Bugün KKTC’nin 43. Kuruluş yıldönümü. Kutlu olsun!
Kıbrıs adının kına çiçeğinden geldiği söylenir. Asırlar boyunca Akdeniz’in ortasında herkesin sâhip olmak istediği nazlı bir çiçek gibi salınan Kıbrıs Adası, stratejik önemi sebebiyle târih boyunca birçok devletin hedefi oldu. Mısırlılardan Hititlere, Asurlulardan Araplara kadar birçok medeniyetin hâkimiyetine girdi. Bu târihsel süreç içinde çok göç aldı ve karmaşık bir toplumsal yapıya sâhip oldu.
Bugünki Kıbrıs sorunun temeli, 395’de Roma’nın ikiye ayrılmasına dayanır. Kıbrıs, Doğu Roma’da, yâni Bizans’da kaldı ve resmî dil Rumca oldu. Bizans imparatoru, 488’de, Kıbrıs Ortodoks kilisesinin bağımsızlığını tanıdı. Adada fazla Rum olmamasına rağmen Rumlaşmaya başladı. Kıbrıs ile Helenizm arasındaki bağ, aslında bundan ibâretti. Kıbrıs, hiçbir zaman Yunanlıların siyâsî hâkimiyetinde olmadı.
İslâm ile yedinci asırda tanışan Kıbrıs’daki Hala Sultan Türbesi, Hz. Osman zamanında başlayan seferin hâtırasıdır. Peygamberimizin süt teyzesi Ümmü Haram, savaşa giderken 86 yaşındadır. Savaşta şehit olmayınca çok üzülür. Bindirildiği katırın üzerinden düşerek ölür ve düştüğü yere defnedilir. Rivâyete göre Osmanlı gemileri, türbenin olduğu yerden geçerken sancağı indirir; top atarak selâm verirlermiş.
Müslümanların akınları, Emevîler ve Memlûkler devrinde de devam etti. Ancak Kıbrıs, kısmen ele geçirildi ve vergi alınan bir üs olarak kaldı. 1432 yılından itibâren Venedik korsanlarının hâkimiyetine girmeye başladı. Vergiler ağırdı. Halkın inançlarına saygı yoktu. Ortodoksların başpiskoposunun sürgün edilmesi üzerine Başpiskopos, İçel Beyi aracılığıyla Sultan II. Selim’den adanın fethedilmesini istedi. Ayrıca Fener Rum patriği de Ortodoks teb’aya haber göndererek direnmemelerini istedi. Nitekim Rumlar, fetih esnâsında Osmanlı askerlerine yardım ettiler.
Osmanlı Devleti’nin Kıbrıs’ı fethetmesinin başka nedenleri de vardı elbette. Kıbrıs Suriye ve Anadolu topraklarına çok yakındı. Venedikliler Doğu Akdeniz ticâretine zarar veriyorlardı. Kuzey Afrika’nın güvenliği için Kıbrıs’ı ele geçirmek gerekiyordu.
Rivâyete göre Sultan 2. Selim, rüyâsında Peygamberimizi (S.A.V) gördü. Peygamberimiz, Kıbrıs’ın fethi hâtırası için Edirne’de bir câmi yaptırmasını istedi. Böylece Selimiye’nin inşaatı başladı.
Selimiye’nin inşaatı 1568’de başladı. Kıbrıs’ın fethi ise 1571. Yâni inşaat, daha önce başlamış. Buna dayanarak rüyânın gerçek olmadığını iddiâ edenler var. Sultan, belki rüyâyı görünce önce câmi inşaatını başlatmış olabilir. Rüyâ haktır ve bizim medeniyetimizde rüyânın yeri büyüktür. Halkın muhayyilesinde karşılığı vardır. Bilimsel târihçilik uğruna, halk muhayyilesini hafife almak ne kadar doğru olabilir ki?
