Hürmüz Boğazı’nın yeniden ticari gemi trafiğine açılmasına yönelik umutlar, İran’ın ABD’ye yönelttiği yeni taleplerle belirsizliğe girdi. Edinilen bilgiye göre İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhammed Bakır Zülkadr, bugün yaptığı açıklamada boğazın yeniden açılması için Washington’ın karşılaması gerektiğini söylediği kapsamlı şartları sıraladı.
Tahran’ın açıklaması, İran ile Umman arasında Hürmüz’ün gelecekte nasıl yönetileceğine ilişkin görüşmelerde anlaşmaya yaklaşıldığı bir sırada geldi.
İRAN’DAN ABD’YE 6 TALEP
Zülkadr’ın devlet medyasında yayımlanan açıklamasına göre İran, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için ABD’den şu adımları istiyor:
İran’a yönelik deniz ablukasının kaldırılması
ABD yaptırımlarının sona erdirilmesi
İran çevresindeki Amerikan askeri varlığının geri çekilmesi
Savaş nedeniyle İran’a tazminat ödenmesi
Dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması
İran’ın bölgedeki müttefiklerine yönelik saldırı ve İran’a karşı tehditlerin sona erdirilmesi
Beyaz Saray, NYT’nin İran’ın yeni taleplerine ilişkin yorum talebine hemen cevap vermedi.
UMMAN’LA ANLAŞMA YAKIN AMA HÜRMÜZ İÇİN YETERLİ DEĞİL
İran ile Umman, iki ülke arasında yer alan Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki yönetimine ilişkin bir süredir görüşmeler yürütüyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, cumartesi günü iki ülkenin bir anlaşmaya “çok yakın” olduğunu söyledi.
Ancak Arakçi, bunun Hürmüz’ün otomatik olarak yeniden açılacağı anlamına gelmediğini vurguladı.
İran Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Mohebbi de boğazın açılmasının “İran-Umman görüşmelerine bağlı olmadığını” söyledi.
Mohebbi’ye göre asıl koşul, ABD’nin İran’ın şartlarını tamamen kabul etmesi.
ARAKÇİ: ABD İSLAMABAD MUTABAKATININ İHLALLERİNİ TELAFİ ETMELİ
Arakçi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının Washington’ın haziran ayında imzalanan İslamabad Mutabakatı kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesine de bağlı olduğunu söyledi.
Pakistan’ın arabuluculuğunda İran ve ABD arasında imzalanan haziran anlaşması, Hürmüz Boğazı’nın açılmasını ve İran’a yönelik petrol yaptırımlarının geçici olarak kaldırılmasını öngörüyordu.
ABD, gemiler için Umman kıyılarına yakın ve İran karasularından uzak bir güney rotasını destekledi. İran ise bu rotanın kendi Hürmüz üzerindeki yönetim iddiasını zayıflattığını savundu ve söz konusu güzergâhı kullanan bazı gemileri uyardı ve hedef aldı.
Ateşkes daha sonra çöktü ve ABD İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden uygulamaya koydu.
İRAN: BOĞAZIN YÖNETİMİMİZİ AŞINDIRMAYA ÇALIŞTILAR
Arakçi, ABD’nin Hürmüz’de yeni rotalar oluşturarak İran’ın boğaz üzerindeki yönetimini zayıflatmaya çalıştığını savundu.
İran Dışişleri Bakanı, bu nedenle hem İslamabad Mutabakatı’nın ihlal edilmesinin hem de İran’ın Hürmüz üzerindeki yönetim iddiasına müdahalenin Tahran açısından kabul edilemez olduğunu söyledi.
İran ve Umman’ın üzerinde çalıştığı yeni modelde ise boğazda geçici bir deniz trafiği rotası oluşturulması gündemde.
New York Times’a konuşan konuya yakın isimlere göre olası anlaşma, İran’ın boğazdaki gemi trafiğinin yönetimine ilişkin bazı taleplerini resmileştirebilir.
HÜRMÜZ’DE TRAFİK YÜZDE 90’A YAKIN AZALDI
Krizin küresel ticarete etkisi rakamlara da yansımış durumda.
Denizcilik veri şirketi Kpler’e göre geçtiğimiz hafta Hürmüz Boğazı’ndan günde yalnızca 12’nin biraz üzerinde gemi geçebildi.
Savaştan önce ise bu sayı günlük ortalama 130 gemi seviyesindeydi.
Buna göre boğazdaki görünür gemi trafiği savaş öncesine kıyasla yaklaşık yüzde 90 gerilemiş durumda.
Ancak bazı gemilerin İran veya ABD güçleri tarafından tespit edilmemek için konumlarını gösteren transponderlerini kapattığı belirtiliyor. Bu nedenle gerçek geçiş sayısının tam olarak hesaplanması zorlaşıyor.
ADNOC GEMİSİNE SALDIRI GERİLİMİ ARTIRDI
İran’ın talepleri, Hürmüz’de ticari gemilere yönelik saldırıların sürdüğü bir dönemde açıklandı.
Birleşik Arap Emirlikleri, devlet petrol şirketi ADNOC’a ait bir tankerin cumartesi günü boğazdan geçerken İran saldırısına uğradığını duyurdu.
ADNOC ise çatışmaların başlamasından bu yana en az 15 gemisinin hedef alındığını, saldırılarda bir mürettebatın hayatını kaybettiğini ve 20 kişinin yaralandığını açıkladı.
Umman Dışişleri Bakanlığı da boğazdan geçen gemilere yönelik tekrarlanan saldırıları kınayarak bunların uluslararası hukukun ve egemenlik haklarının ihlali olduğunu bildirdi.
Buna rağmen Maskat yönetimi İran ile görüşmelerin “olumlu ve yapıcı bir atmosferde” devam ettiğini belirtti.
VANCE: GÖRÜŞMELER OYUNUN ORTASINDA
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de Fox News’e yaptığı açıklamada görüşmelerin henüz sonuçlanmadığını söyledi.
Vance süreci “oyunun ortası” olarak nitelendirirken, üzerinde çalışılan temel konunun gemilerin güvenli şekilde geçebileceği bir trafik düzeninin kurulması olduğunu ifade etti.
Bunun yalnızca mayın temizliğini değil, İran’ın ticari gemilere ateş açmayacağına dair taahhüt vermesini de gerektirdiğini söyledi.
Vance, Washington’ın İran’a hangi tavizleri verebileceğine ilişkin ayrıntı paylaşmazken ABD’nin Tahran karşısında güçlü bir pazarlık pozisyonunda olduğunu savundu.
HÜRMÜZ İÇİN PAZARLIK ARTIK YALNIZCA DENİZ TRAFİĞİ DEĞİL
New York Times'a göre, İran’ın açıkladığı şartlar, Hürmüz Boğazı pazarlığının yalnızca gemilerin hangi rotadan geçeceğine ilişkin teknik bir anlaşma olmaktan çıktığını gösteriyor.
Tahran artık boğazın yeniden açılmasını yaptırımlar, deniz ablukası, dondurulan varlıklar, Amerikan askeri varlığı ve savaş tazminatı gibi çok daha geniş siyasi ve güvenlik başlıklarına bağlıyor.
Bu durum, İran-Umman görüşmelerinde sağlanabilecek teknik bir anlaşmanın tek başına küresel ticaretin en kritik geçiş noktalarından birini yeniden açmaya yetmeyebileceği anlamına geliyor.
