Havaların ısınmasıyla birlikte açık alanlarda geçirilen zaman artarken, kene vakaları da yeniden gündeme gelmeye başladı. Türkiye’de özellikle bahar ve yaz aylarında görülen Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, kene tutunması sonrası gelişebilen en tehlikeli hastalıklardan biri olarak biliniyor.
Sağlık Bakanlığı’na göre Kırım Kongo Kanamalı Ateşi vakaları, kenelerin aktifleştiği dönemden itibaren Türkiye’de özellikle bahar ve yaz aylarında görülüyor. Hastalık Türkiye’de çoğunlukla İç Anadolu’nun kuzeyi, Orta Karadeniz ve Doğu Anadolu’nun kuzeyinde yoğunlaşıyor.
Washington Post’ta yayımlanan makalede uzmanlar, kene ısırığında panik yapılmaması ancak zaman kaybetmeden doğru müdahale edilmesi gerektiğini vurguladı. Uzmanlara göre kene ne kadar uzun süre vücuda tutunursa, hastalık yapıcı mikroorganizmaların bulaşma ihtimali de o kadar artıyor.
KENE GÖRÜLDÜĞÜNDE İLK YAPILACAK ŞEY: TUTUNMUŞ MU, HAREKET Mİ EDİYOR?
Uzmanlara göre kene fark edildiğinde önce iyi bakmak gerekiyor. Kene vücut üzerinde yürüyor ve henüz deriye tutunmamışsa, hastalık bulaştırmış olma ihtimali düşüktür. Ancak kene deriye tutunmuşsa durum farklıdır.
Washington Post’a konuşan uzmanlar, kenenin şişkin olup olmadığına da dikkat edilmesi gerektiğini belirtiyor. Yeni tutunmuş bir kene çok küçük olabilirken, kan emdikçe şişerek daha belirgin hale gelebiliyor.
Bu nedenle özellikle piknik, bağ-bahçe, tarla, ormanlık alan, hayvancılık yapılan bölgeler veya otluk alanlardan dönen kişilerin vücutlarını dikkatle kontrol etmesi gerekiyor.
KENEYİ ÇIKARMAK İÇİN EN DOĞRU YÖNTEM NE?
Uzmanlara göre deriye tutunmuş kene fark edildiğinde beklemeden çıkarılmalı. Ancak bu işlem yanlış yöntemlerle yapılmamalı.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri de kenenin ince uçlu bir cımbızla, deriye en yakın noktadan tutulup düz ve sabit bir hareketle yukarı doğru çekilmesini öneriyor. Kene çıkarıldıktan sonra ısırık bölgesinin ve ellerin sabunlu su ya da alkol bazlı bir temizleyiciyle temizlenmesi gerekiyor.
Washington Post’ta görüş veren uzmanlar da aynı yönteme dikkat çekiyor: Kenenin gövdesi sıkılmamalı, ezilmemeli, sağa sola çevrilerek koparılmaya çalışılmamalı. Çünkü yanlış müdahale, kenenin ağız parçalarının deride kalmasına veya enfekte sıvıların vücuda geçmesine yol açabilir.
VAZELİN, KOLONYA, SİGARA, ATEŞ VE YAĞ KULLANILMAMALI
Türkiye’de kene çıkarılırken en sık yapılan hatalardan biri, kenenin üzerine kolonya, alkol, gaz yağı, vazelin, krem ya da benzeri maddeler dökmek. Bazı kişiler kenenin kendiliğinden çıkması için sigara ya da ateşle yakmaya da çalışıyor.
Uzmanlara göre bu yöntemler tehlikeli. CDC, kene çıkarılırken vazelin, ısı, oje veya benzeri maddelerin kullanılmaması gerektiğini, bu uygulamaların keneyi tahriş ederek enfekte sıvıların deriye geçme riskini artırabileceğini bildiriyor.
Bu nedenle kene çıkarılamıyorsa veya kişi nasıl müdahale edeceğinden emin değilse en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalı.
KENE ÇIKARILDIKTAN SONRA NE YAPILMALI?
Kene çıkarıldıktan sonra ısırık bölgesi temizlenmeli ve birkaç hafta boyunca dikkatle izlenmeli. Uzmanlar, kenenin fotoğrafının çekilmesini veya güvenli bir kap içinde saklanmasını öneriyor. Böylece sağlık personeli gerekirse kenenin türü ve olası hastalık riski hakkında daha doğru değerlendirme yapabilir.
