ABD’de Başkan Donald Trump yönetiminin hayata geçirdiği yeni küresel gümrük vergisi uygulaması 24 Şubat itibarıyla resmen yürürlüğe girdi. Muafiyet kapsamı dışında kalan ürünlere yüzde 10 ek vergi getirilirken, vergi oranının yüzde 15’e çıkarılmasına ilişkin açıklamanın ise ileri bir tarihte hayata geçirileceği bildirildi.
YÜZDE 10’LUK KARARNAME YÜRÜRLÜKTE
Trump, 21 Şubat’ta yaptığı açıklamada küresel tarife oranının yüzde 10’dan yüzde 15’e yükseltileceğini duyurmuştu. Ancak Beyaz Saray yetkilileri, şu aşamada yalnızca yüzde 10’luk tarife kararının imzalandığını, oran artışının henüz resmiyet kazanmadığını belirtti.
Yeni düzenleme, 1974 Ticaret Yasası’nın 122. maddesine dayandırılıyor. Söz konusu madde, başkana “büyük ve ciddi” ödemeler dengesi açıklarını gidermek amacıyla 150 güne kadar geçici gümrük vergisi uygulama yetkisi tanıyor.
YÜKSEK MAHKEME IEEPA YETKİSİNİ REDDETTİ
Karar süreci, Supreme Court of the United States’ın 20 Şubat’ta verdiği hükümle hız kazandı. Mahkeme, Trump’ın daha önce tarifeleri dayandırdığı Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’nın (IEEPA) başkana doğrudan tarife koyma yetkisi vermediğine karar verdi.
Bunun üzerine Trump, aynı gün 1974 Ticaret Yasası’nın 122. bölümü uyarınca tüm ülkelere yüzde 10 oranında küresel gümrük vergisi getiren yeni kararı imzaladı.
GEREKÇE: TİCARET VE CARİ AÇIK
Trump yönetimi, uygulamaya gerekçe olarak ABD’nin yıllık 1,2 trilyon doları bulan ticaret açığını ve Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’nın (GSYH) yaklaşık yüzde 4’üne ulaşan cari açığını gösteriyor. Yönetim, söz konusu adımın dış ticaret dengesini korumayı ve yerli üretimi desteklemeyi amaçladığını savunuyor.
Ancak bazı ekonomi uzmanları, ABD’nin dış borç yükümlülüklerini yerine getirme kapasitesine sahip olduğuna dikkat çekerek, 122. maddenin bu ölçekte bir küresel tarife için kullanılmasının hukuki açıdan tartışmalı olabileceğini ifade ediyor.
FEDEX’TEN DAVA
Yeni gümrük vergileri iş dünyasında belirsizliği artırırken, ABD merkezli lojistik devi FedEx federal hükümete karşı dava açtı.
Şirket, ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesi’ne sunduğu dilekçede, Şubat 2025’ten bu yana IEEPA kapsamında uygulanan tarifeler nedeniyle maddi zarara uğradığını belirtti. FedEx, hukuka aykırı olduğu ileri sürülen vergilerin yasal faiziyle birlikte iadesini talep etti.
Söz konusu dava, yeni gümrük vergilerine karşı açılan ilk büyük ölçekli hukuki girişim olarak kayıtlara geçti. Sürecin, hem ticaret politikaları hem de başkanlık yetkilerinin sınırları açısından emsal teşkil edebileceği değerlendiriliyor.
