Sırbistan Parlamentosu'nun 28 Ocak'ta onayladığı yeni yargı ve savcılık yasaları, Avrupa Konseyi'nin radarına takıldı. Venedik Komisyonu'nun "acil görüş" raporunda, söz konusu yasal değişikliklerin yargı bağımsızlığına ve işleyişine zarar verdiği vurgulandı.
Balkan Insight'ta yer alan habere göre Venedik Komisyonu, özellikle Organize Suçlar Savcılığı'nda (TOK) geçici olarak görevlendirilen ve görevlerine son verilen savcıların iade edilmesini ve bu pozisyonların düzenli atamalarla doldurulmasını sağlayacak bir mekanizma kurulmasını istedi.
TOK yetkilileri yasa geçmeden önce yaptıkları uyarıda, bu değişikliğin savcılığı önemli sayıda savcıdan mahrum bırakacağını, bunun da verimliliği düşürerek en hassas davalardaki yargı süreçlerini "tamamen tıkayacağını" belirtmişti.
Yolsuzlukla mücadele örgütü Transparency Serbia tarafından yapılan bir basın açıklamasında da 28 Ocak'ta yapılan yasal değişikliklerin TOK'un üst düzey kamu görevlilerinin karıştığı yolsuzlukları soruşturma kapasitesini zayıflatacağı uyarısında bulunulmuştu.
KRİTİK DAVALAR RİSK ALTINDA
TOK halihazırda Sırbistan'ın en yüksek profilli davalarını yürütüyor. Bunlar arasında, Kasım 2024'te 16 kişinin ölümüyle sonuçlanan ve hükümet karşıtı protestoları ateşleyen Novi Sad tren istasyonu faciası yer alıyor. Ayrıca, bombalanan Yugoslav Ordusu karargahının kültürel miras statüsünü kaldırarak görevi kötüye kullanmakla suçlanan Kültür Bakanı Nikola Selakoviç'in davası da TOK'un sorumluluğunda.
'İTİRAZ SÜRECİNDEKİ HİYERARŞİYİ KALDIRIN'
Ocak ayındaki değişikliklerden önce, üstlerinden yasa dışı olduğuna inandıkları bağlayıcı bir talimat alan savcılar, Yüksek Savcılar Kurulu Komisyonu'na itiraz edebiliyordu. Yeni sistemde ise bu itirazların doğrudan Savcılık makamının başına yapılması zorunlu kılındı. Venedik Komisyonu bu karardan dönülerek yeniden "hiyerarşik olmayan" bir itiraz sistemine geçilmesini talep etti.
Öte yandan, iktidardaki Sırp İlerici Partisi'nin etkisi altında olduğu düşünülen Belgrad Yüksek Savcılığı'na bağlanan Siber Suçlar Özel Dairesi'nin bağımsızlığının kaldırılması da eleştirildi. Komisyon, bu birime yeniden yapısal ve operasyonel özerklik verilmesi çağrısında bulundu.
AB FONLARI KESİLEBİLİR
Yargı bağımsızlığına yönelik bu müdahaleler, Sırbistan'ın Avrupa Birliği'nden aldığı mali destekleri de riske attı. AB Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, 20 Nisan'da yaptığı açıklamada, ülkenin AB mali araçları kapsamındaki ödeme koşullarını hala karşılayıp karşılamadığını "şu anda değerlendirdiklerini" belirtmişti. Kos, en önemli beklentilerinden birinin Sırbistan'ın yargı yasalarını Venedik Komisyonu'nun tavsiyeleriyle tam olarak uyumlu hale getirmesi olduğunu vurgulamıştı.
