İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) ve Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM) iş birliğiyle hazırlanan "İstanbul'un İlçe Bazlı Sel Risk Haritalandırması" çalışması, megakentin iklim değişikliği ve yoğun yapılaşma kıskacındaki sel tablosunu ortaya koydu. Türkiye’de ilk kez yapay zeka tabanlı bir karar destek algoritmasının kullanıldığı araştırmaya göre; Fatih, Gaziosmanpaşa, Bağcılar, Güngören ve Beyoğlu sel tehlikesinin en yüksek olduğu ilçeler olarak belirlendi.
YAPAY ZEKA İLE %95 DOĞRULUK PAYI
Proje yürütücüsü İTÜ Afet Yönetimi Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ömer Ekmekcioğlu liderliğindeki ekip, çalışmada özgün bir yöntem izledi. Geçmişte yaşanan sel olayları ile çevresel faktörler arasındaki ilişkileri öğrenen yapay zeka algoritması; topografya, eğim, drenaj ağı, hidrolojik ve meteorolojik özellikler gibi 15 farklı göstergeyi analiz etti. Bu yöntemle, gelecekte sel oluşma potansiyeli bulunan alanlar %90 ila %95 doğruluk payıyla tahmin edildi.
AVRUPA YAKASI DAHA FAZLA RİSK ALTINDA
Çalışma, İstanbul’un sel riskinin mekansal dağılımını "tehlike, maruziyet ve kırılganlık" unsurlarıyla birlikte değerlendirdi. Nüfus yoğunluğu ve yapılaşmanın en önemli risk faktörleri olduğu belirtilen araştırmada öne çıkan bulgular şöyle sıralandı:
EN YÜKSEK RİSKLİ İLÇELER: Fatih, Gaziosmanpaşa, Bağcılar, Güngören ve Beyoğlu.
ANADOLU YAKASI ANALİZİ: Üsküdar, Ümraniye, Ataşehir ve Kadıköy kendi yakasında yüksek riskli grupta yer alsa da Avrupa Yakası’ndaki ilçelere kıyasla risk seviyeleri daha düşük kaldı.
EN DÜŞÜK RİSKLİ BÖLGELER: Adalar, Şile, Silivri, Sarıyer ve Çekmeköy sel riskinin en az olduğu alanlar olarak kaydedildi.
"YÜZDE 10'LUK ALAN KRİTİK NÜFUSU BARINDIRIYOR"
Doç. Dr. Ekmekcioğlu, İstanbul’un yüzey alanının yaklaşık %10’unun "yüksek tehlike" kategorisinde olduğunu ifade etti. Bu oranın düşük görünmesine rağmen, söz konusu %10’luk dilimin şehrin en yoğun nüfusunu barındırdığına dikkat çeken Ekmekcioğlu, doğal alanların azalması ve betonlaşmanın yağmur suyunu hızla akışa geçirerek su baskınlarına zemin hazırladığını vurguladı.
SEL İLE MÜCADELE İÇİN "DOĞA TEMELLİ" ÇÖZÜMLER
İklim değişikliğiyle artan şiddetli yağışlara karşı dirençli bir kent yapısı için önerilerde bulunan uzmanlar, geleneksel yöntemlerin ötesinde doğadan esinlenen çözümlerin hayata geçirilmesi gerektiğini belirtti. Raporda öne çıkan çözüm önerileri şunlar oldu:
YAĞMUR SUYU HASADI: Çatılarda suyun biriktirilerek hem geri kazanılması hem de akışın geciktirilmesi.
YAĞMUR BAHÇELERİ: Şehir içinde suyun toprakla buluşabileceği yeşil alanların artırılması.
GEÇİRİMLİ ZEMİNLER: Betonlaşma yerine suyun yer altına sızmasına izin veren yüzeylerin kullanılması.
