Aile hekimliğinde uzaktan sağlık hizmeti uygulamasının 1 Kasım’da devreye alınması planlanırken, sistemin nasıl işleyeceğine ilişkin tartışmalar sürüyor.
Aile Hekimliği Çalışanları Sendikası (AHESEN) Yönetim Kurulu Üyesi ve Hukuk ve Mevzuat Sekreteri İlkay Eren, konuya ilişkin açıklamasında, uygulamanın gerekli teknik ve hukuki düzenlemeler tamamlanmadan hayata geçirilmesinin hem sağlık çalışanları hem de vatandaşlar açısından sorunlara yol açabileceği uyarısında bulundu.
Uzaktan sağlık hizmetlerinin özellikle yaşlı, yatağa bağımlı, hareket kısıtlılığı bulunan ve kronik hastalığı olan kişilerin sağlık hizmetlerine erişimini kolaylaştırabileceğini belirten Eren, bunun için öncelikle doğru hasta grubunu belirleyen bir sistem kurulması gerektiğini vurguladı.
AKILLI TRİYAJ SİSTEMİ ÖNERİSİ
Uzaktan sağlık hizmetinin doğru planlandığında önemli bir kolaylık sağlayabileceğini belirten Eren, sistemde akıllı bir triyaj mekanizmasının bulunmamasının önemli bir eksiklik olduğuna dikkat çekti. Dijital okuryazarlığı yüksek ve sisteme daha hızlı erişebilen kişilerin randevuları öncelikle alması halinde, sağlık hizmetine erişimde daha fazla desteğe ihtiyaç duyan yaşlı ve engelli vatandaşların geri planda kalabileceğine dikkati çeken Eren, uzaktan muayenenin öncelikle gerçek ihtiyaç sahiplerine yönelik tasarlanmasının hayati önemde olduğunu belirtti.
Eren, sistemin Evde Sağlık Hizmetleri birimlerine kayıtlı, yatağa bağımlı, yaşlı ve kronik hastalığı bulunan kişilerin ihtiyaçlarını dikkate alan bir algoritmayla çalışmasını önerdi. Eren, böylece uzaktan muayenenin, yüz yüze sağlık hizmetlerinin yerine geçen genel bir uygulama değil, ihtiyaç duyulan durumlarda erişimi kolaylaştıran tamamlayıcı bir hizmet olarak kullanılabileceğini ifade etti.
HEKİMLER İÇİN HUKUKİ GÜVENCE TALEBİ
Dr. İlkay Eren, görüntülü görüşmenin her hastalığın tanı ve tedavi süreci için yeterli olmayacağını belirterek, fiziksel muayene gerektiren durumların açık biçimde tanımlanması gerektiğini söyledi. Uzaktan değerlendirme sırasında yüz yüze muayenenin gerekli olduğuna karar veren hekimlerin hastayı sağlık kuruluşuna yönlendirme ve görüşmeyi sonlandırma yetkisinin mevzuatla güvence altına alınmasını istediklerini bildiren Eren, uzaktan görüşme sırasında gözden kaçabilecek akut sağlık sorunları ile muayene yapılmadan düzenlenen reçete ve raporların doğurabileceği sonuçlara da işaret etti.
Eren, bu süreçlerde sağlık çalışanlarının hukuki sorumluluklarının açıkça belirlenmesi ve mesleki kararlarını hasta güvenliği doğrultusunda verebilmelerini sağlayacak rehberlerin hazırlanması gerektiğini vurguladı.
KİŞİSEL VERİLER VE HASTA-HEKİM MAHREMİYETİ UYARISI
Uzaktan sağlık hizmetlerinde kişisel verilerin korunması ve kimlik doğrulama süreçlerinin de açıklığa kavuşturulması gerektiğini belirten Eren, görüntülü görüşmelerin izinsiz kaydedilmesi, kişisel sağlık bilgilerinin paylaşılması ve hasta-hekim mahremiyetinin ihlal edilmesi gibi risklere karşı etkili güvenceler oluşturulmasını istedi.
Eren, Sağlık Bakanlığı'nın uzaktan sağlık hizmeti uygulaması ile Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ve denetim süreçleri arasındaki uyuma da değindi. Uzaktan değerlendirme sonucunda düzenlenen reçete ve raporların hangi koşullarda geçerli olacağının açık biçimde belirlenmesi gerektiğini ifade eden Eren, özellikle ilaçlara erişim, iş göremezlik raporları ve geri ödeme uygulamalarına ilişkin kuralların netleştirilmesini istediklerini bildirdi. Eren, bakanlık ile SGK’nın ortak düzenleme yapmaması halinde sağlık çalışanlarının mali kesintiler ve hukuki uyuşmazlıklarla karşılaşabileceğine dikkati çekti.
