Türkiye'de yüz binlerce yatırımcıyı etkileyen fon krizinin finansal piyasalardaki etkileri devam ederken, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) döviz rezervlerinde yaşanan kayıp yeniden gündeme geldi. Piyasa verilerine dayalı güncel hesaplamalar, Merkez Bankasının swap işlemleri ve Hazineye ait dövizler hariç net döviz pozisyonunun 23 milyar dolar seviyesine kadar gerilediğine işaret ediyor.
Haziran sonunda yaklaşık 27 milyar dolar olan, ağustos ayında 50 milyar doların üzerine çıkan söz konusu gösterge, eylül ayında fon krizinin derinleşmesiyle düşüşe geçmişti.
Ekim başında kısmi toparlanma görülmesine rağmen ayın ikinci yarısında döviz pozisyonundaki gerileme yeniden hızlandı.
OYAK YATIRIM: TEK GÜNDE 4 MİLYAR DOLARLIK DÜŞÜŞ
OYAK Yatırım'ın 27 Ekim tarihli günlük bülteninde yer alan hesaplamalar, son günlerdeki kaybın boyutunu ortaya koydu. Kuruluşun analizine göre TCMB'nin swap ve Hazine dövizi hariç net döviz pozisyonu, 23 Ekim Cuma günü bir önceki güne göre 4 milyar dolar azalarak 25,68 milyar dolara geriledi. OYAK'ın hesaplamasına göre bu pozisyon 19 Ekim'de 32,37 milyar dolar seviyesindeydi. Böylece 19-23 Ekim tarihleri arasında söz konusu göstergede yaklaşık 6,7 milyar dolarlık düşüş gerçekleşti.
Güncel piyasa grafiğinde ise net döviz pozisyonunun 23 milyar dolara kadar gerilediği görülüyor.
Son üç işlem gününde yaklaşık 7 milyar dolarlık döviz satışı yapıldığı yönündeki tahminler de bu düşüşle birlikte gündeme gelirken, TCMB'nin söz konusu dönemde gerçekleştirdiği kesin döviz satış tutarı resmî olarak açıklanmış değil.
FON KRİZİNİN İLK GÜNLERİNDE 5 MİLYAR DOLAR SATILMIŞTI
Merkez Bankasının rezervlerindeki hareketlilik, eylül ayında başlayan fon krizi sırasında belirginleşmişti. 17 Eylül'de Borsa İstanbul'da fon kaynaklı sert satışların yaşandığı gün, bankacıların öncü bilanço verilerine dayanarak yaptığı hesaplamalar TCMB'nin yaklaşık 5 ila 5,2 milyar dolar arasında döviz sattığını ortaya koymuştu.
Reuters tarafından aktarılan hesaplamalara göre, piyasalardaki satış baskısını sınırlamak amacıyla gerçekleştirilen bu işlemler Merkez Bankasının döviz varlıklarında önemli bir azalmaya neden olmuştu.
Aynı dönemde SPK, bazı portföy yönetim şirketlerine ait yatırım fonlarının tasfiyesine karar vermiş, Merkez Bankası ise finansal sistemdeki likidite baskısını azaltmak için ilave önlemler açıklamıştı.
EYLÜL BAŞINDA 184 MİLYAR DOLARDI, 162 MİLYAR DOLARA GERİLEDİ
TCMB'nin resmî haftalık verileri, eylül ayından itibaren toplam rezervlerde yaşanan düşüşü de ortaya koyuyor. 4 Eylül haftasında 184,2 milyar dolar olan brüt rezervler, 11 Eylül'de 178,7 milyar dolara, 18 Eylül'de 174,4 milyar dolara ve 25 Eylül'de 171,2 milyar dolara geriledi. 2 Ekim'de 167,4 milyar dolara düşen rezervler, 9 Ekim'de 171,6 milyar dolara yükselerek geçici bir toparlanma gösterdi. Ancak 16 Ekim haftasında rezervler yeniden 169,1 milyar dolara indi.
26 Ekim'de yayımlanan öncü hesaplamalarına göre ise 23 Ekim haftasında brüt rezervlerde yaklaşık 6,8 milyar dolarlık yeni bir kayıp yaşandı. Bu hesaplamayla toplam rezerv büyüklüğü 162,3 milyar dolara geriledi.
Böylece eylül başındaki 184,2 milyar dolarlık düzeye göre yaklaşık 21,9 milyar dolarlık azalma ortaya çıktı.
EKİM BAŞINDA 10 MİLYAR DOLARLIK TOPARLANMA YAŞANMIŞTI
Fon krizinin başlamasından sonraki rezerv hareketleri kesintisiz bir düşüş şeklinde gerçekleşmedi. Reuters'ın bankacılara dayandırdığı 9 Ekim tarihli haberine göre Merkez Bankası, 5-9 Ekim haftasında piyasadan yaklaşık 10 milyar dolar döviz almıştı.
Bu alımların, fon krizi sırasında gerçekleştirilen döviz satışlarıyla ortaya çıkan rezerv kaybının önemli bölümünü telafi ettiği değerlendirilmişti.
Ancak ekim ayının ikinci yarısındaki veriler, bu toparlanmanın kalıcı olmadığını gösterdi.
Özellikle 14 Ekim sonrasında net döviz pozisyonunda yaşanan düşüş, finansal piyasalarda döviz talebi ve rezervlerin kullanımıyla ilgili tartışmaları yeniden artırdı.
FON KRİZİ DÖVİZ TALEBİNİ NASIL ETKİLEDİ?
Fon krizinin rezervlere yansımasının arkasında birden fazla mekanizma bulunuyor. Yatırım fonlarında başlayan satış dalgası, hem Borsa İstanbul'daki hisse senedi fiyatlarını hem de diğer Türk lirası varlıklara yönelik yatırımcı davranışlarını etkiledi.
Kriz sırasında bazı yatırımcıların fonlardan çıkıp banka mevduatlarına yöneldiği, yabancı yatırımcıların ise Türk lirası cinsi menkul kıymetlerde satış yaptığı görüldü.
Nitekim TCMB Başkanı Fatih Karahan, 6 Ekim'de TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda yaptığı açıklamada, fonlardan çıkan paranın önemli bölümünün banka mevduatlarına yöneldiğini ve ilgili dönemde mevduatlarda 800 milyar liralık artış yaşandığını belirtmişti.
Aynı dönemde yabancı yatırımcıların devlet ve özel sektör tahvillerindeki satışları da dikkat çekti.
18 Eylül-2 Ekim dönemindeki üç haftada yabancı yatırımcıların devlet tahvillerinde yaklaşık 1 milyar dolar, özel sektör tahvillerinde ise 826 milyon dolarlık net satış yaptığı hesaplandı.
Türk lirası varlıklardan çıkan kaynakların dövize yönelmesi halinde kur üzerindeki baskı artabiliyor. Merkez Bankasının bu baskıyı sınırlamak amacıyla döviz satması ise kullanılabilir döviz pozisyonunun azalmasına neden olabiliyor.
MERKEZ BANKASI: FON KRİZİNDE BULAŞMA RİSKİ YOK
TCMB Başkanı Fatih Karahan, 6 Ekim'de yaptığı açıklamada fon krizinin finansal sistemin geneline yayılacağına ilişkin bir bulgu görmediklerini söylemişti. Karahan, 17 Eylül sonrasında likidite yönetimini desteklemek amacıyla repo fonlamasının artırıldığını, bankaların borçlanma limitlerinin genişletildiğini, teminat koşullarının gevşetildiğini ve bazı zorunlu karşılık düzenlemelerinin değiştirildiğini açıklamıştı.
Merkez Bankası ayrıca tasfiye kapsamı dışında kalan para piyasası fonlarının desteklenmesi amacıyla tahvil alımlarını hızlandırmıştı.
Karahan, fiyat istikrarından taviz verilmeden finansal istikrarın korunması için gerektiğinde yeni müdahaleler yapılabileceğini belirtmişti.
