İş insanı Murat Ülker, geçtiğimiz hafta büyük yankı uyandıran "LEGO Sadece LEGO Değildir" başlıklı makalesinin ardından, konuyu bu kez felsefi, sosyolojik ve fütüristik bir boyuta taşıdı. "LEGO ne işimize yarıyor?" başlıklı yeni yazısında Ülker; Hermès, Yıldız Holding ve LEGO arasındaki "aile kapitalizmi" benzerliklerinden yola çıkarak, Batı ve İslam felsefeleri ışığında oyunun, inşanın ve yaratıcılığın derinliklerine indi. Ülker ayrıca, mevcut LEGO setlerini "kötü taklitler" olarak niteleyerek, markaya yapay zeka odaklı vizyoner bir uyarıda bulundu.
Ülker, yazı dizisinin ikinci bölümünü yayınladı. "LEGO ne işimize yarıyor?" başlığını taşıyan makalede, iş dünyasının katı gerçeklerinden sıyrılarak oyun oynamanın ardındaki insan psikolojisi ve metafizik ele alınıyor.
AİLE KAPİTALİZMİNİN SINAVI: LEGO, HERMÈS VE YILDIZ HOLDİNG
Ülker makalesine, Danimarka merkezli LEGO ile Türkiye merkezli Yıldız Holding arasında kurumsal bir köprü kurarak başlıyor. LEGO'nun "Protestan çalışma ahlakı" ile Yıldız Holding'in "Anadolu'nun salih amele dayalı infak disiplini"nin farklı köklerden gelse de her iki yapıda da aile geleneği ile kurumsallığın harmanlandığına dikkat çekiyor.
"Aile kapitalizmi" kavramını bu kez lüks tüketim devi Hermès üzerinden örneklendiren Ülker, markanın 6. kuşak tarafından yönetildiğini ve kısa vadeli kâr için asla kaliteden ödün vermediğini vurguluyor. Hermès'in, LVMH'nin sinsi hisse toplama operasyonuna karşı nasıl aile üyelerinin egosunu bir kenara bırakıp tek vücut olduğunu anlatan Ülker; bu durumu LEGO'nun 2003 krizi ve Yıldız Holding'in 2018 borç yapılandırma süreciyle benzeştiriyor: "Bir şirketin en büyük varlığı bilançosundaki aktiflerinin yanında, kriz anında bir araya gelip 'bu marka bizim yadigarımızdır' diyebilen ortak akıldır."
YETİŞKİNLERİN LEGO TUTKUSU VE BİR "MİKRO-ONTOLOJİ LABORATUVARI"
Makalenin en dikkat çekici bölümlerinden biri, Ülker'in felsefe profesörleri Roy T. Cook ve Sandra Bacharach tarafından yazılan "Lego Asla Sadece Lego Değildir" isimli kitaptan yaptığı alıntılarla şekilleniyor. Ülker, yetişkinlerin LEGO oynamasının ardında yatan "flow" (akış) haline ve ustalaşmanın getirdiği tatmin duygusuna değiniyor.
Filozof John Locke'un "mülkiyet hakkı" teorisinden yola çıkarak, oyuncunun LEGO ile inşa ettiği eseri "sahiplenmesini" anlatan Ülker; Kant'ın "otonomi" kavramı ve Heidegger'in "mesken tutma" fikirleriyle LEGO'nun sadece bir oyuncak değil, adeta bir "mikro-ontolojik laboratuvar" olduğunu belirtiyor. İnsanların LEGO ile oynarken aslında dünyayı anlamlandırdığı ve kendi varlıklarına anlam kattığı ifade ediliyor.
BATI'NIN NEDENSİZLİĞİ VE İSLAM FELSEFESİNİN 'SÜREKLİ YARATILIŞ'I
Murat Ülker, makalesinde Batılı felsefecilerin LEGO üzerinden yaptıkları Taoist ve Budist yorumları (geçicilik, nesnelere bağlanmama) biraz "zorlama" bulduğunu belirterek, konuyu İslam felsefesi perspektifinden, oldukça derin bir analizle ele alıyor.
David Hume ve David Lewis gibi Batılı düşünürlerin kainatı "bağımsız parçaların tesadüfi toplamı" olarak gördüğünü hatırlatan Ülker, İslam felsefesindeki İbn Sina, İmam Gazali ve Molla Sadra'nın görüşlerine başvuruyor. İslam felsefesinde nedenselliğin sadece bir alışkanlık değil, Allah'a duyulan "ontolojik bir bağımlılık" olduğunu belirten Ülker, şu çarpıcı tespite imza atıyor:
"Batı felsefecilerine göre Lego oyun dünyası gerçek dünyaya benzemiyor. Çünkü onlara göre varlığın bir ön inşacısı yok. İslam felsefesine göre ise Lego oyun dünyası, yaşadığımız dünyanın bir replikası gibi düşünülebilir. Lego oyuncakları, nesneler, konseptler birileri tarafından inşa edilmiş olsa da inşa eden kişiler inşa edilen o dünyalar üzerinde tam malik değillerdir."
MEVCUT LEGO SETLERİNE ELEŞTİRİ VE YAPAY ZEKA ÇAĞRISI
Murat Ülker, makalesinin son bölümünde ise tüketici ve vizyoner bir iş insanı şapkasıyla LEGO'nun mevcut ürün stratejisine sert bir eleştiri getiriyor.
Günümüzdeki LEGO setlerinin, gerçeğe uygun ikonik binalar, süpersonik uçaklar veya süper otomobillerden oluşmasını "berbat kopyalar" olarak nitelendiren Ülker, bu durumun yaratıcılığı öldürdüğünü savunuyor. Bu setlerin daha çok geçmişte bunları yapmayı hayal edip başaramayan ebeveynlerin tatminine yönelik olduğunu savunan Ülker, markanın geleceği için şu vizyoner çağrıyı yapıyor:
"Gençler için bugün Lego yapıtaşları belirsiz ve fakat birbiriyle uyumlu, hayalleri süsleyen farazi modeller üretimine yaramalıdır. İleride Lego yapıtaşları; dijital, kendi kendine hareket edebilen, programlanabilen, yapay zeka destekli, algoritmik robotik parçalardan ibaret olmalıdır. Aksi takdirde Lego oyununun geleceğinde, her yeni kuşakla birlikte var olma krizi riski bertaraf edilmiş olmayacaktır."
