Her yıl mart ayının ikinci perşembesi tüm dünyada "Dünya Okul Yemekleri Günü" olarak kutlanırken, Türkiye Okul Yemeği Koalisyonu bu özel günde sarsıcı bir basın bülteni yayımladı. Uluslararası Okul Yemeği Koalisyonu'na üye 113 ülke, 2030 yılına kadar her çocuğun okulda sağlıklı ve besleyici bir yemeğe ulaşmasını sağlamak için seferber olmuşken, Türkiye'nin henüz bu koalisyonda yer almaması eleştirilerin odak noktası oldu. Yapılan açıklamada, Türkiye'deki sivil toplum kuruluşlarının, eğitimcilerin ve siyasilerin yıllardır süren ısrarlı çağrılarına rağmen ücretsiz okul yemeği uygulamasının hayata geçirilemediği vurgulandı.
ÜCRETSİZ OKUL YEMEĞİ SOSYAL YARDIM DEĞİL, TEMEL BİR HAKTIR
Türkiye Okul Yemeği Koalisyonu, Fransa, Finlandiya ve Brezilya'nın eş başkanlığını yürüttüğü ve Dünya Gıda Programı'nın sekretaryasını üstlendiği Uluslararası Okul Yemekleri Koalisyonu'na katılım çağrısını yineledi. Koalisyon, ücretsiz ve sağlıklı okul yemeğinin bir lütuf veya sosyal yardım değil, her çocuğun doğuştan sahip olduğu evrensel ve temel bir hak olduğunun altını çizdi.
TÜRKİYE OECD ÜLKELERİ ARASINDA EN KÖTÜ DURUMDAKİ ÜLKE
Basın bülteninde yer alan istatistikler, eğitim sistemindeki beslenme krizinin boyutlarını çarpıcı bir şekilde ortaya koydu. Verilere göre Türkiye, 37 OECD ülkesi arasında yüzde 19,2'lik oranla, "son 30 günde haftada en az bir kez yiyecek parası olmadığı için yemek yiyemeyen öğrenci" oranının en yüksek olduğu ülke konumunda bulunuyor.
Milyonlarca çocuğun okula aç gitmesinin sadece bireysel bir yoksulluk sorunu olmadığı; eğitimde fırsat eşitliğini, çocukların sağlıklı gelişimini ve temel haklarını doğrudan etkileyen yapısal bir kriz olduğu belirtildi. "Açlık, öğrenmenin önündeki en sessiz ama en yıkıcı engellerden biridir. Aç karnına sınıfa giren bir çocuğun eğitim hakkı kağıt üzerinde var olsa da fiilen askıya alınmaktadır," ifadeleriyle durumun vehameti özetlendi.
OKUL YEMEĞİNE YATIRILAN HER 1 DOLAR, 35 DOLAR OLARAK GERİ DÖNÜYOR
Uluslararası deneyimler ve akademik çalışmalar, evrensel okul yemeği programlarının çocukların okula devamlılığını artırdığını, bilişsel gelişimlerini desteklediğini ve toplumsal eşitsizliklerin nesilden nesile aktarımını kırdığını gösteriyor. Finlandiya, Brezilya, Hindistan ve Kenya gibi birbirinden çok farklı sosyoekonomik yapılara sahip ülkelerde başarıyla uygulanan bu programlara yapılan her 1 dolarlık yatırım, ülke ekonomilerine 7 ila 35 dolar arasında bir geri dönüş sağlıyor.
TÜM DEVLET OKULLARINDAKİ 15 MİLYON ÖĞRENCİ İÇİN MALİYET NE KADAR?
Koalisyonun yaptığı maliyet hesaplamaları, sorunun çözülemez olmadığını da kanıtlıyor. Okul öncesinden lise son sınıfa kadar devlet okullarında eğitim gören yaklaşık 15 milyon çocuğa günde bir öğün ücretsiz yemek sağlamanın maliyeti, 2025 yılı toplam kamu harcamalarının sadece yüzde 1,5'ine denk geliyor. Bu görece küçük yatırımın sağlık, eğitim ve ekonomik verimlilik açısından yaratacağı çok boyutlu kazanımların ise paha biçilemez olduğu vurgulanıyor.
TÜRKİYE OKUL YEMEĞİ KOALİSYONU'NUN TALEPLERİ NELER?
12 Mart Dünya Okul Yemekleri Günü vesilesiyle yayımlanan bültende, hükümete ve karar alıcılara yönelik şu net talepler sıralandı:
- Her çocuğun her gün ücretsiz, sağlıklı ve güvenli okul yemeğine ile temiz suya erişimi kalıcı bir kamusal politika haline getirilmelidir.
- Uygulama, dönemsel bir sosyal yardım aracı olmaktan çıkarılmalıdır.
- Gelir temelli, ayrıştırıcı ve damgalayıcı modeller yerine; ilk etapta tüm devlet okullarını kapsayacak evrensel bir sistem kurulmalıdır.
- Okul yemeği politikası; eğitim, sağlık, sosyal koruma, yerel tarım ve iklim politikalarıyla entegre bir biçimde ele alınmalıdır.
Açıklama, dünyada çocuklara bayram armağan eden tek ülke olan Türkiye'de çocukların açlıkla değil; kapsayıcı öğrenme ortamları, PISA başarıları ve uluslararası atılımlarla anılmasının mümkün olduğu vurgusuyla sona erdi.
