CNN, Aralık 2024’te İspanya açıklarında batan Rus kargo gemisi Ursa Major’a ilişkin dikkat çekici bir araştırma yayımladı. Habere göre, Cartagena kenti açıklarında, İspanya kıyılarına yaklaşık 60 mil mesafede batan gemi, denizaltılarda kullanılan iki nükleer reaktör bileşeni taşıyor olabilir.
CNN’in ulaştığı bulgular, olayın sıradan bir deniz kazasından çok daha karmaşık ve jeopolitik açıdan yüksek riskli bir dosya olabileceğini ortaya koydu. Haberde, geminin taşıdığı yükün Kuzey Kore’ye ulaştırılmak üzere yola çıkarılmış olabileceği ve batışın Batılı bir askeri müdahale ihtimalini gündeme getirdiği belirtildi.
GEMİNİN BATIŞI SIR PERDESİNİ KORUYOR
Ursa Major, 23 Aralık 2024’te Akdeniz’de battı. Geminin akıbeti, o tarihten bu yana büyük ölçüde gizemini koruyor. CNN’e göre olay, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un’un Ukrayna savaşında Moskova’ya destek amacıyla asker göndermesinden yalnızca iki ay sonra yaşandı.
Geminin sahibi, Rus devlet bağlantılı Oboronlogistics şirketiydi. Ursa Major, daha önce Rusya’nın Suriye’deki askeri faaliyetlerinde de kullanılmış, Rus ekipmanlarının tahliyesinde görev almıştı.
Resmi belgelerde geminin Rusya’nın Uzak Doğu’daki Vladivostok Limanı’na gittiği belirtiliyordu. Kamuya açık yük manifestosunda ise gemide iki büyük “menhol kapağı”, 129 boş konteyner ve iki büyük Liebherr vinci bulunduğu yazıyordu.
Ancak CNN’in aktardığına göre İspanyol yetkililere ifade veren Rus kaptan, “menhol kapağı” olarak kaydedilen parçaların aslında denizaltılarda kullanılanlara benzer iki nükleer reaktör bileşeni olduğunu söyledi.
KAPTAN: İKİ NÜKLEER REAKTÖR BİLEŞENİ TAŞIYORDUK
İspanya hükümeti, muhalefet milletvekillerinin baskısı üzerine Şubat 2025’te yaptığı sınırlı açıklamada, Rus kaptanın İspanyol soruşturmacılara gemide “denizaltılarda kullanılanlara benzer iki nükleer reaktör bileşeni” bulunduğunu söylediğini doğruladı.
Kaptanın, bu parçaların nükleer yakıt içerip içermediğinden emin olmadığını belirttiği aktarıldı.
CNN’e konuşan İspanyol soruşturmasına yakın bir kaynak ise kaptanın, geminin Kuzey Kore’nin Rason Limanı’na yönlendirileceğine inandığını söyledi. CNN’e göre bu iddia, geminin neden Rusya içinde demiryolu ile taşınabilecek bir yük için uzun ve riskli bir deniz rotasına çıktığı sorusunu daha kritik hale getiriyor.
Haberde, gemideki vinçlerin de hassas kargonun Kuzey Kore’de indirilmesi için kullanılmak üzere taşınmış olabileceği değerlendirildi.
İSPANYA AÇIKLARINDA ÜÇ PATLAMA
Ursa Major, 11 Aralık 2024’te St. Petersburg’dan ayrıldı. Fransız ve Portekiz kıyıları boyunca ilerleyen gemiye iki Rus askeri gemisi, Ivan Gren ve Aleksandr Otrakovsky eşlik etti.
CNN’in aktardığına göre, gemi 22 Aralık sabahı İspanya sularında aniden yavaşladı. İspanyol kurtarma ekipleri gemiye telsizle ulaştı ve yardım gerekip gerekmediğini sordu. Mürettebat, durumun normal olduğunu bildirdi.
