5510 sayılı Kanunun 6. maddesinde, askerlik hizmetlerini er ve erbaş olarak yapmakta olanlar ile yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencilerinin 4. ve 5. maddelere göre sigortalı sayılmayacağı öngörülmüştür.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 10. maddesinde ise kısa ve uzun vadeli sigorta kolları hükümlerinin uygulanmasında Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılıkları devam edenler hariç olmak üzere, muvazzaf askerlik hizmetlerini er ve erbaş olarak yapmakta olanlar ile yedek subay okulu öğrencilerinin sigortalı sayılmayacaklarına yer verilmiştir. Haliyle Kanuna rağmen, Yönetmelikte yapılan düzenlemeyle 4/b (eski adıyla Bağkur) kapsamındaki sigortalıların er ve erbaş/ yedek subay okulu öğrencisi oldukları süreler zarfındaki 4/b kapsamındaki sigortalılıkları devam ettirilmiştir.
Esasen normlar hiyerarşisine göre, alt normlar hiçbir koşulda üst normlara aykırı olamaz. Bu nedenle Yönetmeliğe göre Kanunun üst norm olması nedeniyle Kanunda er ve erbaşlar ile yedek subay öğrencilerinin 4. ve 5. maddeye göre sigortalı sayılmayacakları öngörülmüş iken Yönetmelikle 4/b kapsamında sigortalı olanların bu süreler zarfında sigortalılıklarının devam ettirilmesi Kanun hükmüne aykırılık teşkil etmektedir.
Her neyse, normlar hiyerarşisini de bir kenara bırakalım.
Yönetmelikte yapılan düzenlemeler çerçevesinde askerlik hizmetlerini er veya erbaş olarak yapmakta olanların askere sevk tarihi ile terhis tarihi arasında, yedek subay öğrencileri ve adaylarının ise askere sevk tarihi ile yedek subay nasıp tarihi arasında geçirdikleri süreler zarfında Bağkur (4/b) kapsamındaki faaliyetlerinin devam ediyor olması halinde, 4/b kapsamındaki sigortalılıkları da devam ettirilmektedir.
Dolayısıyla bu süreler zarfında 4/b kapsamındaki zorunlu sigortalılıkları devam eden vatandaşlar adına, 4/b kapsamında kısa vadeli sigorta primi ile malullük yaşlılık ve ölüm sigorta priminin yanı sıra genel sağlık sigortası primi de tahakkuk ettirilmektedir.
Aynı durum isteğe bağlı sigortalılar için de geçerli.
İsteğe bağlı sigortalılar da 1/10/2008 tarihinden itibaren 4/b kapsamında sigortalı sayıldığından, isteğe bağlı sigortalılığı askerlik süresi boyunca devam eden sigortalılar adına da Bağkur’lu vatandaşlar gibi hem 60. maddenin on ikinci fıkrası uyarınca ilgili kamu idaresi adına, hem de isteğe bağlı sigortalılık kapsamında sigortalılar adına genel sağlık sigortası primi tahakkuk ettirilmektedir.
Askerlik hizmetlerini er ve erbaş olarak yapmakta olanlar ile yedek subay öğrencileri, primleri ilgili kamu idaresi tarafından karşılanmak suretiyle 1/3/2017 tarihinden itibaren genel sağlık sigortası kapsamına alınmışlardır.
18/1/2019 tarihinden itibaren de er ve erbaşlar ile yedek subay öğrencilerinin, sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış bakmakla yükümlü olduğu yakınları da er ve erbaşlara sağlanan bu imkanlardan yararlanmaya başlamıştır.
Sonuçta bu vatandaşlar adına er ve erbaş/yedek subay okulu öğrencisi oldukları süreler zarfında hem ilgili kamu idaresi tarafından hem de kendileri tarafından genel sağlık sigortası primi ödenmektedir.
4/b kapsamında sigortalıların 60 günden fazla vadesi geçmiş prim borcunun bulunması halinde her ne kadar Sosyal Güvenlik Kurumunca sunulan sağlık hizmetlerinden acil haller haricinde yararlanmalarına izin verilmese de bu vatandaşların askerde bulundukları süreler zarfındaki sağlık provizyonları muvazzaf askerlik hizmetleri nedeniyle 5510/60. maddesinin onikinci fıkrası kapsamında verilmektedir.
Haliyle, 4/b kapsamındaki sigortalıların 60 günden fazla ödeme vadesi geçmiş prim borçları, er ve erbaş/ yedek subay okulu öğrencisi oldukları süreler zarfında, kendilerinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanmalarına engel teşkil etmemektedir.
Askerlik hizmetini er ve erbaş olarak yapmakta olanların genel sağlık sigortası sayılacağına dair düzenleme 5510/60. maddenin on ikinci fıkrasında yapılmıştır.
Anılan fıkranın son cümlesinde de “Bu kapsamda genel sağlık sigortalısı sayıldıkları sürece bu maddenin diğer fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı ve genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılmazlar.” Hükmüne yer verilmiştir.
Sonuç olarak, 4/b kapsamındaki zorunlu sigortalılığı er ve erbaş/ yedek subay okulu öğrencisi oldukları süreler zarfında devam eden ve genel sağlık sigortası primleri 5510/60. madde kapsamında ilgili kamu idaresince ödenen vatandaşlar 4/b kapsamında sigortalılığı devam ettirilse de genel sağlık sigortalısı sayılmaları mümkün olmadığından, bu süreler zarfında 4/b kapsamında genel sağlık sigortası primi tahakkuk ettirilmeyerek, yalnızca malullük yaşlılık ve ölüm sigortası ile kısa vadeli sigorta kolundan prim tahakkuk ettirilmesi icap etmektedir.
Hatta bu vatandaşların askerdeyken 1/3/2017 sonrasında 4/b kapsamındaki sigortalılık statülerinden tahsil edilmiş GSS primlerinin de 5510/89. maddede yer alan “Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primler, alındıkları tarihten on yıl geçmemiş ise, hisseleri oranında işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara veya genel sağlık sigortalılarına veya hak sahiplerine kanunî faizi ile birlikte geri verilir. Kanunî faiz, primin Kuruma yatırıldığı tarihi takip eden ay başından, iadenin yapıldığı ayın başına kadar geçen süre için hesaplanır. “hükümleri doğrultusunda talebi halinde kanuni faiziyle birlikte kendilerine iadesi gerekir.
