Türkiye hava savunması için ihtiyacı olan sistemleri ABD ile Avrupa'dan alamayınca 2017'de Rusya'ya yöneldi. Moskova'nın elindeki en gelişmiş S-400 sistemlerini aldı. Ancak bu hamlenin Türkiye'ye faturası ağır oldu. Önce parasını ödediği dünyanın en gelişmiş savaş uçağı F-35 programından çıkarıldı. Ardından CAATSA yaptırımları getirildi. Savunma projelerindeki işbirlikleri askıya alındı. Ankara sistemleri aktif olarak kullanmasa da F-35 programına dönmek ve yaptırımlardan kurtulmak için sistemleri elden çıkarma çabasına girişti.
BÜTÜN ÇABALAR SONUÇSUZ KALDI
Ankara'daki NATO zirvesine katılan ABD Başkanı Trump'ın yaklaşımı bu konuda Türkiye'ye yeni kapı araladı. Trump, Ankara'ya F-35 için söz verdi. Türkiye de en büyük engel olan S-400'leri elden çıkarmak için girişimde bulundu. Ancak sistemlerin bir Körfez ülkesine satışı konusunda yapılan görüşmelerin olumlu sonuçlanmadığı belirtildi. Rusya ise masadaki 'Parçalanıp ABD'de depolansın' seçeneğine karşı hamle yaptı. Sistemlerin Moskova ile sorunu olmayan
BAE'ye satışı durumunda buna onay vereceğini duyurdu.
MOSKOVA’DAN SİSTEMLERİN SATIŞINA BAE İLE ANLAŞMA ŞARTIYLA YEŞİL IŞIK: S-400 DÜĞÜMÜ
Türkiye’nin parasını ödediği halde yıllardır ABD’den alamadığı F-35 programına geri dönebilmek için 2017’de Rusya’dan aldığı S-400 hava savunma sistemlerini elden çıkarma girişimi yılan hikâyesine döndü. Washington’ın S-400 şartı sürerken, sistemleri BAE’ye satma girişimi sonuçsuz kalınca Trump da NATO zirvesinde verdiği sözü tutmadı. Moskova ise basın üzerinden sistemlerin Rusya ile sorunu olmayan BAE’ye satışı durumunda buna onay vereceğini duyurdu.
Türkiye’nin parasını ödediği ancak yıllardır teslim alamadığı F-35 programına yeniden dönebilmek için 2017’de Rusya’dan aldığı S-400’leri elden çıkarma girişimi çıkmaza girdi. Türkiye hava savunması için ihtiyacı olan sistemleri müttefikleri ABD ile Avrupa’dan alamayınca 2017’de Rusya’ya yönelerek S-400 hava savunma sistemlerini almıştı. ABD, CAATSA yaptırımlarını getirince de savunma projelerindeki iş birlikleri askıya alındı. Washington’ın S-400 şartı sürerken, sistemlerin BAE’ye devri için yürütülen girişimden sonuç alınamadı. ABD Başkanı Trump’ın NATO Zirvesi’nde verdiği F-35 mesajının ardından da süreçte ilerleme sağlanamadı. Sistemlerin nasıl elden çıkaracağı tartışılırken, Moskova’dan dikkat çekici bir değerlendirme geldi. Rusya’nın etkili gazetelerinden Kommersant, Ankara’nın S-400’leri üçüncü bir ülkeye devretmesinin sözleşme gereği Rusya’nın onayına bağlı olduğunu hatırlattı. Gazete, Türkiye’nin BAE ile anlaşması halinde Moskova’nın satışa karşı çıkmasının pek olası görünmediğini yazdı.
Veronika Vişnyakova imzasıyla yayımlanan değerlendirmede, Ankara’nın S-400 sistemlerini ya da bunların bileşenlerini Rusya’nın izni olmadan üçüncü bir ülkeye satamayacağı veya devredemeyeceği hatırlatıldı. Medya Günlüğü’nün Kommersant’tan aktardığına göre Türkiye ile Rusya arasındaki S-400 sözleşmesi, sistemlerin ya da kritik bileşenlerinin üçüncü taraflara aktarılmasını Moskova’nın onayına bağlıyor. Gazete, Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov’un 10 Temmuz’da yaptığı açıklamayı da hatırlatarak, Moskova ile Ankara arasında S-400’lerin geleceğine ilişkin temasların sürdüğünü ve konunun Kremlin tarafından “son derece hassas” olarak değerlendirildiğini aktardı.
