ABD ile İran arasındaki çatışmaları sona erdirmek ve küresel enerji ticaretinin en önemli geçiş noktalarından Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak amacıyla yürütülen görüşmelerde Katar'ın yeni bir diplomatik girişim başlattığı bildirildi. The Guardian'ın diplomasi editörü Patrick Wintour'un haberine göre Doha yönetimi, İran'ın nükleer programına uluslararası denetimlerin yeniden başlamasını sağlayacak bir öneri üzerinde çalışıyor.
Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerde, ABD'nin ekonomik ve askeri baskıyı hafifletmesi karşılığında İran'ın Birleşmiş Milletler bünyesindeki Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetçilerini bombalanan nükleer tesislerine kabul etmesi hedefleniyor.
ABD ABLUKAYI KALDIRACAK, İRAN NÜKLEER DENETİMLERE İZİN VERECEK
The Guardian'ın aktardığı plana göre ABD, anlaşmanın uygulanmaya başlanmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı'nda İran'a yönelik deniz ablukasını derhal kaldıracak. Washington ayrıca İran'ın dondurulmuş yaklaşık 8 milyar dolarlık varlığının bir bölümünü serbest bırakacak. Bunun karşılığında Tahran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetçilerinin daha önce saldırıya uğrayan nükleer tesisleri ziyaret etmesine izin verecek.
Denetimlerin, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının bulunduğu tesisleri de kapsaması öngörülüyor.
Teklifin dikkat çeken yönlerinden biri, İran'ın uranyum stoklarını ülke dışına çıkarma taahhüdünde bulunmasının zorunlu tutulmaması. Bunun yerine uranyumun zenginleştirme oranının düşürülmesi seçeneği değerlendiriliyor.
Planın, Eylül 2025'te Kahire'de varılan ancak daha sonra uygulanmayan nükleer denetim anlaşmasını temel aldığı belirtildi.
HÜRMÜZ BOĞAZI ANLAŞMANIN İKİNCİ GÜNÜ AÇILABİLİR
Katar'ın önerisinde Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için de somut bir takvim bulunuyor. Buna göre İran, anlaşmanın yürürlüğe girmesinin ikinci gününde boğazı deniz trafiğine açacak.
Gemiler, İran ve Umman'ın üzerinde daha önce uzlaştığı güzergahı kullanacak. İki ülke, belirlenen rotayı Uluslararası Denizcilik Örgütüne ortaklaşa bildirecek.
Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi'nin de boğazın gelecekte nasıl yönetileceğine ilişkin İranlı yetkililerle görüşmeleri sürdürdüğü aktarıldı.
Umman'ın uzun vadeli önerisine göre gemilerden boğazdan geçiş için doğrudan ücret alınmayacak, yalnızca sunulan hizmetler karşılığında ödeme talep edilebilecek.
KATAR EMİRİ TRUMP İLE GÖRÜŞTÜ
Diplomatik girişim kapsamında Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani'nin ABD Başkanı Donald Trump ile telefon görüşmesi gerçekleştirdiği bildirildi. Katar Emirlik Ofisi, cuma günü yapılan görüşmeyi doğrularken konuşmanın ayrıntılarını açıklamadı.
Katar'ın resmi haber ajansına göre Emir, bölgedeki gerilimin daha fazla tırmanmasını önlemek için diplomatik diyaloğun sürdürülmesinin önemini vurguladı.
Görüşme, Trump'ın İran'daki nükleer tesislere yönelik yeni bir askeri operasyon düzenlenmesi seçeneğini değerlendirmeyi sürdürdüğü bir dönemde gerçekleşti.
İRAN'IN ŞARTLARI: LÜBNAN'DA SALDIRILAR BİTSİN, ABD GÜÇLERİ ÇEKİLSİN
The Guardian'a göre Katar'ın önerisi taraflar arasındaki anlaşmazlıkları henüz ortadan kaldırmış değil. İran, Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılmasını başka koşullara da bağlıyor. Tahran'ın talepleri arasında İsrail'in Lübnan'daki saldırılarının sona erdirilmesi, ABD güçlerinin İran kıyılarından çekilmesi, bazı ekonomik yaptırımların kaldırılması ve savaş tazminatı ödenmesi bulunuyor.
