Back To Top
Müslümanlar rasyonel akla itibar etmesin mi?

Müslümanlar rasyonel akla itibar etmesin mi?

 - Son Güncelleme: 16.10.2019 Çarşamba 07:41
- A +

Müslüman dünyada yapılan tartışmaların önemli bir bölümünde, Müslümanların içinde bulundukları durumdan kurtulmaları için rasyonel aklı değil, vahyi esas almaları gerektiği tezi ağırlıklı olarak işlenmektedir. Zira bu anlayışa göre rasyonel akıl Batı kültürünün bir ürünüdür.

Gerek İslam düşüncesinde, gerekse Batı’nın felsefi disiplinlerinde akıl, farklı biçimlerde tartışılmış ve farklı sonuçlar üretilmiştir. Mesela modernizmin salt akli mekanizmalar üzerine kurulu bir Dünya tasarımı ortaya koyması, aklı bilginin tek hamisi olarak gören anlayışın ortaya çıkmasına sebep olmuştur.

Öyle ki Rönesans’la başlayan aklın sekülerleşmesi, hikmeti ve kutsal bilgiyi dışlayan bir fonksiyon icra etmiştir. Bu çerçevede Seyyid Hüseyin Nasr, “insanın entelektüel özelliğini zihnin yalnızca dışa dönük ve analitik fonksiyonlarına indirgeyen” bir akıl algısı ortaya çıkardığını söyler. (1)

Öte yandan bütün Müslüman Kelam disiplinleri Tanrı hakkındaki bilgiye(marifetullah) ulaşmada akıl yürütmenin (nazar) zorunlu olduğu konusunda uzlaşı içerisinde olmuşlardır. Öyle ki İslam Kelamının iki büyük düşünce sistemi Maturidilik ve Mu’tezile, Tanrı’nın akıl yoluyla bilinmesini, insan için bir vucubiyet (zorunluluk) ve sorumluluk olarak görmüştür. Eş’ari Kelam sisteminde ise, Allah’ın varlığına ve birliğine akıl yoluyla varılabileceği kabul edilmekle birlikte, buradaki bilme zorunluluğunda öncelik akla değil vahiye verilmektedir. Ancak vahye muhatap olunamaması durumunda herhangi bir inançsal sorumluluğun doğmayacağı düşünülmektedir. (2)

Hiç kuşkusuz aklın bir tartışma konusu haline gelmesinin en önemli sebeplerinden biri, Alain Touraine’nin ifadesiyle modernizm, “toplumun merkezindeki Tanrı’nın yerine bilimi koyarak dinsel inançlara ancak özel yaşam dâhilinde bir yer bırakmasıdır.” (3)

Evet aydınlanma çağının bir ürünü olan modernizmin aklı bilginin tek merkezi olarak görmesi ve kutsalı dışlaması, akılla kutsal arasındaki ilişkinin özellikle Müslüman dünyada sorgulanması ihtiyacını doğurmuştur. Ancak bu rasyonel aklın reddedilmesi anlamına gelmemelidir.

Zira biliyoruz ki İslami literatürde akıl merkezi bir konuma sahiptir. Bu konudaki şu hadis son derece ibret vericidir.

Hz. Aişe (ra) bir gün Peygamberimiz’e (sav) sordular:

“Ya Rasulullah insanlar dünyada ne ile üstünlük kazanırlar? Peygamberimiz cevap verdi: Akıl ile.. Hz. Aişe sordu: Herkesin kıymeti ameliyle ölçülmez mi? Peygamberimiz cevap verdi: “Ya Aişe! Onlar akıllarından fazla bir şey yapabilirler mi? Allah’ın onlara verdiği akıl nispetinde ibadet ederler. Ondan sonra da amelleri nispetinde mükafatlandırılırlar.” (Gazali, İhya, 1/213)

İslami kaynaklardaki bu bilgiler aklın Allah nezdinde ne kadar kıymetli olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda akla verilen önemi tartışırken aklı, ona refakat eden vicdan, kalp, tefekkür ve seziş kabiliyeti ile birlikte değerlendirmek gerektiği açık.

Ancak şunu da ifade etmek gerekiyor ki Müslüman dünya, aklı bir takım teolojik tartışmaların dışına çıkarak okumayı başaramamıştır. Bu yüzden de dünyadaki değişimi dikkate almadan, felsefi anlamda çoktan aşılmış bulunan modernizmin dini dışlayan ‘tek’çi anlayışına takılıp kalmış bulunuyoruz. Unutmayalım ki artık yeni bir çağda ve yeni şartlarda yaşıyoruz. Ayrıca Batı’da dini dışlayan bir yaklaşımın müşterisi de hayli azalmış bulunuyor. Bu açıdan bakıldığında Müslüman dünya için önemli olan, insanlık tecrübesinin sonucu olan değişimleri ve rasyonel aklın bir ürünü olan bilimsel ve teknolojik gelişmeleri dışlamadan Müslüman duyarlığını modern zamanlara taşıyabilmektir.

