Küresel enerji piyasalarında savaşların etkisiyle hızla yükselen petrol ve akaryakıt fiyatları, ABD Başkanı Donald Trump’ı Rusya-Ukrayna savaşında yeni bir girişime yöneltti. Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada, “Ukrayna Rus enerji hedeflerini vurmamayı kabul etti. Rusya da aynı şekilde davranmayı kabul etti” diyerek iki ülke arasında enerji altyapısını kapsayan karşılıklı saldırmazlık anlaşmasına varıldığını duyurdu.
Ancak açıklama, Ukraynalı yetkilileri de hazırlıksız yakaladı. Financial Times’a konuşan yetkililer, enerji tesislerine yönelik karşılıklı ateşkes seçeneğinin bir süredir görüşüldüğünü ancak Rusya’nın buna uyacağına ilişkin güvenilir bir garanti bulunmadığını belirtti.
ABD’DE MOTORİN İLK KEZ 6 DOLARI AŞTI
Trump’ın hamlesinin arkasında ABD’de giderek ağırlaşan akaryakıt krizi bulunuyor.
ABD’de ulusal ortalama dizel fiyatı geçtiğimiz hafta tarihte ilk kez galon başına 6 doların üzerine çıktı. Reuters’a göre artışta İran savaşı nedeniyle Orta Doğu’dan gelen arzın azalması, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları ve Rusya ile Çin’in yakıt ihracatındaki kısıtlamalar birlikte etkili oldu.
ABD Enerji Enformasyon İdaresinin son resmi verilerinde de ülke genelindeki ortalama dizel fiyatının 7 Eylül haftasında 5,967 dolar seviyesine ulaştığı görülüyor. Bazı bölgelerde fiyat şimdiden 6 doların üzerine çıkmış durumda.
Brent petrol ise Orta Doğu’daki saldırıların da etkisiyle pazartesi günü 107 doların üzerine, ABD tipi WTI ham petrol de 102 dolar seviyesine çıktı.
TRUMP BİR GÜN ÖNCE ZELENSKİ’Yİ HEDEF ALMIŞTI
Trump, enerji ateşkesini duyurmadan bir gün önce Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’ye açıkça çağrıda bulunmuştu.
İrlanda’da gazetecilere konuşan Trump, Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarının küresel dizel arzını azalttığını savunarak şu ifadeleri kullanmıştı:
“Zelenski’nin yapması gereken bir şey var: Rusya’daki dizel yakıtı vurmayı bırakmalı. Başka hedeflerin peşinden gitsin ama dizeli vurmasın, çünkü dizel kıtlığına neden oluyor.”
Kremlin de Trump’ın bu sözlerini memnuniyetle karşıladı. Rusya, son aylarda Ukrayna’nın uzun menzilli İHA saldırıları nedeniyle çok sayıda rafinerisinde üretim kaybı yaşadı ve ülke içinde benzin ile motorin arzında sorunlarla karşılaştı.
TRUMP: UKRAYNA VE RUSYA ANLAŞTI
Trump pazartesi günü bir adım daha ileri giderek iki tarafın karşılıklı olarak enerji hedeflerini vurmayacağını açıkladı.
ABD Başkanı küresel dizel fiyatlarındaki yükselişten Rusya-Ukrayna savaşını sorumlu tutarken, İran’la yaşanan savaşın esas neden olmadığını savundu.
Trump’ın açıklaması, Washington’ın daha önce de üzerinde çalıştığı “enerji ateşkesi” formülünü yeniden gündemin merkezine taşıdı.
ABD, Rusya ve Ukrayna arasında daha önce enerji altyapısına yönelik saldırıların durdurulması için girişimlerde bulunulmuş ancak bu çabalar kalıcı sonuç vermemişti.
ZELENSKİ: RUSYA’NIN UYACAĞINDAN EMİN DEĞİLİZ
Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski ise Trump’ın açıklamasının ardından daha temkinli bir mesaj verdi.
Kiev’in karşılıklı saldırıların durdurulmasına hazır olduğunu belirten Zelenski, bunun Rusya’nın da anlaşmaya gerçekten uyacağının garanti edilmesine bağlı olduğunu söyledi.
Zelenski, ortak ülkelerin Rusya’nın elektrik üretim tesisleri, enerji altyapısı, kritik tesisler ve gıda taşımacılığına yönelik saldırıları durduracağını garanti edebilmesi halinde Ukrayna’nın da benzer şekilde hareket etmeye hazır olduğunu belirtti.
Ukrayna lideri, “Ukrayna, Rusya’nın herhangi bir anlaşmaya uyma isteğine sahip olduğundan emin değil” değerlendirmesinde bulundu.
MOSKOVA KIŞ ÖNCESİ ENERJİ KOZUNDAN VAZGEÇMEK İSTEMİYOR
FT’nin aktardığına göre Moskova ile Kiev arasında enerji ateşkesi konusunda temaslar yeniden başladı. Ancak Kremlin’in düşünce yapısını bilen kaynaklar, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in kış öncesinde bir anlaşmaya sıcak bakmadığını belirtiyor.
Bunun nedeni olarak Rusya’nın Ukrayna’nın elektrik ve enerji altyapısını kış aylarında hedef almasının Kiev üzerindeki baskıyı artırabileceğini düşünmesi gösteriliyor.
TRUMP İRAN’I DEĞİL UKRAYNA’YI İŞARET ETTİ AMA VERİLER FARKLI
Trump, yükselen dizel fiyatlarının başlıca nedeninin Ukrayna’nın Rus rafinerilerine saldırıları olduğunu öne sürse de enerji piyasasına ilişkin veriler daha karmaşık bir tablo ortaya koyuyor.
Financial Times’a aktarılan Kiev School of Economics analizine göre, mart-ağustos döneminde Basra Körfezi kaynaklı petrol ürünü ihracatındaki kayıp 152 milyon varile, Rusya kaynaklı kayıp ise yaklaşık 68 milyon varile ulaştı.
Buna göre İran ve Körfez’deki savaşın küresel yakıt arzına etkisi, aynı dönemde Rusya’dan kaynaklanan kaybın yaklaşık 2,2 katı oldu.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi de dizel piyasasındaki sıkışıklığı yalnızca Rusya’ya bağlamıyor. Kurum, Orta Doğu, Rusya ve Çin’den gelen arzın azalması nedeniyle ABD’nin distilat stoklarının eylül ayında 100 milyon varilin altına düşmesini ve 2027’nin büyük bölümünde düşük seyretmesini bekliyor.
AKARYAKIT KRİZİ TRUMP İÇİN SİYASİ SORUNA DÖNÜŞÜYOR
Dizel fiyatlarının tarihi seviyelere yükselmesi, özellikle taşımacılık, tarım ve sanayide maliyetleri artırması nedeniyle Trump yönetimi üzerinde siyasi baskı oluşturuyor.
ABD’de kasım ayında yapılacak ara seçimler yaklaşırken yüksek akaryakıt fiyatlarının enflasyon ve hayat pahalılığı üzerinden seçmen davranışını etkilemesinden endişe ediliyor. Reuters, dizelin 6 doların üzerine çıkmasının Trump ve Cumhuriyetçiler açısından önemli bir siyasi risk haline geldiğine dikkat çekiyor.