ZORUNLU RANDEVU KOTASINA İTİRAZ
Günlük en az üç uzaktan muayene randevusu açılmasının planlanmasına da karşı çıktıklarını belirten Eren, sağlık hizmetinin niteliğinin yalnızca sayısal hedeflerle değerlendirilemeyeceğini, ASM’lerde aynı anda yüz yüze başvuruların, aşı uygulamalarının, gebe ve bebek izlemlerinin ve kronik hastalık takiplerinin sürdürüldüğünü vurguladı. Eren, uzaktan randevuların mevcut işleyişe eklenmesinin sağlık çalışanlarının iş yükünü artırabileceğini belirterek, bu durumun hem hizmet sunumunda aksamalara hem de hasta ve sağlık çalışanları arasında gerilime neden olabileceğine dikkati çekti.
Eren, uzaktan sağlık hizmetinin günlük zorunlu kotalar yerine ASM’nin hasta yoğunluğu, sağlık çalışanlarının mesleki değerlendirmesi ve hastaların ihtiyaçları doğrultusunda esnek biçimde yürütülmesini öneren eren, çalışan vatandaşların sağlık hizmetine erişim sorunlarının yalnızca uzaktan muayene kontenjanlarıyla çözülemeyeceğini, çalışma hayatında yasal sağlık izinlerinin kullanılabilmesini sağlayacak düzenlemelerin yapılması gerektiğini ifade etti.
AHESEN’DEN 5 MADDELİK TALEP
İlkay Eren, uzaktan sağlık hizmetinin hem vatandaşların hem de sağlık çalışanlarının haklarını koruyacak biçimde uygulanabilmesi için şu adımların atılmasını istedi:
"Akıllı triyaj sistemi kurulmalı: Uzaktan muayene randevularında yaşlı, yatağa bağımlı, engelli ve kronik hastalığı bulunan kişilerin ihtiyaçları önceliklendirilmeli. Tıbbi ve hukuki rehber hazırlanmalı: Fiziksel muayenenin gerekli olduğu durumlar belirlenmeli; hastayı yüz yüze değerlendirmeye yönlendiren sağlık çalışanlarının yetki ve sorumlulukları açıklığa kavuşturulmalı. Sağlık Bakanlığı ve SGK mevzuatı uyumlaştırılmalı: Reçete, rapor, ilaç erişimi ve geri ödeme süreçlerine ilişkin kurallar netleştirilmeli. Kişisel veriler için güvence sağlanmalı: Kimlik doğrulama, görüşme güvenliği ve hasta-hekim mahremiyeti etkili biçimde korunmalı. Zorunlu randevu kotası yeniden değerlendirilmeli: Uzaktan muayene, günlük sayısal hedefler yerine tıbbi gereklilikler ve ASM’lerin çalışma koşulları doğrultusunda planlanmalı."
“ALTYAPI, MEVZUAT VE İŞLEYİŞ SORUNLARI GİDERİLMELİ”
Dr. İlkay Eren, uzaktan sağlık hizmetlerinin doğru planlandığında birinci basamak sağlık hizmetlerine katkı sağlayabileceğini ancak altyapı, mevzuat ve işleyiş sorunları giderilmeden uygulanmasının yeni sorunlar yaratabileceğini savundu. Eren, sağlık çalışanlarının sahadaki deneyimlerinin dikkate alındığı, hasta güvenliğini önceleyen ve sürdürülebilir bir model oluşturulması çağrısında bulundu.
“YENİ UYGULAMALAR SİSTEMİN İŞLEYİŞİNİ DAHA DA ZORLAŞTIRABİLİR”
AHESEN Genel Başkanı Ahmet Kandemir ise aile hekimliği sisteminde mevcut sorunlar giderilmeden yeni uygulamaların devreye alınmasının, birinci basamak sağlık hizmetlerinin işleyişini daha da zorlaştırabileceği uyarısında bulundu.
Kandemir, “Aile hekimliği sisteminde düzeltilmesi gereken pek çok hatalı uygulama varken, yanlışların üzerine yenilerini eklemek sorunları çözmek bir yana, sistemin çöküşünü hızlandırır. Yeni uygulamalar hayata geçirilirken sahadaki gerçekler, sağlık çalışanlarının mevcut iş yükü ve en önemlisi hasta güvenliği göz ardı edilmemeli. Aile hekimliğini güçlendirmek için yeni yükümlülükler getirmek yerine, öncelikle mevcut aksaklıkları gideren, uygulanabilir ve sürdürülebilir çözümler üretilmeli” değerlendirmesinde bulundu.