Batı’ya karşı haklı öfkelerimiz ve kuşkularımız olabilir, ama kabul edelim ki Rönesans ve reform hareketleriyle birlikte pek çok bilimsel keşif ve teknolojik gelişmeler olmuş, insan haklarında, özgürlüklerde ve hukukun üstünlüğü konusunda önemli kazanımlar elde edilmiştir. Dolayısıyla hayatımızın her anına dokunan ve rasyonel akılla sağlanan gelişmelere, değişimlere karşı direnmeyi din-iman meselesi haline dönüştürmek Müslüman dünyaya bir şey kazandırmayacaktır. Maalesef hamasi nutuklar atmayı çok seviyoruz ama, eminim hiçbirimiz her gün kullandığımız gelişmiş dünyanın ürünlerini hayatımızdan çıkarmayı göze alabilecek bir kahramanlığa cesaret edemeyiz.

1-Seyyid Hüseyin Nasr, Bilgi ve Kutsal, İnsan Yayınları

2-Kelam’da Akıl İman İlişkisi: Temel Teolojik Yaklaşımlar, Doç. Dr. Mahmut Ay

3-Alain Touraine, Modernliğin Eleştirisi, Yapı Kredi Yayınları

 

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
KARAR OKURU 17 Ekim 2019 16:20
Yanılıyorsunuz üstadım müslümanlar ve onların siyasi arenadaki temsilcileri gayet iyi biliyorlar ki asıl sorumlu rotşildçi masonik evancelist yahudiler ve derin dünyanın derin lordları ve papanın liderliğini yaptığı mahşerin beş atlısıdır. Farmasonik komünist liberaller de pusuda beklemekte almanya kıskanmakta, ingiliz derin devleti ve trumpçı maskesi giymiş orta kentcukyli ku klux kılancı daişçiler eşikte durmaktadırlar. Evet asıl sorumlular bunlardır. Müslümanlar bunca düşmana karşı ne yapsın netekim...
sadme 17 Ekim 2019 14:39
sayın yerli oryantalist rasyonalistlerin her zaman yaptığını yapıp ama makinaları da biz yaptık söylemine sığınıyorsun. islam rasyonaliteyi yok saymadı ki sadece alanını iyi tespit etti. rasyonel akıl metafiziği ispat için iyi işlemek için kötü buda ayrıntı bilgi
KARAR OKURU 16 Ekim 2019 21:13
Rasyonel akıl, PKK'ya binlerce TIR dolusu silah verdi... Ama ABD'nin lejyoneri PKK Fırat'ın doğusunda bir bir gün direnemedi...
KARAR OKURU 16 Ekim 2019 21:13
1
Niye boşuna dirensinler. Baksana reis menbiç ve Kobani ye girilmeyecek dedi. Zaten garantiye almışlar kendilerini. Ayrıca resulaynla tel abyad zaten arap nüfusun çoğunluk olduğu yerler.
Rasyonel akıl sahibi dünya liderlerinin ne dediği, ne yaptığı birbirini tutmuyor. Menfaat için tutarsız davranın adı rasyonel akıl olmuş... Ocaktan da Müslümana bunu tavsiye ediyor...
Eski Başbakan Ahmet Davutoğlu, Barış Pınarı Harekatı ile ilgili Twitter hesabından yaptığı paylaşımda, ''Ülkemize gelecek Amerikan heyetine son dönemde takındıkları haksız ve hadsiz tutum nedeniyle gerekli cevap verilmelidir'' ifadelerini kullandı.
KARAR OKURUMürsel 16 Ekim 2019 19:20
İnsaf be.Mevdudi S.Kutup Nasır.Said Nursi'ye de gel artık.Ya yeminlisin ya çok kırılmışsın.Nesil'de kitabında var?Akıl nazar değil.Akıl; taakkul istidlal( delil getirme deilllendirme).Nazar; bakış açısı;Nerden bakacağız?Sonra niyet.Sonra manai harfi manai ismi.Bunların nerden öğreneceksin.Mesnevi Nuriye'den muhakkik Oacaktan..
İleri demokrasi ülkesi ABD'den kuvvetler ayrılığına bir misal. ABD yargısı, Barış Pınarı harekatına karşılık, Halk Bankası davası diye mahkeme ettiği ve karara bağladığı düzmece davayı tekrar açacakmış. Şimdi bu Batıdan yargı bağımsızlığı, kuvvetler ayrılığı gibi öğreneceğimiz çok evrensel değerler var...
KARAR OKURU 16 Ekim 2019 18:21