Adanın fethi bir yıl sürdü. Şehrin Venedikli komutanı Marco Bragadino ile Lala Mustafa Paşa arasında 1 Ağustos 1571’de yapılan ateşkesle muhâsara sona erdi. Fetihle ilgili bir efsâne şöyledir:
Magosa Kalesi’ni tutan Venediklilerin zâlim bir “ölüm çarkı” vardı. Kale kapısında olan bu çark, her girenin başını kesiyordu. Kilis kuvvetleri beylerinden Canbulat Bey kale kapısına yaklaşarak “Allah’ın izniyle bu kapıdan gireceğim.” dedi. Eline sancak alarak kaleden içeri girdi. Girer girmez başı gövdesinden ayrıldı. Canbulat Bey, yere düşen başına aldırmadan ilerledi. Bu hâl karşısında dehşete kapılan Venedikliler çarkı çeviremedi ve kale fethedildi.
Elli bin şehit verilerek alınan Kıbrıs’a, fetihten sonra binlerce Müslüman Türk âilesi yerleştirildi. Meslek sâhipleri, düzenli bir dağılım ile çalışmaya başladılar. Kıbrıs’da, idârî teşkilat kuruldu. Beylerbeylik yapılarak Akdeniz kıyısındaki sancaklar, buraya bağlandı. Kıbrıs hukukî, idârî, ekonomik ve kültürel bir refaha kavuştu. Vakıf sistemi uygulandı. Köprü, câmi, çeşme ve yol yapıldı. Venediklilerin halka yüklediği ağır vergiler kaldırıldı. Halk, toprak sâhibi oldu. Osmanlı Devleti, Ortodoks kilisesine geniş yetkiler tanıdı. 1754’de Kıbrıs piskoposları ada Hristiyanlarının resmî temsilcisi oldu. Rumlar, Osmanlı’nın gelmesiyle asırlardan beri hasretini çektikleri huzura kavuştular. Ta ki 1831 Yunan isyânına kadar.
Kıbrıs’da Osmanlı Devleti’ne karşı ilk isyân, 1821‘deki Yunan İsyanı ile başladı. Kıbrıs Ortodoks Kilisesi, Megalo İdea hayâliyle Rumları kışkırttı. Bu isyan, elebaşları olan başpiskopos ile kilisenin diğer önde gelenlerinin ele geçirilmesiyle bastırıldı. Fakat Kıbrıs’daki Osmanlı otoritesi sarsıldı. Osmanlı Devleti, Yunanistan’ın bağımsızlığını kazanmasından sonra Kıbrıs’daki Hristiyanlara, Yunan uyruğuna geçme hakkı tanıdı. Bu hakla birlikte, başta kilise olmak üzere adanın güçlü Hristiyan unsurları, kendilerini Yunanistanla özdeşleştirmeye başladı. Sâdece Hristiyanlar değil, merkezî otoritenin zayıflaması sonucu yönetimden ve vergilerden bunalan Müslüman halk da isyan etmeye başladı.
Kıbrıs, 1878 Berlin Kongresi’nde alınan bir kararla İngilizlere kirâlandı. Sultan 2. Abdülhâmid, “hukûk-ı şâhâneme asla halel gelmeye” diyerek anlaşmayı imzâladı. Kıbrıs, uzun yıllar İngiliz hâkimiyetinde kaldı. Hukûk-ı şâhâne, 1958’de Fatin Rüştü Zorlu sâyesinde, “garantörlük hakkı”na dönüştü ve bu hak sâyesinde 1974’de “Kıbrıs bizim!” dedik. 15 Kasım 1983’de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilân edildi.
Kıbrıs’ta bir Türk kızı Değirmenlik Köyü pınarından su içerken bir gümüş tas bulmuş. Bu tasın nereden geldiği anlaşılamamış. Sonradan ortaya çıkmış ki Toroslarda bir güzelin suya kaptırdığı gümüş tas, yerin ve denizin altından Kıbrıs’a ulaşmış.
İşte târih, işte rüyâ, işte efsâne! Selimiye’nin ezanları, Kıbrıs şehitleri ve Toroslardan Değirmenlik’e akan sular şâhittir ki Kıbrıs bizimdir.
