Dünyanın önde gelen ekonomi gazetelerinden Financial Times (FT), ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı savaşın küresel ekonomide yaratacağı yıkımın haritasını yayımladı. FT'nin analizine göre; Donald Trump'ın İran'a saldırısı, enerji ihracatçısı konumundaki ABD'den ziyade, enerji ithalatına bağımlı olan Avrupa ve Asya ekonomilerine çok daha büyük bir darbe indirecek. Küresel piyasalarda brent petrol 116 doları aşarken, Avrupa'da doğal gaz fiyatları bir haftada yüzde 66 fırladı. Enflasyon şokuyla sarsılan Merkez Bankaları faiz indirimlerini rafa kaldırırken, krizin Trump için en büyük siyasi riske dönüşebileceği uyarısı yapıldı.
AVRUPA VE ASYA AĞIR YARALI
FT'nin analizine göre, savaşın patlak vermesinin ardından Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiler ve üretim kayıpları korkusuyla Avrupa gaz fiyatları haftayı yaklaşık yüzde 66 (üçte iki) artışla kapattı. Doğal gaz ithalatına ağır şekilde bağımlı olan İtalya, Almanya ve İngiltere gibi Avrupa devleri bu tablonun en büyük kaybedenleri olacak.
Oxford Economics'in analizine göre, fırlayan enerji maliyetleri İtalya'da enflasyonu yılın son çeyreğinde beklentilerin en az 1 puan üzerine çıkaracak. Tüm Euro Bölgesi ve İngiltere'de ise yarım puanlık enflasyon artışları yaşanacak.
Körfez petrollerinin en büyük alıcısı olan Asya'da ise durum daha kritik. Çin, Hindistan ve Güney Kore, Hürmüz'den gelen akışın durmasıyla büyük bir kırılganlık yaşıyor. Petrol ihtiyacının yüzde 70-75'ini ithal eden Çin'in, devasa stratejik rezervlerini kullanarak ve Rusya'ya yönelerek bu şoku hafifletmeye çalışacağı öngörülüyor.
ABD "GAZ ADASI" GİBİ İZOLE, AMA YİNE DE RİSKTE
Analizin en dikkat çekici bölümü ise savaşı başlatan ABD'nin durumu oldu. Son 20 yıldaki kaya gazı (shale) devrimi sayesinde 2020'den beri net petrol, 2017'den beri net doğal gaz ihracatçısı olan ABD, dünyanın geri kalanından farklı bir konumda.
Capital Economics analisti David Oxley, ABD'yi küresel krizden korunan bir "Gaz Adası" olarak tanımlıyor. Avrupa ve Asya'da gaz fiyatları uçarken, ABD'deki yerel gaz fiyatlarının sadece çok ufak bir kıpırdanma yaşadığı belirtiliyor. ING Bank'tan James Knightley durumu, "ABD hasardan izole edilmiş durumda, ancak tamamen bağışık değil" sözleriyle özetliyor.
Trump İçin Seçim Kabusu: ABD gazda izole olsa da, küresel bir piyasa olan petrolde fiyattan kaçamıyor. Asya işlemlerinde Brent petrol yüzde 25 artışla 116.17 dolara, ABD ham petrolü (WTI) ise yüzde 28 artışla 116.29 dolara fırladı. ABD'de benzin fiyatları haftalar içinde galon başına 3.32 dolara ulaşarak 2024'ten bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Goldman Sachs, krizin uzaması halinde petrolün 2008 yılındaki 147 dolarlık tarihi rekorunu kırabileceği uyarısında bulundu. Artan yakıt fiyatları, Kasım ayındaki kritik ara seçimler (midterms) öncesinde dar gelirli seçmeni vurduğu için Trump'ın en büyük siyasi zaafı haline geldi.
MERKEZ BANKALARININ ELİ KOLU BAĞLANDI
FT'nin raporunda, savaşın küresel para politikalarını nasıl çökerttiğine de yer verildi. Pandemi ve Ukrayna savaşının ardından enflasyonla mücadelede sona yaklaştığını düşünen Merkez Bankaları, bu yeni enerji şokuyla adeta duvara çarptı.
Avrupa Merkez Bankası (ECB): Faiz indirimleri bir yana, yatırımcılar Avrupa'da yeni bir enflasyon tehdidine karşı "faiz artırımı" (rate hike) ihtimalini fiyatlamaya başladı.
İngiltere Merkez Bankası (BoE): Piyasalar, daha önce beklenen faiz indirimlerinin iptal edildiğini fiyatlıyor.
ABD Merkez Bankası (Fed): Başkan Jerome Powell'ın faizleri sabit tutma ihtimali güçlendi. Piyasalar Fed'den Temmuz ayında beklediği faiz indirimini Eylül'e erteledi ve indirim beklentilerini büyük oranda düşürdü.