Nedense benim yorumlarimin cogu yayinlanmiyor. Ermenice bir ismim oldugu icin mi acaba?
Muhtefi. . 16 Ekim 2019 14:49
Tereciye, Tere satmayı bırakalım ARTIK. Günlük hayatımda kimsenin Sakalına, Salvarina, Sarigına, Şapkasına, Pos biyigina, kravatına, papyonuna vb BAKMAM. Hatta Ne kadar biliyor.olsa da..Sadece ve Sadece Zihin Dibacesi ve PRATİĞİ ise yararmi, yaramaz mi. Veresiye Konular çok Tatlı geliyor bizlere. Fakat Veresiye kimse finans,ürün vb vermiyor .LAF SATAN COOK. .:)))..
doğuyu ayağa kaldıracak olan dindir fen ve felsefe 2. plandadır, batılılar fen ve felsefe ile doğulular ise din ve diyanetle kalkınırlar. bu kaderin bir cilvesidir
E.K 16 Ekim 2019 12:14
Rasyonel aklin melekelerinin islev kazana bilmesi icin, rasyonel egitim gerek..1.5 milyon cocugun imam hatiplerde okudugu bir ulkede insanlar rasyonel akil deyince ocu gibi bakiyor...Ekranlari, basini din ulemasi adi altinda sarlatanlar, dalkavuklar, soytarilar kaplamis....Rasyonel aklin dislandigi, dini tarikatlar, cemaatlere takilmak, katilmak moda olmus..Rasyonel akla gore hareket etmek mevcut sartlarda zor..Ama basarilmak zorunda..Yoksa aklini kullananan toplumlarin yaninda hep ezik kaliriz.
Soru 16 Ekim 2019 11:58
Üzerine düşünülmesi gereken ikilem şu ki İslam akılla tek bir -doğru- sonuca varılmasını emir ve kabul ediyor. Modernite ise akli sorgulamanın bu şekilde bir sınıra tabi olmasını işin tabiatına aykırı görüyor. Burada bir uyuşmazlık var gibi modernite ile İslam arasında?
KARAR OKURU 16 Ekim 2019 11:46
Üniversitelerde başörtüsü yasağı, dindarlari sosyal hayatta azaltmaya calişyordu ama bunun yerine insanlari daha gorunur , daha da konuya duyarli yapmişti. Sonuc olarak islamcilar siyasi yukselise gecti. Simdi dindar nesil yetistiricez diye herkesi zorlayan Akp deist bir nesil yaratiyor. Burdan ortaya da ne cikacak hep beraber gorucez. Muslumana aklini kullanmak , rasyonel olmak emredilmistir, ama bugun muslumanlik vahiylerden beslenen, selefi islam tarafindan kusatilmis , bir kabile dini haline gelmistir.
KARAR OKURU 16 Ekim 2019 11:46
"Maalesef hamasi nutuklar atmayı çok seviyoruz ama, eminim hiçbirimiz her gün kullandığımız gelişmiş dünyanın ürünlerini hayatımızdan çıkarmayı göze alabilecek bir kahramanlığa cesaret edemeyiz." Demode olmuş çok eyyamcı bir söylem... Batı ürettiği ürünleri Müslümanlara hayrına vermiyor. Müslümanların teknolojik olarak Batıdan geri kalmasının sebebi Müslümanlık değil aksine iki asırdır yaptığımız körü körüne Batı hayranlığıdır.
KARAR OKURU 16 Ekim 2019 11:35
Akıl tek başına hakikate ulaşmakta yeterli olsaydı,çok akıllı ve dahi insanların Allah inancı zirvede olurdu. Kendini akıllı zanneden kafasızlar, niçin vahiy hakikatinden uzak kalırlar. Nefislerini Nemrut'laştırmış olmasınlar sakın! İnsan ruhu ve bedeniyle bir bütündür. Nokta!İç dünyamızda başta kalp olmak üzere, kalpten açılan akıl ve vicdan dediğimiz iki pencere var. Hakikatlere ancak iki pencereden baktığımız taktirde vakıf olabiliriz. Aklı tek kaynak olarak kabul eden beyinsizler, niçin vahye savaş açıp, ona alternatif olacak bir yol takip edip, şeytana maskara olurlar, anlamıyorum.
iyildiz 16 Ekim 2019 10:54
