İkinci el kitap piyasasında son dönemde dikkat çekici bir değişim yaşanıyor. Bağımsız kitapçılar, tek seferde yüzlerce hatta binlerce kitabın satın alındığı olağandışı siparişlerle karşılaşıyor.
İngiltere'nin Northumberland bölgesindeki Barter Books'un sahibi Stuart Manley, normal şartlarda haftada yaklaşık 2-3 bin kitap sattıklarını belirtiyor. Ancak kısa süre önce Kanada merkezli bir şirketten gelen tek bir sipariş, dükkanın normalde bir haftada satabileceği kitap miktarına ulaştı.
Manley, 30 yıllık ikinci el kitapçılık deneyiminde bu ölçekte bir talebe daha önce rastlamadığını söylüyor.
KİTAPLARIN SON DURAĞI BİLİNMİYOR
Benzer siparişlerin farklı ülkelerdeki ikinci el kitapçılarda da görülmesi, sektörün dikkatini çekmiş durumda.
Ancak asıl soru, satın alınan kitapların nereye götürüldüğü ve ne amaçla kullanıldığı.
Ortaya atılan ihtimallerden biri, bu kitapların yapay zeka modellerinin eğitiminde kullanılmak üzere toplanması. Özellikle son yıllarda büyük dil modellerine yönelik veri ihtiyacının hızla artması, ikinci el kitap piyasasındaki bu hareketliliğin nedenlerinden biri olabileceği düşüncesini güçlendiriyor.
BİR MAHKEME KARARI TARTIŞMAYI BÜYÜTTÜ
Şüphelerin arkasında ABD'deki önemli bir telif hakkı davası da bulunuyor.
2025'te bir federal yargıç, yapay zeka şirketi Anthropic'in kitapları yapay zeka sistemlerini eğitmek amacıyla kullanmasını, belirli koşullar altında telif hakkı yasası kapsamında ihlal olarak değerlendirmedi.
Karar, üç yazarın Anthropic'e açtığı dava sonrasında geldi. Yargıç William Alsup, şirketin kitapları kullanımını “dönüştürücü” olarak değerlendirdi.
Bu kararın ardından yapay zeka şirketlerinin kitaplara yönelik ilgisinin daha fazla tartışılmaya başlaması, ikinci el kitapçılardaki sıra dışı alımların da mercek altına alınmasına yol açtı.
“PROJECT PANAMA” İDDİASI
Tartışmanın merkezindeki isimlerden biri Anthropic.
Mahkeme belgelerinde, şirketin yapay zeka eğitimi amacıyla eski kitapları topladığı öne sürülen çalışmanın “Project Panama” adıyla anıldığı iddia edildi.
Ancak şirket, Claude'un yalnızca fiziksel kitaplardan elde edilen verilerle eğitildiği izlenimine karşı çıkıyor. Anthropic sözcüsü, sistemin kamuya açık internet verileri, ticari olarak satın alınan veri setleri ve şirketin kendi ürettiği verilerin bir kombinasyonuyla eğitildiğini belirtiyor.
Şirket ayrıca veri toplama programlarında nadir veya antika kitapların satın alınarak imha edilmediğini savunuyor.
KİTAPÇILAR SATIŞTAN MEMNUN AMA ENDİŞELİ
Alışılmadık siparişler kitapçılar açısından ilk bakışta olumlu görünüyor. Yıllardır raflarda bekleyen kitapların toplu biçimde satılması işletmeler için önemli bir gelir anlamına geliyor.
Ancak kitapların yalnızca yapay zeka eğitimi için satın alınıp daha sonra imha edildiği ihtimali sektörde rahatsızlık yaratıyor.
Gazete Oksijen'de yer alan habere göre, kuzey Londra'daki Walden Books'un sahibi David Tobin de benzer büyüklükte satışlarla karşılaştığını belirterek, yıllardır satılmayan kitapların yeniden alıcı bulmasının sevindirici olduğunu ancak sonlarının imha edilmesi halinde bunun üzücü olacağını ifade ediyor.
RASTGELE GÖRÜNEN SEÇİMLER DİKKAT ÇEKİYOR
Uzmanların dikkat çektiği bir başka ayrıntı ise satın alınan kitapların belirli bir konuya odaklanmaması.
Farklı dönemlere ve çok çeşitli alanlara ait kitapların aynı anda toplanması, bunların belirli bir okur grubunun ihtiyaçlarından ziyade geniş kapsamlı bir veri kaynağı oluşturmak amacıyla satın alındığı ihtimalini gündeme getiriyor.
Şimdilik ikinci el kitap piyasasındaki bu olağandışı hareketliliğin ne kadarının yapay zeka şirketleriyle bağlantılı olduğu kesin olarak bilinmiyor. Ancak kitapların artık yalnızca okunmak için değil, yapay zeka çağında değerli bir veri kaynağı olarak da görülmeye başlaması, sektörün karşı karşıya olduğu yeni tartışmalardan biri haline geliyor.
