Maaş kesintisi olmadan haftalık 40 saat çalışma, hafta 2 gün de tatil: Türkiye'de mesai saatleri kısalıyor mu?

Milyonlarca çalışanı doğrudan ilgilendiren mesai saatleri ve haftalık izin düzenlemeleri, dünya genelindeki yeni çalışma reformlarının ardından Türkiye'de de tartışmaya açıldı. Türkiye'de mevcut 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi gereği haftalık genel çalışma süresi en fazla 45 saat olarak uygulanıyor ve aksi kararlaştırılmadıkça bu süre haftanın çalışılan günlerine eşit dağıtılıyor. Arama motorlarında "Mesai saatleri değişiyor mu?", "Türkiye'de çalışma saati kısalacak mı?" soruları hız kazanırken, haftalık 40 saatlik mesai ve kesintisiz iki günlük hafta sonu izni önerileri kamuoyunun gündemine oturdu.

TÜRKİYE'DE MESAİ SAATLERİ DEĞİŞİYOR MU?

Türkiye'de mesai saatlerini doğrudan değiştiren veya kısaltan yeni bir yasal düzenleme henüz yürürlüğe girmemiştir. Genel yasal sınır halen İş Kanunu kapsamında haftalık 45 saat olarak geçerliliğini korumaktadır. Ancak dünya genelinde çalışma saatlerinin düşürülmesine yönelik atılan adımlar ve denemeler, Türkiye'deki işçi sendikaları, uzmanlar ve kamuoyu tarafından yakından takip edilmekte; yasal bir değişikliğin yapılıp yapılmayacağı noktasında hükümetin atacağı adımlar beklenmekte. Olası bir 40 saatlik çalışma haftasına geçiş için TBMM nezdinde İş Kanunu'nda köklü değişiklikler yapılması gerekmekte.

HAFTALIK 40 SAAT VE 2 GÜN İZİN PLANI NE?

Çalışma hayatına ilişkin değerlendirmeleriyle tanınan Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, mevcut mesai düzeninin yeniden ele alınması gerektiğini belirterek kamuoyunda yankı uyandıran bir çağrıda bulundu. Karakaş, haftalık çalışma süresinin ücret kesintisi yapılmadan 40 saate düşürülmesini ve çalışanlara haftada iki gün kesintisiz dinlenme hakkı tanınmasını önerdi.

Bu geçişin sosyal diyalog çerçevesinde; devlet, işveren ve çalışanın ortak aklıyla kademeli olarak planlanması gerektiğinin altını çizen Karakaş, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
"Haftalık çalışma süresi maaş kesintisi yapılmaksızın derhal 40 saate çekilmelidir. İki gün kesintisiz hafta sonu izni anayasal ve yasal güvenceye kavuşturulmalıdır. Az olsun, öz olsun. Dinlenen toplum, güçlü toplumdur; güçlü toplum, üreten toplumdur. İnsan odaklı bir çalışma düzeni artık ertelemeye gelmez."

ÇALIŞMA SAATLERİNİN KISALMASI NE KAZANDIRACAK?

Çalışma saatlerinin 45 saatten 40 saate indirilmesi önerisi, uzun mesai sürelerinin çalışan sağlığı ve iş verimliliği üzerindeki yıpratıcı etkilerini azaltmaya dayanıyor. Daha kısa çalışma süresinin;

• Çalışanların ailelerine ve özel hayatlarına daha fazla zaman ayırmasına,

• İş kaynaklı tükenmişlik sendromu (burnout) ve fiziksel yorgunluğun azalmasına,

• Odaklanma süresinin artmasıyla saat başına düşen ekonomik verimliliğin yükselmesine katkı sağlayacağı değerlendiriliyor.

DÜNYADA MESAİ SAATLERİ

İŞ KANUNA GÖRE FAZLA MESAİ NASIL HESAPLANIR?

4857 sayılı İş Kanunu kapsamında, Türkiye'deki genel haftalık çalışma süresi sınırı olan 45 saati aşan her türlü çalışma "fazla çalışma" (fazla mesai) olarak adlandırılır. Yasa gereği, 45 saati aşan her bir saatlik fazla çalışma için işçiye verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde 50 yükseltilmesiyle (1,5 katı) ödenir.

FAZLA MESAİ HESAPLAMA FORMULÜ

Fazla mesai ücretinin doğru hesaplanabilmesi için çalışanın brüt veya net saatlik ücretinin bulunması esastır. İş Kanunu uygulamalarında bir ay 30 gün, aylık toplam çalışma süresi ise 225 saat (30 gün x 7,5 saat) olarak kabul edilir.

1. Saatlik Ücretin Bulunması: İşçinin aylık maktu (sabit) maaşı 225'e bölünerek 1 saatlik normal çalışma ücreti bulunur. (Saatlik Ücret = Aylık Maaş / 225)

2. Zamlı Saatlik Ücretin Hesaplanması: Çıkan saatlik ücret %50 oranında artırılır (veya 1,5 ile çarpılır). (Fazla Mesai Saat Ücreti = Saatlik Ücret x 1,5)

3. Toplam Tutarın Bulunması: Zamlı saatlik ücret, çalışılan toplam fazla mesai saatiyle çarpılarak o aya ait fazla çalışma alacağı bulunur. (Toplam Fazla Mesai Ücreti = Fazla Mesai Saat Ücreti x Fazla Çalışılan Saat)