İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü tarafından yürütülen analizler, iklim değişikliğinin İstanbul’un kıyı ve liman altyapısı üzerindeki uzun vadeli etkilerine dikkat çekti. Uluslararası projeksiyonlara dayalı çalışmalara göre, 2300 yılına gelindiğinde deniz seviyesinin 15 metreye kadar yükselmesi halinde İstanbul’daki limanların büyük bölümü ile kıyı sistemleri ciddi risk altına girecek, 10 binden fazla yapı etkilenebilecek.
İSTANBUL KIRILGAN LİMAN ŞEHİRLERİ ARASINDA
Enstitü bünyesinde, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli başta olmak üzere küresel iklim senaryolarına dayalı Coğrafi Bilgi Sistemleri destekli analizlerde, İstanbul’un hem Karadeniz hem de Marmara Denizi’ne kıyısı olması nedeniyle kırılgan bir liman kenti olduğu vurgulandı. Kente yönelik 2050, 2100 ve 2300 projeksiyonları, liman altyapısından ulaşım ağlarına kadar geniş bir etki alanına işaret ediyor.
2050 VE 2100 SENARYOLARINDA GENİŞ ETKİ ALANI
2050 senaryosunda deniz seviyesinin yaklaşık 1,5 metre yükselmesiyle limanların yaklaşık yüzde 70’inin risk altına gireceği öngörülüyor. 2100 yılı için yapılan değerlendirmelerde ise su seviyesinin 5 metreye ulaşması halinde limanların tamamının etkilenmesi, demiryolu hatlarının yüzde 60’tan, karayollarının ise yüzde 40’tan fazlasının zarar görmesi bekleniyor. En kötü senaryoyu temsil eden 2300 projeksiyonunda ise limanların büyük ölçüde işlevsiz hale gelebileceği ve geniş kıyı alanlarının sular altında kalabileceği ifade ediliyor.
BUZUL ERİMELERİ VE DENİZCİLİK SEKTÖRÜ ÜZERİNDEKİ BASKI
Bilimsel modellere göre, kutuplarda hızlanan buz erimeleri deniz seviyesindeki artışın temel nedenleri arasında yer alıyor. Çoklu model ortalamalarına dayanan çalışmalarda, özellikle 2050-2100 döneminde belirgin yükseliş öngörülüyor. Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu verileri de iklim değişikliğinden en fazla etkilenecek sektörlerden birinin denizcilik olduğunu ortaya koyuyor.
Araştırmalarda, aşırı sıcaklıkların ekipman ömrünü kısaltıp enerji tüketimini artırdığı, yoğun yağış ve sisin liman operasyonlarını aksattığı, iç su yollarındaki değişimlerin ise taşımacılık maliyetlerini yükselttiği belirtiliyor. Tuzlu su girişiminin yer altı ve içme suyu altyapısını tehdit ettiği, liman havzalarında tortullaşmanın arttığı, rüzgar ve dalga etkisinin yükleme-boşaltma süreçlerini zorlaştırdığı da tespitler arasında yer alıyor. Bu gelişmelerin sigorta maliyetlerini artırarak finansal riskleri büyüttüğü, kıyı ekosistemleri üzerindeki baskının ise biyolojik çeşitliliği azalttığı değerlendiriliyor.
“3 METRE İLE 15 METRE ARASINDA AFET SENARYOSU”
Enstitü Müdürü Cem Gazioğlu, İstanbul Boğazı ve çevresindeki kıyı yapılarına ilişkin farklı senaryoların modellendiğini belirterek, en kötü senaryoya ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bu durumda Ambarlı Limanı, Haydarpaşa Limanı ve Yenikapı başta olmak üzere birçok kıyı yapısında su baskınları öngörülüyor. Yaklaşık 247 bin metrekare ile 1 milyon 730 bin metrekare arasında alan ve 10 binden fazla yapı risk altında.”
Gazioğlu, risk altındaki yapıların önemli bölümünün limanlara bağlı depolama ve lojistik tesislerinden oluştuğunu belirterek, olası hasarın ticaret ve ulaşım ağlarını doğrudan etkileyeceğini ifade etti. Çözüm için kapsamlı uyum politikalarının gerekli olduğunu vurgulayan Gazioğlu, “Kritik limanların daha yüksek kotlara taşınması, dalgakıran, mendirek ve kıyı duvarlarının güçlendirilmesi gerekiyor. Sulak alanların korunması ve doğal bariyerlerin artırılması, GIS tabanlı erken uyarı ve dijital izleme sistemlerinin kurulması gereken öncelikli adımlar arasında yer alıyor.” dedi.
ALTYAPI, SU KAYNAKLARI VE KÜLTÜREL MİRAS TEHDİT ALTINDA
Öğretim üyesi Gürcan Büyüksalih ise iklim değişikliğinin zincirleme etkilerine işaret ederek kıyı erozyonu, tuzlu su girişimi ve ekosistem kayıplarının liman bölgelerinde ciddi tehdit oluşturduğunu belirtti. Büyüksalih, “Kıyı dolgu alanları dalga etkisiyle aşınırken, yer altı su kaynaklarına tuzlu su karışması hem endüstriyel hem içme suyu altyapısını tehdit eder. Bu süreç, kara ve demiryolu bağlantılarında kesintilere yol açarak ciddi bir lojistik kriz yaratır.” ifadelerini kullandı.
Büyüksalih ayrıca riskin yalnızca ekonomik boyutla sınırlı olmadığını vurgulayarak, “Başta Haliç çevresi olmak üzere tarihi liman alanları ve kıyı yapıları da su altında kalma tehlikesiyle karşı karşıya. Bu durum, İstanbul’un uluslararası ticaret merkezi rolünün yanı sıra kültürel mirasını da tehdit ediyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Enstitüden İrşad Bayırhan ise modellemelerdeki belirsizliklere rağmen riskin büyüklüğünün açık olduğunu belirterek, planlamaların en kötü senaryolar dikkate alınarak yapılması gerektiğini ifade etti. Bayırhan, İstanbul limanlarının 2100’de kısmen, 2300’de ise büyük ölçüde işlevsiz hale gelebileceğini kaydetti.