‘BAE’YE SATIŞA MOSKOVA ENGEL OLMAYABİLİR’
Kommersant’ın en dikkat çekici değerlendirmesi ise Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ihtimaliyle ilgili oldu. “Türkiye’nin Birleşik Arap Emirlikleri ile anlaşmaya varması halinde Rusya’nın böyle bir satışa engel olması pek olası görünmüyor” ifadelerini kullanan gazete, bu değerlendirmeye gerekçe olarak da BAE’nin NATO üyesi olmaması ve Moskova ile Abu Dabi arasında özel bir gerilim bulunmaması gösterildi. Kommersant’a göre bu nedenle S-400’lerin BAE’ye yeniden satılması, Rusya açısından yüksek riskli bir adım olarak görülmeyebilir.
Haberde, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Türkiye elindeki Rus yapımı S-400 sistemlerinden çıkmadığı sürece F-35 satışına onay vermeye hazır olmadığı da yer aldı. Gazete, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın geçen hafta sonu Al Jazeera’ya yaptığı açıklamada “Sayın Trump’ın F-35 savaş uçakları konusundaki verdiği sözü yerine getirmesini bekliyoruz” dediğini de hatırlattı ve sürecin tıkanmasının temel nedenlerinden birinin ABD Dışişleri Bakanlığı’nın S-400 konusundaki katı tutumu olduğunu yazdı.
S-400’LERİN ABD’DE DEPOLANMASI SENARYOSU
Kommersant, Ankara ile Washington arasında S-400’lerin devre dışı bırakılması veya bazı bileşenlerinin ABD’de depolanması gibi seçeneklerin de konuşulduğunu belirtti. Ancak gazete bu ihtimallerin savunma sanayisi sözleşmelerinin yapısıyla doğrudan çeliştiğini savundu.
Kommersant, “Silah üreticileri teknolojilerinin açığa çıkmaması konusunda son derece hassastır. Gelişmiş silah sistemlerini yalnızca çok sıkı belirlenmiş sözleşmeler çerçevesinde teslim ederler. Türkiye’ye yapılan S-400 satışı da bu tür anlaşmalardan biridir.” değerlendirmesinde bulundu. Bu nedenle Türkiye’nin S-400’leri ABD’ye devretmesi ya da sistemin kritik parçalarını Amerikan kontrolüne bırakması, Moskova açısından çok daha sorunlu bir senaryo olarak görülüyor. Rusya’dan şimdilik resmi bir açıklama gelmese de Kommersant’ın değerlendirmesinden çıkan tabloya göre Moskova açısından en kabul edilebilir senaryolardan biri, S-400 sistemlerinin NATO dışındaki ve Rusya ile iyi ilişkilere sahip bir ülkeye devredilmesi olabilir. Bu noktada ise BAE öne çıkıyor.
KÖRFEZ ÜLKESİNE SATILACAĞI İDDİA EDİLMİŞTİ
S-400’lerin üçüncü bir ülkeye satılacağı iddiası daha önce Türkiye’de de gündeme gelmişti. Hürriyet yazarı Abdulkadir Selvi, 10 Temmuz’da yayımlanan yazısında S-400 sistemlerinin Körfez’deki bir ülkeye satıldığını ileri sürmüştü. Selvi “Edindiğim bilgilere göre S-400’ler üçüncü ülkeye satıldı. Satış bugün açıklanacak. S-400’ler Körfez’deki bir ülkeye gidiyor. Birleşik Arap Emirlikleri diyen var, Katar’ı işaret eden var.” ifadelerini kullanmıştı. Ancak söz konusu haberin ardından Türk hükümetinden bir kaynak, Türkiye’nin elindeki S-400 sistemlerini üçüncü bir ülkeye devredebileceği yönündeki iddiayı yalanlamıştı.
