Kış aylarında rekor fiyatlara ulaşarak cep yakan domates, yaz mevsiminin gelmesiyle birlikte tezgahlarda adeta çakıldı. Türkiye'nin en bereketli tarım bölgelerinden Hatay'da, havaların ısınması ve hasat döneminin hızlanmasıyla birlikte domatesin kilogram fiyatı 15 TL’ye kadar düştü. Peki, mutfakları rahatlatan ama üreticiyi düşündüren bu sert düşüşün arkasında yatan gerçek sebepler neler?
SEBZE FİYATLARI NEDEN ÇAKILDI?
Kışın 70 TL seviyelerine kadar çıkarak lüks haline gelen domates, son iki aydır istikrarlı bir düşüş trendinde. Üretim bölgesindeki ürün bolluğu ve çevre illerden gelen mahsuller, haldeki arz-talep dengesini tüketici lehine değiştirdi.
Otorite isimlerden Antakya Sebze ve Meyve Hali Komisyoncular Dernek Başkanı Semih Balon, bu durumu hava koşullarının düzelmesi ve üretimin çoğalmasıyla açıklıyor. Ayrıca, kendi bölgelerindeki hasadın başlamasıyla yabancı tüccarların Hatay'dan çekilmesi, elde kalan stokların hızla tüketilmesini zorunlu kıldı. Esnaf, elindeki malı gün içinde bitirebilmek için sürekli fiyat kırmak zorunda kalıyor.
İHRACAT SORUNU ÜRETİCİYİ VURDU
Tüketici ucuz sebzenin sevincini yaşarken, madalyonun diğer yüzünde üreticinin yaşadığı kalite ve pazar sıkıntısı yatıyor. Aşırı sıcaklar ve dengesiz yağışlar ürün kalitesini ciddi anlamda olumsuz etkiledi.
Hal esnaflarından Sahmi Pahalı, iklimin acı faturasını şu sözlerle özetliyor: "Geçen sene hastalanmayan ürünler bu sene aşırı sıcaklardan dolayı adeta pişti." Kooperatifleşmenin olmaması ve kalitesi düşen ürünün başka şehirlere veya ihracata gönderilememesi, domatesin iç pazarda yığılmasına ve fiyatının mecburen 15 TL bandına inmesine yol açtı.
DOMATES FİYATLARINI DÜŞÜREN ETKEN
Piyasadaki bu ani dalgalanmanın arkasında yatan temel dinamikleri şu şekilde özetlemek mümkün:
Hava Koşulları ve Artan Üretim: İklimin düzelmesiyle tarladaki mahsulün aynı anda hasat edilerek hale inmesi.
Düşük Talep ve Tüccar Çıkışı: Çevre illerin ve dışarıdan gelen tüccarların artık kendi yerel ürünlerine yönelmesi.
İklim Kaynaklı Kalite Kaybı: Aşırı sıcaklar ve yağmurun domatesin kalitesini düşürerek dayanıklılığını azaltması.
İhracat ve Sevkiyat Engeli: Düşük kalite sebebiyle ürünlerin yurtdışına veya diğer büyük şehirlere gönderilememesi.
Stok Erime Baskısı: Hal esnafının, elinde kalan ve kalitesi düşen ürünü çürümeden satabilmek için öğle saatlerinden itibaren fiyat indirmesi.