Ancak yaklaşık 24 saat sonra Ursa Major rotasından keskin biçimde saptı ve 23 Aralık’ta acil yardım çağrısı yaptı. Geminin sancak tarafında, motor dairesine yakın bölgede üç patlama meydana geldi. Patlamalarda iki mürettebat yaşamını yitirdi, 14 kişi ise filikayla gemiden tahliye edildi.
RUS SAVAŞ GEMİSİNDEN “UZAK DURUN” ÇAĞRISI
İspanyol kurtarma botu Salvamar Draco, hayatta kalan mürettebatı aldı. Ancak olay yerine gelen Rus askeri gemisi Ivan Gren’in, bölgedeki gemilere iki deniz mili mesafede kalmaları talimatı verdiği ve kurtarılan mürettebatın derhal Rus tarafına teslim edilmesini istediği belirtildi.
İspanyol makamları ise bunun bir kurtarma operasyonu olduğunu belirterek gemiye helikopter gönderdi. CNN’in gördüğü görüntülerde, bir İspanyol kurtarma görevlisinin geminin motor dairesine girmeye çalıştığı ancak bölümün kapalı olduğu görüldü.
Soruşturmaya yakın kaynağa göre gemi ilk aşamada batacak gibi görünmüyordu. Ancak aynı gece Ivan Gren’in olay yerine kırmızı işaret fişekleri attığı, ardından dört patlama daha meydana geldiği öne sürüldü.
İspanya Ulusal Sismik Ağı, aynı saatte ve yaklaşık aynı bölgede dört benzer sismik iz kaydedildiğini CNN’e bildirdi. Kaynağa göre bu patlamalardan sonra Ursa Major battı.
RUS CASUS GEMİSİ BATIĞIN ÜZERİNDE GÖRÜLDÜ
Olaydan yaklaşık bir hafta sonra Rusya’ya ait Yantar gemisinin batık bölgesine gittiği belirtildi. Yantar, resmi olarak araştırma gemisi olarak tanımlansa da NATO sularında casusluk ve altyapı keşfi faaliyetleriyle ilişkilendiriliyor.
CNN’e göre Yantar, batığın bulunduğu bölgede beş gün kaldı. Bu süre içinde deniz tabanındaki gemi kalıntılarını hedef almış olabilecek dört yeni patlama daha tespit edildi.
Bu gelişme, geminin taşıdığı yükün ve batıkta kalmış olabilecek kanıtların ortadan kaldırılmaya çalışılmış olabileceği ihtimalini güçlendirdi.
ABD’NİN “NÜKLEER İZ” UÇAĞI BÖLGEDE UÇTU
Haberde dikkat çeken bir diğer ayrıntı da ABD ordusuna ait WC-135R tipi “nükleer iz tespit” uçağının bölgedeki uçuşları oldu.
CNN, kamuya açık uçuş verilerine göre ABD’ye ait bu özel uçağın Ursa Major’un battığı bölge üzerinde son bir yılda iki kez uçtuğunu yazdı. Bu uçaklar genellikle havadaki nükleer parçacıkları ve radyoaktif izleri tespit etmek için kullanılıyor.
ABD Hava Kuvvetleri’nden yapılan açıklamada, uçağın görevinin genel olarak “nükleer kalıntı toplama ve analizini desteklemek” olduğu belirtildi. Ancak uçuş rotası, görev bulguları veya müttefik ülkelerle koordinasyona ilişkin ayrıntı verilmedi.
İspanya hükümeti ise güney kıyılarında radyasyon tehlikesi olduğuna dair herhangi bir açıklama yapmadı. Şu ana kadar çevrede radyoaktif kirlenme olduğuna ilişkin kamuoyuna yansıyan bir kanıt bulunmuyor.
KUZEY KORE BAĞLANTISI NEDEN ÖNEMLİ?
CNN’in haberinde, gemideki reaktör bileşenlerinin Kuzey Kore’ye gönderilmiş olabileceği iddiası, Pyongyang’ın nükleer denizaltı hedefleriyle ilişkilendirildi.
Kuzey Kore, Aralık 2025’te ilk nükleer denizaltısına ait olduğunu öne sürdüğü görüntüler yayımlamıştı. Ancak uzmanlara göre bu görüntüler, denizaltının içinde çalışan bir nükleer reaktör bulunduğunu kanıtlamıyordu.
