Nepal’de 350’den fazla kişinin hayatını kaybettiği sel felaketinin ardından, iklim değişikliğinin Himalayalar’daki buzullar ve buzul gölleri üzerindeki etkisi yeniden gündeme geldi. Bilim insanları, felaketin kesin nedeninin henüz belirlenmediğini ancak artan sıcaklıkların bölgede buzul çökmesi ve buzul gölü taşkınlarının sıklığı ile şiddetini artırdığına dikkati çekiyor.
Nepal’in Çin sınırına yakın kesiminde dağlık alandan kopan buzul parçalarının tetiklediği çığın ardından meydana gelen selde can kaybı 350’yi aşarken, kayıpları bulmak için arama kurtarma çalışmaları sürüyor.
Innsbruck Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Bölüm Başkanı Prof. Dr. Arnaud Temme, Nepal’deki felaketin kesin nedenine ilişkin belirsizliğin sürdüğünü belirtti.
Temme, “Bu felaketin nihai nedeninin buzulbilimsel mi yoksa iklimsel mi olduğundan emin değiliz ancak sıcaklık artışına paralel olarak küresel ölçekte buz erimesi ve kalıcı olarak donmuş toprakların (permafrost) çözülmesinin hızlandığını gözlemliyoruz. Nepal’de yaşanan olaylar zincirini, buzulun altında kalan bir kaya duvarının çökmesi ya da buzulun kendisinin kısmen çökmesinin tetiklemesi oldukça olası.” dedi.
Temme’nin aktardığına göre, buzul veya buz kütlesinin çökmesi nehir vadisini tıkayarak göl oluşmasına yol açabiliyor. Biriken suyun oluşturduğu basınç sonucunda tıkanıklığın çökmesi ise ani ve yıkıcı bir seli tetikleyebiliyor.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ RİSKİ ARTIRIYOR
İklim değişikliğinin buzul kaynaklı afetler üzerindeki etkisine değinen Temme, Himalayalar’da bu tür olayların daha sık ve şiddetli hale geldiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
“İklim değişikliği, Himalayalar’daki buzul çöküntülerinin ve buzul gölü taşkınlarının sıklığını ve şiddetini artırıyor. Bu durum, sıcaklıkların artmasının durduğu ve buzullarla nehirlerin buna uyum sağladığı yeni bir normalin ortaya çıkmasına kadar büyük ölçüde beklenen bir durum. Ne yazık ki bu, on yıllar sürecek.”
Dar Himalaya vadilerinde ve nehirlerin aşağı kesimlerinde yaşayan toplulukların özellikle büyük risk altında olduğunu vurgulayan Temme, “Gördüğümüz gibi, ilk çöküş ile şiddetli sel arasında geçen süre çok kısa olabilir ve izleme ağları yetersiz. Vadilerde genellikle sınırlı barınma alanı var. Bu da selin hızlı ve yüksek seviyede akmasına neden olur.” dedi.
Küresel ısınmanın sürmesi halinde benzer olayların daha sık görülebileceğini belirten Temme, gelecekte daha yıkıcı felaketlerin yaşanabileceğine dikkati çekti.
GEÇMİŞTE BİNLERCE KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ
Buzulların kopması, buz ve kaya kütlelerinin yamaçlardan hızla aşağı inmesi ve buzul göllerinin aniden boşalması geçmişte dünyanın farklı bölgelerinde büyük felaketlere neden oldu.
Peru’daki Huascaran Dağı’nda 1962’de yaklaşık 10 milyon metreküplük buz ve kaya kütlesinin koparak vadiye ilerlemesi sonucu 9 yerleşim yeri etkilendi, 4 bin ila 5 bin kişi hayatını kaybetti.
Aynı bölgede 31 Mayıs 1970’te meydana gelen 7,9 büyüklüğündeki deprem ise dağın kuzey yamacında büyük bir kaya, buz ve kar çığını tetikledi. Yungay kenti ve çevresindeki yerleşimlere ulaşan çığ, tarihin en ölümcül buz ve kaya çığı felaketlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
HİMALAYALAR’DA BENZER FELAKETLER YAŞANDI
Nepal’de 1981’de Cirenmaco buzul gölünün taşması sonucu meydana gelen ani selde 200’den fazla kişi yaşamını yitirdi. Sel, Nepal ile Çin arasındaki Dostluk Köprüsü’nü yıkarken Sunkoshi Nehri havzasındaki yerleşimler ve altyapıda da ciddi hasara yol açtı.
Everest bölgesinde 4 Ağustos 1985’te Dig Tsho buzul gölünün aniden boşalmasıyla da büyük bir sel yaşandı. Yaklaşık 5 milyon metreküp suyun 4-5 saat içinde boşalmasının ardından Bhote Kosi ve Dudh Kosi vadilerinde ilerleyen sel, köprüleri, altyapıyı ve yeni inşa edilen bir hidroelektrik santralini tahrip etti. Felakette en az 5 kişi hayatını kaybetti.
Butan’ın kuzeyindeki Luggye Tsho buzul gölünde 1994’te meydana gelen taşkında ise 21 kişi yaşamını yitirdi; evler, köprüler ve tarım arazileri zarar gördü.
Rusya’nın Kafkas Dağları’ndaki Kolka Buzulu’nun 20 Eylül 2002’de çökmesi sonucu buz, kaya ve çamurdan oluşan büyük kütle Karmadon Vadisi’ne ilerledi. Karmadon köyünün büyük bölümü yok olurken 125’ten fazla kişi hayatını kaybetti.
NEPAL’DEKİ SELDE CAN KAYBI 350’Yİ AŞTI
Nepal’in Çin sınırına yakın Rasuwa bölgesi ve çevresinde 26 Ağustos’ta meydana gelen selde 350’den fazla kişi yaşamını yitirdi. Kayıplara yönelik arama kurtarma faaliyetleri sürüyor.
ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi, bölgede sel öncesinde kaydedilen sismik hareketi ilk olarak deprem olarak açıklamış, daha sonra verilerini güncelleyerek 5,2 büyüklüğündeki hareketin kaynağının buzul çökmesi olduğunu bildirmişti.
Katmandu merkezli Uluslararası Dağlık Kalkınma Merkezi’nde görevli uzmanlar da selin, dağlık alandan kopan buzul parçalarının tetiklediği çığ sonucu meydana geldiğini belirtmişti.