Ancak kenenin çıplak elle ezilmemesi gerekiyor. CDC, çıkarılan kenenin kapalı bir kaba konulmasını, bantla sarılmasını ya da tuvalete atılarak uzaklaştırılmasını öneriyor.
HANGİ BELİRTİLERDE DOKTORA GİDİLMELİ?
Kene tutunmasından sonra ateş, halsizlik, baş ağrısı, kas ve eklem ağrıları, bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal, döküntü veya kanama gibi belirtiler ciddiye alınmalı. Sağlık Bakanlığı’nın bilgilendirmelerinde KKKA’nın ateş, baş ağrısı, yoğun halsizlik, kol ve bacaklarda şiddetli ağrı, bazen kusma, karın ağrısı ve ishal gibi belirtilerle görülebileceği belirtiliyor.
Washington Post’un makalesinde de kene kaynaklı bazı hastalıklarda döküntü, ateş, baş ağrısı, kas ağrısı ve eklem ağrısı gibi grip benzeri belirtilerin ortaya çıkabileceği vurgulanıyor. Bazı belirtilerin haftalar sonra görülebileceği de hatırlatılıyor.
Türkiye açısından özellikle kırsal bölgelerde yaşayanlar, hayvancılıkla uğraşanlar, tarla ve bahçede çalışanlar, piknik ve doğa yürüyüşü yapanlar, kene tutunması sonrası belirtileri hafife almamalı.
KENE RİSKİ EN ÇOK KİMLERİ ETKİLİYOR?
Keneler yalnızca kırsalda yaşayanları değil, açık alanda zaman geçiren herkesi etkileyebilir. Ancak tarım ve hayvancılıkla uğraşanlar, mezbaha çalışanları, veterinerler, sağlık çalışanları, kampçılar, piknikçiler ve doğa yürüyüşü yapanlar daha yüksek risk grubunda yer alıyor.
Sağlık Bakanlığı, riskli alanlara gidilirken vücudu örten giysiler giyilmesini, açık renkli kıyafetlerin tercih edilmesini ve açık alandan dönüldüğünde vücudun kene yönünden kontrol edilmesini öneriyor.
ÇOCUKLARDA KENE KONTROLÜ DAHA DİKKATLİ YAPILMALI
Uzmanlara göre çocuklarda kene kontrolü daha özenli yapılmalı. Çünkü çocuklar otluk alanlarda daha fazla temas halinde olabilir ve küçük keneler saçlı deri, kulak arkası, koltuk altı, kasık bölgesi veya diz arkası gibi fark edilmesi zor bölgelere tutunabilir.
Açık alandan döndükten sonra özellikle saç dipleri, kulak arkası, boyun, koltuk altı, göbek çevresi, kasık bölgesi, diz arkası ve ayak bilekleri kontrol edilmeli.
KENE ISIRIĞINDA DOĞRU BİLİNEN YANLIŞLAR
Kene tutunması sonrası yapılan yanlış müdahaleler riskleri artırabiliyor. Uzmanların uyarıları şöyle özetlenebilir:
Keneyi elle koparmayın.
Üzerine kolonya, alkol, vazelin, yağ veya kimyasal dökmeyin.
Sigara, kibrit veya ateşle yakmaya çalışmayın.
Keneyi ezmeyin.
Çıkardıktan sonra bölgeyi temizleyin.
Ateş, halsizlik, ağrı, döküntü veya kanama olursa vakit kaybetmeden doktora başvurun.
UZMANLARIN ORTAK UYARISI: ERKEN VE DOĞRU MÜDAHALE HAYAT KURTARIR
Kene ısırığı çoğu zaman panik yaratıyor. Ancak uzmanlara göre asıl risk, yanlış müdahale ve belirtileri görmezden gelmek. Keneyi hızlı, doğru ve güvenli şekilde çıkarmak; ardından belirtileri takip etmek büyük önem taşıyor.
Türkiye’de yaz aylarında artan kene vakaları nedeniyle vatandaşların özellikle kırsal ve yeşil alanlardan döndükten sonra vücut kontrolü yapması, çocukları dikkatle incelemesi ve riskli belirtilerde sağlık kuruluşlarına başvurması gerekiyor.
