştürebiliyor.
