NATO'nun 5. maddesi küresel olayların tırmanışa geçtiği şu dönemde tekrardan gündeme çıktı. NATO'nun 5. maddesi bazı kısıtlamalar getirilirken, bu maddenin ne olduğu ve hangi bölgelerde geçerli olduğu detayları tekrardan konuşulmaya başlandı.
1949 yılında kurulan ve üye ülkelerden birine yapılan silahlı saldırıyı tüm ittifaka yapılmış kabul eden bu kritik madde, dünya savaşını tetikleyebilecek en büyük askeri ve diplomatik kalkan olarak kabul edilmekte.
NATO'NUN 5. MADDESİ NELERİ KAPSIYOR?
Kuzey Atlantik antlaşması örgütünün omurgasını oluşturan 5. madde, üye ülkeler arasındaki sarsılmaz savunma bilincinin hukuki omurgası olarak bilinmekte. Bu kurala göre, Kuzey Amerika veya Avrupa kıtasında yer alan herhangi bir NATO üyesine dışarıdan yöneltilecek bir silahlı saldırı, ittifakın tamamına yapılmış bir savaş ilanı olarak kabul ediliyor. Birleşmiş Milletler şartının 51. maddesinde tanımlanan meşru müdafaa hakkını temel alan bu ilke, saldırıya uğrayan ülkenin yalnız bırakılmayacağını ve tüm ittifakın ortak bir savunma hattı kuracağını garanti altına almakta. Bu sistem, potansiyel saldırganlara karşı masadaki en büyük caydırıcı güç olarak değerlendirilmekte.
NATO 5. MADDE DEVREYE GİRERSE NE OLUR?
NATO 5. maddenin devreye girmesi, otomatik olarak tüm ülkelerin savaşa asker göndereceği anlamına gelmiyor. Karar organları hızla toplanarak saldırının boyutunu ve güvenlik risklerini analiz ederken, anlaşma metninde yer alan gerekli görülen eylemlerde bulunma ifadesi, üye ülkelere yardımın şeklini belirleme esnekliği sağlanıyor.
Yani bir üye ülke doğrudan savaş uçakları ve askerleriyle cepheye inerken, bir başka üye ülke sadece istihbarat paylaşımı, lojistik destek, tıbbi yardım veya diplomatik yaptırımlarla sürece katkı sunabiliyor.
NATO ANLAŞMASI HANGİ BÖLGELERDE GEÇERLİ?
NATO 5. madde yalnızca Kuzey Amerika ve Avrupa topraklarındaki üye ülkeleri kapsama alanına alıyor.
TARİHTE 1 KERE AMERİKA İÇİN UYGULANDI
İnternet aramalarında insanlar genellikle 5. maddenin Türkiye veya Avrupa ülkeleri için nasıl uygulanacağını merak ederken, bu zamana kadar devreye alınıp alınmadığı kararı merak ediliyor. 1949 yılından bu yana NATO'nun 5. maddesi, sadece bir kez, 11 eylül 2001 ikiz kuleler saldırısının ardından işletildi.
İttifak tarihinde yardıma muhtaç kalıp 5. maddeyi yardıma çağıran ilk ve tek ülke dünyanın en büyük askeri gücü olan Amerika Birleşik Devletleri oldu. Ayrıca, antlaşmanın coğrafi kısıtlaması gereği, örneğin bir NATO üyesinin Afrika'daki veya Pasifik'teki bir adasına ya da üssüne saldırılması durumunda 5. madde hukuken otomatik olarak devreye girmemektedir.
