ABD ile İsrail’in düzenlediği İran dini lideri Hamaney ile üst düzey yetkililere yönelik suikast saldırısı sonrasında, Azerbaycan lideri Aliyev, İran Elçiliği’ne giderek taziyede bulundu. Ancak 24 saat geçmeden Nahçıvan, İran İHA’larının hedefi oldu. İki başkent arasında ilişkiler gerilirken stratejik konumdaki Bakü’yü savaşa çekme senaryoları devreye girdi. İran ‘Azerbaycan’ı hedef almadık’ dese de kriz büyüdü, Aliyev yönetimi, Tahran’daki diplomatlarının tamamını çekme kararı aldı.
İRAN’DAN GERİLİMİ DÜŞÜRME HAMLESİ
Trump ile Netanyahu’nun savaşta yeni cephe açma çabasını boşa çıkartacak ilk hamle ise İran tarafından geldi. Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, hedef alınan veya olan komşularından özür dilediklerini söyledi. Tahran’ın bu saldırıları durduracağını açıkladı. Yaşanan olayların komuta kademesindeki iletişim bozukluğundan kaynaklandığına işaret etti. ‘Huzur ve barışı’ tesis etmek için bölgesel işbirliği çağrısı yaptı. Kriz için ABD-İsrail provokasyonuna işaret etti.
TALABANİ’DEN TRUMP’A CEVAP
VEKİL GÜÇ OLMAYACAĞIZ
ABD’nin Kürtler üzerinden İran’a kara harekatı planı tartışılırken KYB Başkanı Talabani, Trump ile telefonda görüştüğünü doğruladı. Irak Cumhurbaşkanı eşi Şahnaz İbrahim Ahmed’in ‘Kürtler kiralık silah değil’ çıkışını destekleyerek Trump’ın Kürtleri sahaya sürme’ planına kapıları kapattı. Talabani ‘Ne Süleymaniye ne de Erbil savaşta vekil güç olmayacak’ dedi.
PEZEŞKİYAN'DAN 'STRATEJİK ÖZÜR'
İran’da kısa sürede rejim değişikliği hesabı tutmayan ABD, kara saldırısı için Kürt gruplardan istediği desteği alamayınca İsrail üzerinden Bakü-Tahran hattında tansiyonu yükseltmeye yöneldi. Pezeşkiyan ise komşu ülkelerden özür dileyip, saldırı olmadığı sürece füze atılmayacağını açıklayarak karşı hamle yaptı.
İran’a 28 Şubat’ta düzenlenen ABD-İsrail saldırılarının ilk gününde, Dini Lider Ali Hamaney ile çok sayıda üst düzey ismin hayatını kaybetmesi, savaşın kısa sürede rejimin çöküşüne yol açacağı beklentisini doğurdu. Ancak İran’ın direniş göstermesi, ABD ve İsrail’i bölgedeki başka aktörleri devreye sokma arayışına yöneltti. Bu çerçevede, Irak’taki muhalif Kürt grupların İran’a karşı harekete geçirilmesi beklentisi, ABD Başkanı Donald Trump tarafından da açık biçimde dile getirildi. Ancak bu konuda beklenen sonuç alınamayınca, Nahçıvan’a düşen İHA’lar üzerinden Bakü-Tahran hattında oluşan gerilim yeni bir fırsat olarak görüldü. Hamaney’e yönelik saldırının ardından Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Bakü’deki İran Büyükelçiliği’ne giderek en üst düzey taziye ziyaretini gerçekleştirdi. Ne var ki aradan bir gün bile geçmeden Nahçıvan, İran’dan geldiği belirtilen iki İHA’nın hedefi oldu. Saldırının ardından Bakü ile Tahran arasındaki ilişkiler hızla gerildi. Türkiye başta olmak üzere birçok ülkeden kınama mesajları gelirken, Aliyev özür ve açıklama beklediklerini belirterek misilleme haklarını saklı tuttuklarını ilan etti. Böylece Azerbaycan hattında yükselen tansiyon, bölgesel savaşın kuzeye taşınmak istendiği yorumlarını da beraberinde getirdi. Tahran yönetimi Azerbaycan’ı kasıtlı biçimde hedef almadığını savunsa da kriz büyümeyi sürdürdü. Bakü’nün Tahran’daki diplomatik kadrosunu çekme kararı alması, iki ülke arasındaki kırılganlığı daha da artırdı. Ancak Washington ile Tel Aviv’in yeni cephe açma arayışını boşa düşürebilecek ilk dikkat çekici hamle yine İran’dan geldi. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, hedef olan komşu ülkelerden özür dilediklerini açıklayarak, İran’a doğrudan saldırı olmadığı sürece komşulara yönelik füze atışlarının durdurulacağını duyurdu. Tahran ayrıca, yaşanan bazı olayların komuta zincirindeki aksamalardan kaynaklanmış olabileceği mesajını verdi. Böylece İran yönetimi hem bölge başkentlerine güvence vermeye hem de savaşın İran-komşular eksenine kaydırılmasını önlemeye dönük bir siyasi mesaj vermiş oldu. İran Genelkurmay Sözcüsü Ebulfazl Şikarçi de benzer bir çizgide konuşarak, ABD ve İsrail’e yer ve tesis sağlamayan ülkelerin hedef alınmadığını ve alınmayacağını söyledi. Reuters’a konuşan kaynaklara göre ise İsrail, yaklaşık bir yıldır Kuzey Irak’taki Kürt silahlı gruplarla temas yürütüyor. İddiaya göre amaç, İran’ın batı sınırında yeni bir cephe açarak Tahran’ın askeri kapasitesini bölmek. İran ise bu ihtimali doğrudan tehdit olarak görerek Irak’ın kuzeyindeki “ayrılıkçı grupların” mevzilerini vurduğunu açıkladı. Tahran ayrıca IKBY yönetimini açık biçimde uyardı; bu gruplara geçiş yolu açılması halinde altyapı ve tesislerin hedef alınabileceğini bildirdi.
TRUMP’IN KARA HAREKÂTI HESABINA RET
'VEKİL GÜÇ OLMAYACAĞIZ'
ABD’nin İran’a karşı Kürt gruplar üzerinden kara harekâtı planı tartışılırken, KYB Başkanı Bafel Talabani, Trump’la doğrudan görüştüğünü doğrulayarak, Kürtlerin savaşta “vekil güç” olmayacağını söyledi. Irak Cumhurbaşkanı eşi Şahnaz İbrahim Ahmed’in “Biz kiralık silah değiliz” sözlerine destek veren Talabani, ne Süleymaniye’nin ne de Erbil’in böyle bir rol üstleneceğini vurguladı. Talabani, Kürtlerin bu savaşta “öncü güç” olmasının büyük bir hata olacağını belirterek Türkiye faktörüne dikkat çekti: “Bölgesel dengeler çok karmaşık. Eğer Kürt birlikleri böyle bir sürece girerse, Türkiye’nin meşru endişeleri doğar ve Ankara duruma müdahale eder. Bu, içinden çıkılmaz bir senaryo yaratır.” İran’daki duruma ilişkin gözlemlerini paylaşan Talabani, ABD ve İsrail’in beklentisinin aksine sahada bir halk ayaklanması olmadığını vurguladı: “Şu an bir rejim değişikliği emaresi yok. Bu operasyonun çok uzun ve zorlu geçeceği ortada. İran için bu artık varoluşsal bir mesele haline geldi.”