Taha Akyol gelince rasyonalite deyip duruyorsunuz da, aklı dışladığını söylediğiniz Gazali'den ise, işinize gelince faydalanmayı biliyorsunuz... Bir de hamaseti -sadece eleştirerek- ve çözüm olarak Batıyı göstererek iyi yapıyorsunuz...
KARAR OKURU 16 Ekim 2019 14:46
2
10.54, Bunlar ne yaptıklarını kendileri bilmiyor...
Talha Sarıca 16 Ekim 2019 10:25
Günlük kısır, inancı ve ruhu kirleten cehennem davetiyesi siyasi tarafgirlik tartışmaların dışında asıl meseleye değindiniz için şu an hayırlı olanı yapıyorsunuz. Allah hepimize akıl ve fikir versin.
Takipci 16 Ekim 2019 09:31
Akil ve Inanc, bu iki kavramin ortak bir alani varmidir? Musluman dunyaya laboratuvar olarak baktigimizda, maalesef yok gibi gorunuyor.
Deliler için iman gerekmez... 16 Ekim 2019 14:16
0
09.31, Zeka ile aklı karıştırma. İslam aklı olanları sorumlu tutar. Ve ancak aklı olan inanır. Deliler İslam'dan sorumlu değildir...
KARAR OKURU 16 Ekim 2019 14:50
1
İnanan kendi kendine yeter. İnancından şüpheye düşmez. İnanmayan ise kendine yandaş arar. İnançsızlığından hep endişelidir. Bu endişe onu hırçınlaştırır, ömrü boyunca inanca saldırır. Ve bir türlü huzur bulamaz... Oysa akıl için, Tanrıyı inkar etmek, inanmaktan zordur...
hsn 16 Ekim 2019 08:50
Müslümanlar olarak maalesef bize telkin edilen bir söz var. Ahiretiniz için bir veliye vs ye bağlanmanız gerekir diye. Ancak karşıdaki kişi gerçekten veli bir şahıs mı yoksa menfaatperest mi o belli değil. Ne derse koşulsuz yapılması beklenen kişiler bunlar. Cemaatin baş bağlaması, saç sakal bıyık şekli bile belirlenmiş. Seçim olsa kime oy vereceğine hatta evleneceği kişiye bile karar veriyorlar ve bu maalesef bu kesimde din olarak algılanıyor. Bu yapının değişmeden , araştıran , sorgulayan neslin gelmeden de maalesef bizler Müslümanlar olarak ezilen taraf olmaktan öteye gidemeyeceğiz.
KARAR OKURU 16 Ekim 2019 14:01
0
Haklısınız derken kalbim acıyor ama malesef "haklısınız".
Muhtefi. . 16 Ekim 2019 17:19
0
Veliye Bağlanma. Bu sözün altı doldurulmazsa Bom boş ve Kullanışlı olur Merdiven Altı Dinbazlara..:) Beleşten Geçinir.:)).Veliye Bağlanma nedir. Doğduk Anne, Baba Velidir. Kuçaktan ,Kucaga Hasas Gıdalar ile ve yurumeye başlar Elden tutar yine bir Veli. !.Okula başlar yine bir Veli ile Öğrenir. Sanata başlar Usta Velidir. !.Sirasiyla gider.Ruhi Olgunluk (Gönül Aydınlığı ) icin yine bi BİLGE lazım. Eee nasıl bileceğiz eğrisi, doğrusunu ÇOK BASİT. Helal eli geçinme, Yaradılmisa Şefkat ve Merhamet Gönül Huzur dolu. Kin, Nefret, Kibir yok. Lafla değil Hal ile belli olur İnsan. Saygılar.
METİN P. 16 Ekim 2019 08:30
SAYIN OCAKTAN;TÜRKİYE HİÇBİR ZAMAN demokratlaşıp hristiyanlaşmayacak ve bu size büyük bir dert olacak,AYNI ZAMANDA BİR TÜRLÜ İSLAMLAŞIP ŞERİAT DA GELMEYECEK.Bu da bana büyük bir dert oldu.Herkes bu dünyada bir dertle ölüyor sonunda hepimiz ALLAHIN huzurunda hesaba çekileceğiz.Kimin derdi daha makbul.Hep birlikte göreceğiz inşaallah.Aceleye,yalana,hileye,şeytanlığa ve diğerlerini şeytanlaştırmaya gerek yok.SABIR YAHU.
ismail duman 16 Ekim 2019 14:52
2
Yazarın değindiği gerçekler canını acıtıyor ama yapacak bişey yok senin açından.Bilimden gerçeklerden korkma herşey orada..kal sağlıcakla
METİN P. 16 Ekim 2019 16:34
4
HANGİ BİLİM...OCAKTANIN YAPTIĞI BİLİM FALAN DEĞİL,BAYAĞI DOGMATİK BİR BATILILAŞMA İDEOLOJİSİ GÜDÜYOR.BİLİM AYRI İDEOLOJİ AYRI ŞEYDİR.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN