CHP İnsan Haklarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı ve Diyarbakır Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, Mart 2026 dönemine ilişkin hazırlanan Hak İhlalleri Raporu’nu kamuoyuna açıkladı. Raporda yaşam hakkı ihlalleri, işkence ve kötü muamele iddiaları, düşünce ve ifade özgürlüğü, örgütlenme hakkı ile toplantı ve gösteri özgürlüğü alanlarında yaşanan gelişmeler yer aldı.
Rapora göre mart ayında resmi hata ve ihmal, mülteci ölümleri, cezaevlerinde yaşanan ölümler, kadın cinayetleri ve iş cinayetleri dahil olmak üzere toplam 207 kişi yaşamını yitirdi. Raporda ayrıca işkence ve kötü muamele başlığında toplam 193 ihlalin kayıtlara geçtiği ifade edildi. Bu vakaların 159’unun işkence, 34’ünün ise cezaevlerinde yaşanan kötü muamele olayları olduğu belirtildi. Toplantı ve gösteriler sırasında gözaltına alınan ancak yaşadıkları kötü muameleyi açıklamayan kişilerin de bulunduğu, bu nedenle gerçek sayının daha yüksek olabileceği değerlendirmesi yapıldı.
GAZETECİLER VE İFADE ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN VERİLER RAPORDA YER ALDI
Raporda düşünce ve ifade özgürlüğü alanında yaşanan gelişmelere de geniş yer verildi. Mart ayında 3 gazetecinin mesleki faaliyetleri nedeniyle saldırıya uğradığı, 5 gazetecinin gözaltına alındığı ve 2 gazetecinin tutuklandığı belirtildi. Aynı dönemde 14 gazeteci hakkında soruşturma açıldığı, 156 erişim engelleme kararının verildiği ve düşünceyi ifade ettiği gerekçesiyle 181 kişi hakkında soruşturma başlatıldığı kaydedildi. Raporda ayrıca 2 kişinin hapis veya para cezası aldığı bilgisine yer verildi.
Tanrıkulu’nun raporunda, “Laikliği Birlikte Savunuyoruz” başlıklı açıklamaya imza atan 168 kişi hakkında Milli Eğitim Bakanı’nın suç duyurusu üzerine soruşturma açıldığı da belirtildi. Söz konusu soruşturmaların, iktidarın laikliğe aykırı girişim ve açıklamalarına yönelik hazırlanan açıklama nedeniyle başlatıldığı ifade edildi.
İBB DAVASI SÜRECİNE İLİŞKİN İDDİALAR RAPORA GİRDİ
Raporun örgütlenme özgürlüğü bölümünde siyasi partilere ve CHP’li belediyelere yönelik operasyonlara ilişkin değerlendirmelere de yer verildi. Buna göre mart ayında en az 32 kişinin tutuklandığı, en az 13 kişi hakkında soruşturma açıldığı belirtildi.
Raporda, CHP’nin Cumhurbaşkanı adayı ve tutuklu İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu ile birlikte 107’si tutuklu toplam 401 sanığın yargılandığı davanın 9 Mart tarihinde başladığı bilgisi yer aldı. Duruşmalar öncesinde gazetecilere yönelik çeşitli kısıtlamaların uygulandığı öne sürülürken, duruşma salonuna alınacak gazetecilerin toplam 25 kişiyle sınırlandırıldığı, ulusal basından aynı yayın kuruluşundan yalnızca bir kişinin kabul edildiği ve yabancı basın için 5 kişilik kontenjan ayrıldığı aktarıldı.
Raporda mahkemenin her sanığın en fazla üç müdafiyle temsil edilmesine karar verdiği, salon kapasitesi nedeniyle izleyiciler ve avukatlara yönelik sınırlamalar getirildiği ifade edildi. Yargılama sürecinde “savunma sırasına itiraz hakkının tanınmadığı”, “80 bin sayfalık ek evrak için 24 saat inceleme süresi verildiği”, “savunma listesinin avukatlardan önce basına yansıdığı” ve reddi hakim taleplerinin reddedildiği yönündeki iddialar da raporda yer aldı. Ayrıca bir avukat tarafından “iddianame ile kararların yapay zekayla yazıldığı” iddiasının dile getirildiği aktarıldı.
Raporda bazı oturumların başlamadan ertelendiği, duruşmalar sırasında savunma hakkına ilişkin tartışmalar yaşandığı ve avukatların “çapraz sorgu imkanlarının sınırlandırıldığı” yönünde itirazlarda bulunduğu da ifade edildi.
GAZETECİLER VE İZLEYİCİLERE YÖNELİK UYGULAMALAR
Tanrıkulu’nun raporunda gazetecilerin duruşma salonunda uzak bir noktada konumlandırıldığı, bazı oturumlarda yalnızca turkuaz basın kartı bulunan gazetecilerin kabul edildiği ve izleyici alanının boşaltıldığı yönündeki iddialara da yer verildi. Bazı CHP milletvekillerinin kampüse alınmadığı, tutuklu sanık yakınlarına yönelik sınırlamalar getirildiği ve farklı cezaevlerinde bulunan tutuklu sanıkların duruşmalara katılabilmek için uzun mesafeler kat etmek zorunda kaldığı ifade edildi.
Raporda ayrıca avukat görüşmeleri ve iletişim haklarına ilişkin çeşitli sorunların yaşandığı iddiaları da sıralandı. Bu başlıkların “adil yargılanma hakkı”, “savunma hakkı”, “silahların eşitliği ilkesi” ve “kamuoyu denetimi” çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.
TOPLANTI VE GÖSTERİLERE MÜDAHALELER RAPORDA YER ALDI
Toplantı ve gösteri özgürlüğü başlığında ise mart ayında 23 etkinlik ve basın açıklamasına müdahale edildiği kaydedildi. Raporda bu süreçte 375 kişinin gözaltına alındığı, 61 kişinin tutuklandığı ve 22 kişi hakkında dava açıldığı belirtildi.
ULUSLARARASI ENDEKSLERDE TÜRKİYE DEĞERLENDİRMESİ
Raporda uluslararası rapor ve endekslere ilişkin verilere de yer verildi. Freedom House tarafından yayımlanan “Dünyada Özgürlükler 2026” raporuna göre Türkiye’nin 100 üzerinden 32 puan aldığı ve “özgür olmayan ülkeler” kategorisinde yer aldığı ifade edildi. Raporda Türkiye’nin Avrupa bölgesinde bu kategoride değerlendirilen tek ülke olduğu belirtildi.
Ayrıca Oxford Üniversitesi Refah Araştırma Merkezi tarafından hazırlanan Dünya Mutluluk Raporu’na göre Türkiye’nin 147 ülke arasında 94’üncü sırada bulunduğu kaydedildi.
İŞ CİNAYETLERİ VE KADIN CİNAYETLERİ VERİLERİ
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine dayandırılan raporda, mart ayında 148 işçinin yaşamını yitirdiği belirtildi. Hayatını kaybeden işçilerin 16’sının kadın, 8’inin çocuk veya genç, 15’inin ise göçmen ya da mülteci olduğu ifade edildi.
Kadın cinayetlerine ilişkin bölümde ise Bianet verilerine dayanılarak mart ayında 32 kadın ve 4 çocuğun erkekler tarafından öldürüldüğü, en az 37 kadının ise şiddete maruz kaldığı bilgisi paylaşıldı.
