Pax China ya da akademik literatürde daha sık kullanılan adıyla Pax Sinica, Çin’in yükselen ekonomik, siyasi ve jeopolitik gücüne paralel olarak ABD merkezli Pax Americana’nın yerine geçebilecek Çin merkezli bir dünya düzeni ihtimalini ifade eden bir kavramdır.
Pax China ya da akademik literatürde daha sık kullanılan adıyla Pax Sinica, Çin’in yükselen ekonomik, siyasi ve jeopolitik gücüne paralel olarak ABD merkezli Pax Americana’nın yerine geçebilecek Çin merkezli bir dünya düzeni ihtimalini ifade eden bir kavramdır.
Latince pax (barış) kelimesi, tarih boyunca her zaman bir hegemon gücün dayattığı düzeni anlatmıştır. Bu bağlamda Pax China, Çin’in küresel ölçekte istikrar sağlayıcı değil; düzen kurucu ve yön verici güç haline gelmesini ifade eder.
1. Tarihsel Arka Plan: Çin’in “Doğal Merkez” Algısı
Pax China fikri, Batı tarzı emperyalizmden çok daha eski bir zihniyete dayanır: Çin merkezcilik (Sinocentrism).
Geleneksel Çin dünya görüşüne göre: Çin = Zhōngguó (Orta Ülke).
Diğer devletler = merkeze bağlı çevre unsurlar.
Bu anlayış: Haraç sistemi (tributary system). Kültürel üstünlük, askerî işgalden ziyade itaat ve tanıma üzerine kuruluydu.
Modern Pax China söylemi, bu tarihsel zihniyetin 21. yüzyıl versiyonu olarak okunabilir.
2. Pax China’nın Temel Araçları
2.1. Kuşak ve Yol Girişimi (BRI): Asya, Afrika ve Avrupa’da altyapı yatırımları. Limanlar, demiryolları, enerji hatları. Borçlanma yoluyla stratejik bağımlılık.
2.2. Ekonomik Hegemonya: “Dünyanın fabrikası” rolü. Tedarik zincirleri üzerinden baskı gücü. Yuan’ın uzun vadede doların alternatifi yapılması.
2.3. Kurumsal Alternatifler: Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB)
BRICS. Şanghay İşbirliği Örgütü.
Amaç: Batı merkezli kurumların alternatiflerini üretmek.
3. Pax China’nın Barış Anlayışı
Pax China’nın “barışı”, liberal değerler üzerinden değil, istikrar ve itaat üzerinden tanımlanır.
Temel İlkeler: İnsan hakları = iç mesele.
Demokrasi = kültürel tercih.
Egemenlik = mutlak dokunulmazlık.
4. Uygurlar, Tayvan ve Çelişki
Pax China söyleminin en büyük açmazı: “Barış” iddiası, içeride sert asimilasyon ve baskı politikalarıyla çelişmektedir.
Örnekler: Doğu Türkistan’daki kültürel baskılar.
Hong Kong: otonominin fiilen kaldırılması.
Tayvan: askerî tehdit söylemleri.
5. Pax Americana’nın Sonu, Pax China’nın Başlangıcı mı?
Dünya çok kutuplu ama dengesiz bir yapıya evrilmektedir.
6. Pax China’nın Türk Dünyası Açısından Tehlikeleri
6.1. Doğu Türkistan: Toplu gözaltı kampları iddiaları. Dil, din ve kimlik üzerindeki baskılar.
6.2. Türk Devletleri: Ekonomik bağımlılık riskleri. Sessizlik ve diplomatik denge arayışı.
6.3. Türkistan’ın Stratejik Konumu: Bölgesel güç rekabetinin yoğunlaşması.
7. Tibet ve Güney Moğolistan
Dil, kültür ve kimlik tartışmaları.
Demografik dönüşüm iddiaları.
8. Türkiye Açısından Tartışmalar
Ekonomik ilişkiler ve jeopolitik denge.
Teknoloji ve dijital egemenlik konuları.
9. Sonuç
Türk Dünyası için temel mesele, küresel güç rekabetinde bağımsız ve dengeli bir strateji geliştirebilmektir.
*Yücel Tanay, araştırmacı yazar ve Doğu Türkistan Aktivisti.
