İran'da ‘rejimi üç günde değiştirme’yi planlayan ancak savaşın 26. gününde istediği amaca ulaşamayan Trump, çelişkili açıklamalarda zirve yaptı. Aynı anda hem askeri baskı hem diplomatik geri adım hem de iç kamuoyuna dönük zafer ifadeleri dikkat çekti. Önce İran'ı yerle bir etmekle tehdit eden Trump, ardından üst düzey İranlılar ile müzakere yaptıklarını açıkladı. 15 maddelik planda uzlaştıklarını ardından Pakistan aracılığıyla 15 maddelik planın Tahran'a iletildiğini söyledi. Bir yandan da 'savaşı kazandık' dedi.
ABD-İRAN MÜZAKERE MUAMMASI
ahran 'müzakere' iddialarını yine yalanladı. İran Ordusu sözcüsü Zülfikari “Yenilginizi anlaşma olarak adlandırmayın” ve “ABD kendisiyle müzakere ediyor” diye alay etti. Öte yandan, İranlı yetkililer, arabuluculuk çabalarını kabul etmekle birlikte bunun fiili müzakere olmadığını ileri sürdü. Ancak bir süre sonra Tahran'ın 8 maddelik anlaşma şartı sunduğu belirtildi. Beyaz Saray'dan talepler için "saçma ve gerçekçi değil" tepkisi geldi. Arabulucu Pakistan ise 48 saat içinde tarafların bir araya gelmesini beklediklerini açıkladı.
GÜNEY KORELİLER’DEN TRUMP’A ‘ASKER GÖNDERMEYİZ’ RESTİ
Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini sağlamak için Japonya ve Güney Kore'den askeri destek isteyen ABD Başkanı Trump'a Seul'den tepki geldi. Güney Kore Sendikalar Konfederasyonu üyeleri, Seul'de ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarını kınayan bir protesto düzenledi. Yüzlerce protestocu ellerinde "Asker göndermeye karşıyız" pankartlarıyla yürüdü.
TRUMP ÇIKIŞ ARIYOR TAHRAN ALAY EDİYOR
Bir yandan “savaş kazanıldı” diyerek zafer ilan eden Trump, diğer yandan Pakistan üzerinden 15 maddelik plan ve bir aylık ateşkes anlaşmasıyla çıkış yolu arıyor. İran’dan ise “Yenilgiye anlaşma diyen ABD kendi kendisiyle müzakere ediyor” cevabı gelirken, piyasalardaki alarm Trump’ın manevra alanını daraltıyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran savaşındaki zigzagları, son günlerde aynı anda hem askeri baskı hem diplomatik geri adım hem de iç kamuoyuna dönük zafer söylemiyle devam ediyor. Beyaz Saray bir taraftan İran’a karşı “ezici güç” tehdidini sürdürürken, öte taraftan savaşın ekonomik ve siyasi maliyetleri büyüdükçe bir çıkış formülü arıyor. Trump’ın açıklamaları da bu çelişkiyi açık biçimde yansıtıyor: Bir gün İran’ın enerji altyapısını vurmakla tehdit eden, ertesi gün “doğru insanlarla konuşuyoruz” diyerek anlaşma umudu yayan Trump, önceki gece hem “savaş kazanıldı” derken, hem de Pakistan üzerinden iletildiği öne sürülen 15 maddelik planla ateşkes zemini aradı. İran Devrim Muhafızları Sözcüsü İbrahim Zülfikari’nin “Yenilginizi anlaşma olarak adlandırmayın” ve “Siz kendi kendinizle müzakere ediyorsunuz” sözleri, Tahran’ın yalnızca teklifi reddetmediğini, aynı zamanda Trump’ın siyasi anlatısıyla da alay ettiğini gösterdi.
15 MADDELİK PLANA YALANLAMA
İran Hükümet Bilgilendirme Konseyi Başkanı İlyas Hazreti de Washington’un sunduğu öne sürülen 15 maddelik liste için “medya spekülasyonları” ve “Trump’ın yalanları” nitelemesini yaptı. ABD basını, Washington’un Pakistan aracılığıyla İran’a 15 maddelik bir plan sunduğunu öne sürüyor. İddialara göre plan; Natanz, İsfahan ve Fordo’daki nükleer tesislerin devre dışı bırakılması, İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurması, elindeki zenginleştirilmiş uranyumu teslim etmesi, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetiminin genişletilmesi, füze programına sınırlama getirilmesi, bölgedeki vekil güçlere desteğin kesilmesi ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden serbest deniz trafiğine açılması gibi başlıklar içeriyor. Buna karşılık yaptırımların kaldırılması, sivil nükleer işbirliği ve bir aylık geçici ateşkes gibi seçeneklerin masada olduğu ileri sürülüyor. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in görüşmelere ev sahipliği yapmaya hazır olduklarını açıklaması da bu hattı güçlendiren unsurlardan biri oldu.
‘BİR ELİ ANLAŞMADA AÇIK, DİĞER ELİ YUMRUK’
Ancak planın Tahran’da karar verici düzeyde ele alınıp alınmadığı ve İsrail’in bu çerçeveyi destekleyip desteklemediği belirsizliğini koruyor. Axios’a yansıyan değerlendirmeler ise İran tarafının bu girişimi ciddi bir kuşkuyla karşıladığını gösteriyor. Habere göre İranlı yetkililer, Pakistan, Mısır ve Türkiye gibi arabulucu ülkelere ABD’nin bölgeye asker sevkiyatı yaparken aynı anda barış çağrısı dile getirmesinin samimiyet konusunda ciddi soru işaretleri yarattığını iletti. Bir Trump danışmanına atfedilen “Bir eli anlaşma için açık, diğer eli yumruk halinde” sözü de Washington’un ikili stratejisini özetliyor. Trump’ın son haftalardaki dili, piyasaların ve sahadaki gelişmelerin baskısı arttıkça daha da çelişkili hale geldi.
PİYASALAR DA TRUMP’IN AÇIKLAMALARI DA ‘DALGALI’
Önce İran’ın enerji tesislerini vurmakla tehdit eden, Hürmüz Boğazı’nın açılması için sert ültimatomlar veren Trump, daha sonra saldırıyı “müzakereler ilerliyor” diyerek erteledi. Ardından Oval Ofis’te “savaş kazanıldı” ifadesini kullandı. Bu söylem bir yandan iç kamuoyuna “güçlü lider” görüntüsü vermeyi amaçlarken, diğer yandan savaşın uzaması halinde ortaya çıkacak maliyetlerin siyasi faturasını hafifletmeye dönük bir hazırlık olarak yorumlanıyor. Bu baskının merkezinde ekonomi var. İran savaşıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nda oluşan risk, petrol ve doğalgaz piyasalarında sert dalgalanmaya yol açtı. Olası anlaşma sinyalleriyle Brent petrol bir ara gerilese de, piyasalardaki sert hareketler Washington’un ne kadar sıkıştığını ortaya koydu. Çünkü yalnızca küresel enerji fiyatları değil, ABD iç piyasasındaki benzin maliyetleri de yükseliyor. Bu tablo, özellikle ara seçimler yaklaşırken Trump için ekonomik olduğu kadar siyasi bir risk de yaratıyor.