Janes adlı savunma istihbarat şirketinden deniz platformları uzmanı Mike Plunkett, eğer Rusya gerçekten Kuzey Kore’ye bu tür teknoloji transfer ettiyse bunun “hafife alınacak bir karar olmadığını” söyledi. Plunkett’e göre böyle bir adım yalnızca çok yakın müttefikler arasında atılır ve doğruysa Moskova açısından “büyük bir hamle” anlamına gelir.
Uzman, bu ihtimalin özellikle Güney Kore açısından “çok rahatsız edici” bir gelişme olabileceğini belirtti.
RUSYA’DAN “TERÖR SALDIRISI” İDDİASI
Geminin sahibi Oboronlogistics, batıştan dört gün sonra yaptığı açıklamada Ursa Major’un “hedefli bir terör saldırısına” uğradığını savundu. Şirket, gemide üç patlama meydana geldiğini ve gövdede yaklaşık 50 santimetrelik bir delik bulunduğunu açıkladı.
CNN’in aktardığına göre İspanyol soruşturması, ilk hasarın nadir kullanılan bir süperkavitasyon torpidosundan kaynaklanmış olabileceği ihtimali üzerinde duruyor. Bu tür yüksek hızlı torpidoların yalnızca ABD, bazı NATO müttefikleri, Rusya ve İran gibi sınırlı sayıda aktörün envanterinde olduğu belirtiliyor.
Ancak CNN’e konuşan bazı uzmanlar bu değerlendirmeye katılmadı. Janes uzmanı Plunkett, gövdedeki hasarın daha çok gemiye yerleştirilen yapışkan mayın veya şekillendirilmiş patlayıcıyla uyumlu olabileceğini söyledi.
BATI MÜDAHALESİ İHTİMALİ GÜNDEMDE
CNN, olayın Joe Biden’ın başkanlığının son haftalarında yaşandığına dikkat çekti. O dönemde Ukrayna savaşında Rusya’nın sahada avantaj kazandığı, buna karşılık Washington’ın Moskova ile doğrudan bir tırmanmadan kaçınmak istediği belirtildi.
Haberde, Ursa Major’un batışının, Rusya’nın Kuzey Kore’ye nükleer denizaltı teknolojisi aktarmasını engellemeye yönelik nadir ve yüksek riskli bir Batı müdahalesi olabileceği ihtimali gündeme getirildi.
Buna karşın Pentagon, Rusya, İspanya ve İngiltere askeri makamları CNN’in sorularına yanıt vermedi. Batılı güvenlik ve istihbarat yetkililerinden bazıları olayın “tuhaf” olduğunu kabul ederken, İspanyol soruşturmasının bazı sonuçlarını “fazla ileri” bulduklarını belirtti. Ancak Ursa Major’da yaşanan ilk patlamalara ilişkin basit ve zararsız bir açıklama da sunulmadı.
SIR DENİZİN DİBİNDE KALDI
Ursa Major’un kalıntılarının yaklaşık 2 bin 500 metre derinlikte bulunduğu belirtiliyor. İspanya hükümeti, bu derinlikte geminin veri kayıt cihazına ulaşmanın önemli teknik imkânlar ve riskler gerektirdiğini açıkladı.
Ancak uzmanlar, eğer radyoaktif materyal yoksa kara kutuya ulaşmanın neden bu kadar riskli görüldüğünü sorguluyor.
CNN’in araştırmasına göre Ursa Major’un taşıdığı yük, rotası, yaşadığı patlamalar, Rus askeri gemilerinin tepkisi, Yantar’ın batık bölgesine gitmesi ve ABD’nin nükleer iz uçuşları, olayın sıradan bir kaza olmadığını düşündüren çok sayıda soru işareti bırakıyor.
Geminin yükünün ne olduğu, neden battığı ve Akdeniz’in dibinde hangi kanıtların kaldığı ise hâlâ yanıt bekliyor.