Haberde, tarafların hangi adımı önce atacağı konusundaki anlaşmazlıkların müzakerelerin en önemli sorunlarından biri olduğu belirtildi.
Görüşmeler kapsamında İran'ın ekonomik toparlanmasını desteklemek için 300 milyar dolarlık bir yeniden inşa ve kalkınma fonu kurulması da gündeme geldi. Ancak bu kaynağın nasıl finanse edileceği henüz netlik kazanmadı.
TAHRAN, NÜKLEER DENETÇİLERE GÜVENMİYOR
Anlaşmanın önündeki önemli engellerden biri de İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansına yönelik güvensizliği. Tahran yönetimi, Ajans Başkanı Rafael Grossi'nin ABD'nin İran'daki nükleer tesisleri bombalamasına yeterince tepki göstermediğini savunuyor.
İranlı yetkililer, denetçiler tarafından elde edilen bilgilerin ABD ve İsrail'e yeni saldırılarda kullanılmak üzere aktarılmasından endişe duyuyor.
Bu nedenle nükleer tesislerin yeniden denetime açılması konusunda güvence talep ediliyor.
İRAN DÖRT ÜLKENİN GEMİLERİNE GEÇİŞ İZNİ VERİYOR
Hürmüz Boğazı'nın geleceğine ilişkin görüşmeler sürerken İran'ın bazı ülkelere ayrıcalıklı geçiş izni verdiği de açıklandı. İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkan Yardımcısı Emir Hayat Mogaddam, Çin, Hindistan, Katar ve Irak'a ait gemilerin boğazdan geçmesine izin verildiğini söyledi.
Mogaddam'ın açıklamasına göre Çin ve Hindistan gemilerinden geçiş ücreti alınırken Katar gemilerinin ücretsiz geçişine izin veriliyor.
İranlı yetkili, Hindistan'dan ilaç temin edildiğini, Çin'in ise Tahran'a siyasi destek sağladığını belirtti.
Enerji veri şirketi Kpler'in analizine göre ekim ayında Hürmüz Boğazı'ndan geçen günlük 10,23 milyon varillik Körfez petrolünün yaklaşık yüzde 42'si Çin'e, yüzde 13'ü ise Hindistan'a gönderildi.
DEVRİM MUHAFIZLARI: İKİ PETROL TANKERİ MAYINA ÇARPTI
Bölgede diplomatik görüşmeler devam ederken deniz güvenliğine ilişkin yeni bir gelişme de yaşandı. İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, Hürmüz Boğazı'nın doğu kesiminde izin verilmeyen bir güzergahı kullanmaya çalışan iki petrol tankerinin mayınlara çarparak alev aldığını açıkladı.
İranlı yetkililer, tankerlerin seyir ve kimlik belirleme sistemlerini kapattığını, geçiş girişiminin ABD askeri güçlerinin desteğiyle gerçekleştirildiğini ileri sürdü.
TRUMP'IN YENİ SALDIRI SEÇENEĞİ MASADA
The Guardian, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın nükleer tesislerine yönelik yeni bir saldırı düzenlenip düzenlenmeyeceğini değerlendirmeyi sürdürdüğünü yazdı.
Gazeteye göre ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in, İran savaşının Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki oy kaybında etkili olduğuna ilişkin değerlendirmesi, Washington'da askeri seçeneğin siyasi maliyetine yönelik tartışmaları artırdı.
Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler, ABD'nin deniz ablukasını kaldırması ve İran'ın nükleer tesislerini denetime açması üzerinden bir uzlaşma zemini oluşturmayı amaçlıyor.
Ancak Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, yaptırımların kaldırılması, savaş tazminatları ve nükleer denetimlerin kapsamı konusunda taraflar arasında henüz nihai anlaşmaya varılmış değil.
