İran’da 28 Aralık 2025’te yerel para biriminin döviz karşısında hızla değer kaybetmesi ve ekonomik koşulların ağırlaşmasıyla birlikte Tahran Büyük Çarşı’da esnaf öncülüğünde başlayan protestolar kısa sürede ülke genelinde yaygınlaştı. Gösteriler sırasında çok sayıda kişinin yaşamını yitirdiği, yüzlerce kişinin yaralandığı bildirildi.
AF ÖRGÜTÜ: ÖLÜMCÜL BASKI BELGELENDİ
Uluslararası Af Örgütü, protestoların bastırılma biçimine ilişkin hazırladığı açıklamada, güvenlik güçlerinin müdahalelerinin “ölümcül ve hukuka aykırı” boyutlara ulaştığını belirtti. Açıklamada şu ifadeler yer aldı:
“Onlarca yıldır devam eden baskılara öfkeli İran halkı, 28 Aralık 2025’ten bu yana sokaklara çıkarak köklü değişim istiyor ve insan haklarına ve onuruna saygı gösteren bir siyasi sistem talep ediyor. 8 Ocak’tan bu yana dijital karartma koşullarında toplu öldürmeler gerçekleştiren güvenlik güçleri tarafından, daha önce benzeri görülmemiş ölçüde ölümcül bir baskıya maruz kalıyorlar.”
Af Örgütü, güvenlik güçlerinin silahsız protestoculara karşı defalarca kez ve hukuka aykırı biçimde demir bilye dolu tüfekler ve av tüfekleri kullandığını belgelediklerini aktardı.
HASTANELER VE MORGLAR DOLDU
Açıklamada, sağlık merkezlerinin yaralılarla dolup taştığı, ailelerin ise yakınlarının cenazelerini bulmak için morglarda, hastanelerde ve hatta depolara ile yük konteynerlerine konulmuş cesetler arasında arayışa girdiği ifade edildi.
Af Örgütü, protestolarla bağlantılı olarak çok sayıda kişinin gözaltına alındığını, tutuklanan protestocular ve muhaliflerin işkence ve kötü muamele riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtti. Açıklamada, yargı gücü başkanının İslam Cumhuriyeti sistemine karşı çıkanlara “müsamaha gösterilmemesi” yönündeki talimatları hatırlatılarak, gözaltındakilerin ölüm cezası riski altında olabileceği kaydedildi.
BM’YE ÇAĞRI: ÖZEL OTURUM VE ULUSLARARASI ADALET MEKANİZMALARI
Uluslararası Af Örgütü, uluslararası toplumu acil diplomatik adımlar atmaya davet ederek şu çağrıda bulundu:
“Uluslararası toplum, protestocuları daha fazla katliamdan korumak ve devletin katliam politikasını teşvik eden cezasızlıkla yüzleşmek için acilen diplomatik adımlar atmalı. Daha fazla can kaybını önlemek ve İran’daki durumu Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne taşımayı da içeren uluslararası ceza adalet mekanizmalarını işletmek için BM İnsan Hakları Konseyi ve BM Güvenlik Konseyi’nde özel oturumların düzenlenmesi de buna dahil.”
KÜRESEL İMZA KAMPANYASI BAŞLATILDI
Af Örgütü, bu kapsamda dünya genelinde imzaya açtığı kampanya ile BM üyesi devletleri, İran yetkililerine protestolarla bağlantılı can kayıplarına derhal son verilmesi için baskı yapmaya ve sorumluların hesap vermesini sağlamaya çağırıyor. Örgüt, imza kampanyasının uluslararası kamuoyunun dikkatini İran’daki insan hakları ihlallerine çekmeyi amaçladığını bildirdi.
