Ekim 2024’te TBMM’de DEM Parti’ye el uzatan ve ardından Öcalan için ‘Gelsin, PKK’nın bittiğini ilan etsin, umut hakkından yararlansın’ diyen Bahçeli, geçen süre boyunca çağrılarını sürdürdü. Meclis’teki Süreç Komisyonu üyelerinin İmralı’da ‘Önderlik’ dediği PKK Lideri Öcalan’la görüşmesine de öncülük eden MHP lideri son olarak yine Meclis çatısı altında ‘Öcalan umuda, Ahmet’ler makama, Demirtaş yuvasına dönünceye kadar kararımız nettir’ çıkışında bulundu. Bu ifadeler ‘Öcalan’a umut hakkı’ tartışmasını tekrar alevlendirdi.
MECLİS RAPORUNDA ‘UMUT HAKKI’ YOK
eçmen tabanının hassasiyetini gözeten AK Parti’nin ise umut hakkı konusuna mesafeli olduğu iddiası dile getirildi. Yaklaşım sürece ilişkin yasal düzenlemelerin çerçevesini belirleyecek Meclis Komisyonu raporuna da yansıdı. 40 sayfadan oluşan taslak raporda ‘umut hakkı’ yer almadı. AİHM kararlarına atıf yapıldı. DEM Parti Eş Başkanı Bakırhan ‘Hem barış olsun hem Öcalan aynı koşullarda kalsın demek sürece denk düşmez. Dönüp baktığımızda henüz tek bir adım atılmış değil. Sayın Bahçeli’nin sözleri artık icraata dönmeli’ dedi.
UMUT HAKKI KÖRDÜĞÜMÜ
Yeni çözüm sürecinin mimarı MHP lideri Bahçeli’nin başından beri üzerinde ısrarla durduğu Öcalan’a umut hakkı, Meclis Komisyonu’nda karşılık bulmadı. Bakırhan “Hem barış olsun hem Öcalan aynı koşullarda kalsın demek sürece denk düşmez” sözleriyle bu duruma tepki gösterdi.
İkinci çözüm süreci ya da Cumhur İttifakı”nın “Terörsüz Türkiye” adını verdiği hamle, 1 Ekim 2024’teki yasama yılının açılışında MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin DEM Parti Eş Genel Başkanı Tuncer Bakırhan ve milletvekilleriyle tokalaşmasıyla başladı. 22 Ekim’de Bahçeli “Teröristbaşı buyursun, terörün bittiğini, örgütünün tasfiye edileceğini tek taraflı ilan etsin. Tecridi kaldırılırsa gelsin TBMM’de DEM Parti Grup Toplantısı’nda konuşsun. Bu dirayet ve kararlılığı gösterirse umut hakkının kullanımıyla ilgili yasal düzenlemenin yapılmasının yolu açılsın” çağrısında bulundu. Ardından süreç aşama aşama ilerleyerek bugünlere geldi. Ancak PKK lideri Abdullah Öcalan’a “umut hakkı” tartışması hep gündemde kaldı. Bu konudaki ısrarını sürdüren Bahçeli, en son “Öcalan umuda, Ahmetler makama, Demirtaş yuvasına dönünceye kadar kararımız nettir” çıkışıyla topu bir kez daha iktidara attı.
HAFTAYA SON ŞEKLİ VERİLECEK
Şimdi gözler, TBMM’de oluşturulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nun ortak raporunda. TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, geçen hafta Meclis’te grubu bulunan siyasi partilerin komisyondaki temsilcilerine, hazırlanan taslak raporu “kişiye özel” iletti. Pazartesi günü de grubu bulunmayan ancak komisyona üye diğer parti temsilcilerini görüşme yapmak üzere ayrı ayrı davet etti. Görüşmelerin ardından önümüzdeki hafta içinde komisyonun tüm üyeleri, ortak raporu müzakere edecek. Daha sonra son şekli verilecek raporun Genel Kurul’a sunulması planlanıyor. MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız “Komisyonda umut hakkı konusunda uzlaşma oldu mu?” sorusuna “Sorun yok, uzlaşma sağlandı. Raporda hem AİHM hem Anayasa Mahkemesi kararlarına uyulması tavsiye edilecek. Bu nedenle umut hakkı da metinde bulunacak” cevabını vermişti. Fakat edinilen bilgiler, umut hakkına yer verilmediği yönünde.
