Bir adam yürüyordu; omzunda tüfek, kalbinde bir milletin rüyası.
İmparatorluk küçülüyor, sınırlar daralıyor, şehirler elden çıkıyordu. Balkanlardan çekilen bayrak, bir çağın kapanışını haber veriyordu.
İmparatorluğun ufku daralırken Enver Paşa’nın ülküsü büyüyordu.
Enver, yıkılışın ortasında yeniden doğrulmak isteyen bir neslin çocuğuydu.
Makedonya dağlarında başlayan yolculuk, Trablusgarp’ın çöllerinden Balkanlara, oradan Kafkasların ötesine uzanır.
Enver, yıkılan devleti yeniden ayağa kaldırma inancını taşır.
İsmail Enver, 1881’de İstanbul’da doğdu. Askerî eğitim gördü. Genç bir subay olarak Makedonya’da göreve başladı.
Makedonya, İmparatorluğun çözülüşünün en derinden hissedildiği yerlerden biriydi.
Çeteler, isyanlar, yabancı müdahaleler, hürriyet arayışları...
Genç subayların gözleri önünde bir imparatorluk çözülüyordu.
Enver’in nesli, bu çözülüş karşısında mücadeleyi seçti.
1906’da henüz genç bir kurmay subayken İttihat ve Terakki hareketine katıldı. Manastır’da teşkilâtın kuruluş çalışmalarında yer aldı. 1908’de dağa çıkarak Meşrutiyet hareketinin öncü isimlerinden biri oldu.
1908 geldi.
II. Meşrutiyet ilan edildi.
Memleketin üzerine çöken suskunluk dağıldı.
Enver Bey, bu hareketin önde gelen isimlerinden biri oldu ve kısa zamanda “Hürriyet Kahramanı” olarak tanındı. Ardından Berlin’de askerî ataşe olarak görev yaptı.
Gençliğinin ufkunda hürriyet, vatan, İslam ve Türklük yan yana duruyordu.
Hürriyet arzusu, vatan kaygısı ve İslam dünyasının derdi aynı rüyada birleşiyordu.
Büyük düşünmekten korkmadılar.
Daralmayı kader saymadılar.
Trablusgarp yolu önünde açıldı.
İtalyanların Libya’yı işgal etmesi üzerine 1911’de Trablusgarp’a geçti.
Memleketin uzak bir ucunda açılan yaraya doğru yürüdü.
Savaşın içinde arkadaşlarıyla omuz omuza mücadele etti.
Balkanlarda İmparatorluğun Batıdaki toprakları elden çıkıyordu.
Toprak kaybedildi.
İnsanlar yurtlarından edildi.
Şehirler düştü.
Edirne Bulgarların eline geçti.
Balkan bozgununun ağır gölgesi İstanbul’un üzerine çökmüştü.
1913’te Bâbıâli Baskını yaşandı.
23 Ocak 1913’te Enver Bey ve arkadaşları hükümet merkezine yürüdüler. O gün, Enver’in adı devletin kaderiyle yan yana yazıldı.
Edirne geri alındı.
Enver’in önünde yeni bir dönem açıldı.
1914’te Harbiye Nazırı oldu.
Henüz çok gençti.
Önündeki yük, omuzlarından büyüktü.
I. Dünya Savaşı başladığında Osmanlı Devleti’nin savaş kararlarında ve askerî yönetiminde belirleyici isimlerden biri oldu.
Bir devletin kaderini omuzlarında taşıyordu.
1918’de savaş bitti.
Mondros Ateşkes Antlaşması’nın ardından İstanbul’dan ayrıldı ve yurt dışına çıktı.
İmparatorluk çökmüştü.
Enver Paşa’nın yolculuğu başka bir coğrafyada sürecekti.
Berlin.
Moskova.
Bakü.
Türkistan yolları önüne açılıyordu.
Haritalar değişiyor, devletler yıkılıyor, sınırlar yeniden çiziliyordu.
Gönlündeki rüya bütün bu değişimi aşar.
1921’de Türkistan’a geçti.
Buhara’ya gitti.
Türkistan istiklâl hareketinin içinde yer aldı.
Bağımsızlık mücadelesine katıldı.
Türkistan’ın bağımsızlığı için savaşan grupları aynı ülkü etrafında birleştirmeye yöneldi.
Karşısında bozkırlar vardı. Çöl vardı. Dağ vardı. Yokluk vardı.
Önünde Kızıl Ordu duruyordu.
Bozkırın ötesinde başka bir sabahı arıyordu.
Bir avuç insanla yürüdü.
Köylerde konakladı. Dağ eteklerinde sabahladı. Küçük kuvvetlerle büyük orduların karşısına çıktı.
Türkistan...
Haritaların küçülttüğü, gönüllerin büyüttüğü bir yurt.
Buhara.
Pamir.
Belcivan.
İsimleri uzak, acıları tanıdık yerler.
Kılıcının yanında duasını da taşır.
Bir milletin bağımsızlığı için savaşır, ölümü göze alır.
Bir gün şöyle diyecekti:
“İnşallah bizden sonra gelecek nesiller bu büyük davayı başaracaklar.”
Bu sözde hüzün, teslimiyet ve emanet iç içe geçer.
Enver’in rüyası kendi ömrünün sınırlarını aşar.
4 Ağustos 1922.
Kurban Bayramı günü. Belcivan yakınları.
Enver Paşa, yanındaki fedailerle Rus kuvvetlerinin üzerine yürüdü.
Ön safta savaştı.
Toprağa düştü.
Kaderini vatanın kaderinden ayrı düşünmedi.
Baktığı ufuk kapanmadı.
Ömrünü rüyanın yoluna verdi.
Aynı rüyanın Anadolu’daki izini Muhsin Yazıcıoğlu’nun ömründe arayalım.
