Orta Doğu'daki topyekûn savaşın, küresel enerji tedarik zincirlerinin kalbini vurmasıyla dünya ekonomisi "kusursuz bir fırtınanın" içine çekiliyor. İngiliz ekonomi gazetesi Financial Times'ın (FT) canlı aktardığı piyasa ve sahadan son dakika gelişmelerine göre, İsrail ve İran'ın birbirlerinin en kritik enerji tesislerini hedef alması, küresel borsalarda devasa bir çöküşü (sell-off) tetikledi.
İran Devrim Muhafızları'nın "Savaşta yeni bir aşamaya geçildi" diyerek duyurduğu yeni konsept kapsamında ateşlenen füzeler, sadece askeri hedefleri değil, doğrudan küresel ekonomiyi vuruyor.
PİYASALARDA DEPREM: GAZ %30, PETROL 114 DOLAR
İsrail'in İran'ın Güney Pars doğalgaz tesisini vurmasının ardından, İran'ın misilleme olarak Katar'daki dünyanın en büyük LNG tesisi Ras Laffan'ı füzelerle vurması piyasaları adeta patlattı. FT'nin derlediği verilere göre piyasalardaki son durum şöyle:
Avrupa Doğalgazı (TTF) Fırladı: Savaşın başından bu yana en yüksek seviyesine ulaşan Avrupa gaz fiyatları, güne yüzde 30'luk tarihi bir sıçramayla (70,70 Euro/MWh) başladı. Fiyatlar savaş öncesine göre iki katından fazla artmış durumda.
Petrol 114 Dolar: Brent ham petrolünün varil fiyatı yüzde 4,7 artarak 114 dolar barajını yıktı geçti.
Dizel ve Isınma Yakıtı Krizi: ABD ısınma yakıtı ve dizel vadeli işlemleri, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana (Ekim 2022) en yüksek seviyesine ulaştı.
Asya Borsaları Çakıldı: Yükselen petrol fiyatları başta enerji ithalatçısı Asya ülkelerini vurdu. Hindistan Borsası (Nifty 50) Nisan 2024'ten bu yana en sert düşüşünü yaşarken; Çin, Japonya, Güney Kore ve Hong Kong borsalarında sert satış dalgaları (sell-off) yaşandı.
NASA UYDULARI KATAR'DAKİ DEHŞETİ GÖRÜNTÜLEDİ
Saldırının Katar'daki Ras Laffan Endüstri Şehri'nde yarattığı hasarın boyutu ise uzaydan kaydedildi. FT'nin aktardığına göre, NASA'ya ait yangın tespit uyduları, Ras Laffan'dan 1.420 megavatlık devasa bir ısı/enerji çıkışı ölçtü. Normal şartlarda tesis bacalarından çıkan ısının 10 megavatı geçmediği, uyduların kaydettiği bu devasa alev topunun ancak "büyük sanayi kazalarında veya 2021'deki Türkiye orman yangınları gibi şiddetli afetlerde" görülebileceği vurgulandı.
QatarEnergy şirketi, füzelerin tesiste "büyük yangınlara ve kapsamlı hasara" yol açtığını doğrularken, Katar Dışişleri Bakanlığı, saldırıların ardından İranlı tüm diplomatları "istenmeyen kişi" (persona non grata) ilan ederek ülkeyi terk etmeleri için 24 saat süre tanıdı.
SAVAŞ TÜM KÖRFEZ'E YAYILDI
Saldırı dalgası sadece Katar ile sınırlı kalmadı. FT'nin geçtiği raporlara göre, enerji tesislerine yönelik tehdit tüm Körfez ülkelerini sarmış durumda:
Kuveyt Vuruldu: Kuveyt Petroleum Corporation, Mina Al-Ahmandi rafinerisinin sabah saatlerinde insansız hava araçlarıyla (İHA) hedef alındığını ve küçük çaplı bir yangın çıktığını duyurdu.
BAE'de Üretim Durdu: Birleşik Arap Emirlikleri'ne ait Habshan gaz tesisi, hava savunma sistemlerinin engellediği füzelerden düşen şarapnel parçalarının yarattığı tehlike nedeniyle faaliyetlerini askıya aldı. Bab petrol sahasında da acil durum ilan edildi.
Hürmüz'de Gemi Vuruldu: Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO), Hürmüz Boğazı'nın doğusunda bir ticari geminin "bilinmeyen bir mermi" ile vurulduğunu açıkladı. Körfez'de şu an 3 binden fazla gemi mahsur kalmış durumda.
Suudi Arabistan'dan Sert Uyarı: Başkent Riyad'daki iki rafinerinin İran füzeleriyle hedef alınmasının ardından Suudi Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan, "Sabrımız sınırsız değil. Ülkemizi ve ekonomik kaynaklarımızı korumaktan çekinmeyeceğiz" uyarısında bulundu.
İSRAİL'DEN "ASLANIN KÜKREMESİ" OPERASYONU: HAZAR DENİZİ'NE İNDİLER
Öte yandan savaşın diğer cephesinde İsrail ordusu (IDF), harekatın çapını İran'ın kuzeyine doğru genişlettiğini açıkladı. IDF, "Aslanın Kükremesi Operasyonu" (Operation Roar of the Lion) adını verdiği harekat kapsamında, neredeyse bir aydır süren savaşta ilk kez İran'ın kuzeyindeki (Hazar Denizi kıyısındaki) hedefleri vurduğunu duyurdu. İran medyası, Hazar Denizi'ndeki Enzeli Limanı'nın ve gümrük binalarının füzelerle isabet aldığını doğruladı.