7 BAŞLIK 40 SAYFA
Ortak taslak raporun yedi başlıktan ve yaklaşık 40 sayfadan oluştuğu, ilk dört başlıkta “Terörsüz Türkiye, Terörsüz Bölge” hedeflerinin, Kürt sorunuyla ilgili tarihsel arka planının anlatıldığı öğrenildi. Komisyonun uzlaştığı ortak çerçeve, silah bırakmayı teşvik edecek, eve dönüşleri destekleyecek yasal düzenlemeler ile demokratikleşmeyle alakalı önerilerin yer aldığı belirtildi. Terör örgütünün silahların tamamen bıraktığının tespit edilmesiyle yasal düzenlemelerin eş zamanlı başlayacağı; bu konuda herhangi bir süre öngörülmediği kaydedildi. “Umut hakkı” ifadesi geçmezken infazla ilgili evrensel hukuk kurallarının ve uygulamalarının vurgulandığı bildirildi. Diğer öneriler şöyle: “PKK’ya özgü yasal düzenlemeler toplumda ‘cezasızlık ve af algısı oluşturmayacak’ şekilde hazırlanmalı. Komisyonda dinlenen kurumlar ve temsilciler ile görev yapanlar yasal güvence altına alınmalı. Siyasi Partiler Kanunu ve Seçim Kanunu başta olmak üzere çeşitli alanlarda revizyon ihtiyacı giderilmeli. Kayyum uygulamalarına ilişkin yasal boşluklar çözülmeli.”
KAPSAYICI OLMALI
Umut hakkı tartışmasına değinen DEM Parti Eşbaşkanı Tuncer Bakırhan ise “Hem barış olsun hem Öcalan aynı koşullarda kalsın demek, sürece denk düşmez” dedi. BBC Türkçe’ye konuşan Bakırhan, şunları söyledi: “Sayın Bahçeli’nin bir yılda söylediği şeyleri toparlarsak bir manifesto çıkarabiliriz. Ama dönüp baktığımızda henüz tek bir adım atılmış değil. Umarım artık somut adımlar hayata geçer ve tüm Türkiye rahatlar. Komisyonun ortak raporu, tüm kesimleri kapsayıcı nitelikte olmalı, yeni tartışmalara yol açmamalı. Umut hakkı, sürecin doğal sonucudur. Sadece sayın Öcalan’ın şahsına çıkarılacak bir yasa olarak bakılmamalı. Toplumsal barış umudunu destekleyecek bir düzenleme şeklinde görülmelidir. Ne olacak yani, meseleyi çözeceğiz ama sayın Öcalan aynı koşullarda mı kalacak? Toplumun önemli bir kesimi bunu kabul etmez. Bu yaklaşım, çözüme de hizmet etmez.”
YASAL DÜZENLEME ŞART
Umut hakkı, hukukta ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılmış bir mahkumun, belirli bir süreden sonra salıverilme ihtimalinin değerlendirilmesi anlamına geliyor. Mevcut kanunlara göre Öcalan’ın durumundaki mahkumların ölünceye kadar hapiste kalması gerekiyor. Yani umut hakkı hayata geçecekse yasal düzenleme şart. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2014 yılında Öcalan lehine ‘hak ihlali’ kararı vermişti. Hükümet, bu talebi yerine getirmedi. Öcalan, “umut hakkı” yerine “umut ilkesi” kavramını kullanıyor.
